Salmóns 'colocados' con cocaína e fentos ata arriba de cafeína: a resaca que paga a natureza

Un grupo de novos salmóns atravesa as frías augas do lago Vättern, en Suecia. Deberían seguir un patrón relativamente predicible: desprazarse, alimentarse e evitar depredadores. Pero un centenar deles empeza a comportarse de forma estraña: nadan máis lonxe, máis rápido e son máis arriscados. Non están enfermos. Tampouco foron atacados por un parasito que os converta en zombis. É que levan cocaína no organismo. E non é que un cargamento ilegal caese de forma accidental no lago.

Estes peixes son, en realidade, os suxeitos dun experimento pioneiro que trata de entender como lles afecta a cocaína que chega cada vez en maior cantidade aos ríos, procedente da nosa propia urina. Porque si: cando unha persoa consome drogas, o seu organismo as metaboliza, aínda que non por completo. Unha pequena parte desas substancias, ínfima para nós, excrétase e acaba no inodoro para, finalmente, alcanzar os sistemas acuáticos. Trátase dun problema crecente que, aínda que non ten consecuencias directas para os seres humanos, pode marcar a diferenza entre a supervivencia e a extinción de determinadas especies, como demostran cada vez máis estudos científicos.

«A idea de que a cocaína afecte os peixes pode parecer sorprendente, pero a realidade é que a vida silvestre xa está exposta a unha ampla gama de drogas humanas a diario», explica Marcus Michelangeli, coautor do estudo publicado recentemente en Current Biology, e onde se recollen os resultados do experimento. Do traballo, o primeiro realizado con animais no medio natural, despréndese que os salmóns expostos a benzoilecgonina (o principal metabolito da cocaína; é dicir, o composto activo que produce o noso corpo tras o consumo desta droga) chegaron a nadar ata 1,9 veces máis distancia por semana e a dispersarse ata 12,3 quilómetros máis que os exemplares non expostos.

Non é o único, só o último. Unha investigación anterior publicada en Enviromental Pollution mostrou que a cocaína e a metanfetamina producen hiperactividade e afecta á reprodución de pequenos crustáceos como Daphnia magna. Tampouco a cocaína é a única droga que afecta os animais: outro estudo en Aquatic Toxicology observou que a ketamina e a metanfetamina modifican o desenvolvemento e os patróns de movemento do peixe medaka.

Pode parecer un cambio inocuo, con peixes que simplemente nadan máis lonxe ou máis rápido. No entanto, na natureza, pequenas alteracións do comportamento poden ter consecuencias profundas. «O lugar ao que van os peixes determina que comen, quen llos come e como se estruturan as poboación, sinala Michelangeli. Se a contaminación está a cambiar estes patróns, ten o potencial de afectar os ecosistemas de xeitos que apenas estamos a empezar a comprender».

Durante décadas, a contaminación dos ríos asociouse a verteduras industriais, fertilizantes ou metais pesados. Con todo, desde hai anos, os científicos advirten de que o impacto da nosa forma de vida chega moito máis alá, e que ata un xesto tan sinxelo como tomar unha pastilla contra a dor de cabeza pode influír en ríos, lagos e mares onde se verten as nosas augas mesmo unha vez depuradas.

«Son concentracións moi pequenas que non teñen consecuencias para o ser humano», recalca a investigadora Myriam Catalá, da Universidade Rey Juan Carlos, quen durante anos estudou as consecuencias dos chamados contaminantes emerxentes: substancias químicas bioactivas que abarcan desde as drogas aos fármacos, pasando polos cosméticos, os deterxentes e mesmo a nicotina e a cafeína.

«Unhas concentracións tan baixas nunha persoa adulta non significan nada; pero nunhas larvas de peixe cuxo sistema nervioso está en formación, os efectos déixanse notar moito máis»

Estas substancias buscan cambios en funcións biolóxicas, hormonais ou celulares en humanos, como evitar a inflamación do cerebro no caso da xaqueca citada anteriormente, por exemplo. O problema aquí é que eses mesmos mecanismos existen, en maior ou menor medida, en moitos outros organismos, como os peixes, que tamén poden verse afectados. «Unhas concentracións tan baixas nunha persoa adulta non significan nada; pero nunhas larvas de peixe cuxo sistema nervioso está en formación, os efectos déixanse notar moito máis», di Catalá.

FONTE: Patricia biosca/abc.es        Imaxe: Adaptación da elaboración propia de abc.es