SOLUCIÓN ENCRUCILLADO CXCI
VERTICAIS: 1. CORREDOIRA 5. NILO 6. CHERNA 9. ADIF
HORIZONTAIS: 2. NOXO 3. SACRO 4. LAURENCIO 7. XENOCIDIO 8. BAGATELA 10. NUUK
Máis cultura xeral!
ESTES SON OS ANIMAIS EN PERIGO DE EXTINCIÓN EN 2.026 (II)
No planeta existen máis de 7,7 millóns de especies de animais e máis do 20% está en perigo de extinción. Algúns dos animais máis estraños do noso planeta camiñan na corda frouxa da extinción. O fotógrafo Tim Flach pasou máis de dous anos inmortalizando en fotografías algúns deles, os máis emblemáticos, curiosos e rechamantes.
Onte comezamos con esa lista e falamos do axolote. Hoxe tócalle o turno ao...
2. Mandril
Estado: vulnerable
O estilo é todo cando vives nun grupo tan grande como o dun mandril. Cunha tropa de 1.300 exemplares unha vez rexistrada nos bosques de Gabón, crese que os mandriles forman os grupos sociais máis grandes de primates non humanos. Coas súas rechamantes caras e ollos, evolucionaron para exhibir a coloración máis espectacular de calquera especie de mamífero, cuxa intensidade indica o seu estado social e sexual.
Lamentablemente, non é só a súa aparencia o que é atractivo. A carne de mandril considérase un manxar no oeste de África, e é parte dun comercio en crecemento, con toneladas de carne de animais silvestres introducidas de contrabando no oeste de Europa a diario. Debido a que os mandriles viven en grupos tan grandes, gran parte da súa poboación pode caer no comercio en auxe nunha soa cacería. A talla e a agricultura tamén están a limitar os seus lugares de refuxio, polo que estes notables animais necesitan urxentemente unha protección máis eficaz.
Continuará…
FONTE: Héctor Rodríguez/nationalgeographic.com.es
ENCRUCILLADO CXCI
VERTICAIS: 1. Camiño de carro 5. Río máis longo de África e segundo máis longo do mundo con 6.695 km 6. Peixe mariño da familia dos serránidos, de corpo ancho e forte, cor castaña no lombo e amarela no ventre e a queixada inferior máis longa ca a superior, con nome científico Polyprion americanus 9. Acrónino de Administrator de Infraestrururas Ferroviarias.
HORIZONTAIS: 2. Sensación física moi desagradable experimentada ao percibir algo polos sentidos, descartando en gran parte o oído, e que polo xeral vai acompañada de desexos de vomitar 3. Nome do pico situado no concello de Boqueixón (A Coruña), na parroquia da Granxa, coñecido na antigüidade como monte Ilicino e Mons Sacer 4. LAURENCIO 7. Palabra galega do ano 2.025 8. Cousa frívola e de pouco valor, importancia ou utilidade 10. Capital e principal cidade do territorio autónomo danés de Groenlandia.
ESTES SON OS ANIMAIS EN PERIGO DE EXTINCIÓN EN 2.026
No planeta existen máis de 7,7 millóns de especies de animais e máis do 20% está en perigo de extinción. Algúns dos animais máis estraños do noso planeta camiñan na corda frouxa da extinción. O fotógrafo Tim Flach pasou máis de dous anos inmortalizando en fotografías algúns deles, os máis emblemáticos, curiosos e rechamantes.
Na década de 1980, o goberno chinés lanzou unha das campañas de conservación máis grandes e caras da historia para salvar ao panda xigante. Prohibiuse a caza furtiva, protexéronse os bosques e logrouse o recoñecemento internacional da difícil situación do panda. O esforzo eventualmente levou a un aumento na poboación silvestre do panda xigante, e en 2026, a especie foi finalmente clasificada como vulnerable. Moitos grupos mostráronse xubilosos e viron a reclasificación como un triunfo do traballo duro e a acción do goberno; con todo, a outros preocupáballes que esta nova clasificación resultase enganosa, e puidese diminuír o financiamento e investigación. De feito, o futuro do panda xigante segue sendo precario: a día de hoxe só hai dous mil individuos vivindo na natureza, dispersos en varias poboacións illadas. Ademais, a súa fonte de alimento, o bambú, é moi sensible á temperatura, e os bosques de bambú de China pronto serán cumpridamente danados polo cambio climático.
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) é a organización internacional dedicada á preservación dos recursos naturais. En 1964 estableceu a Lista Vermella de Especies Ameazadas, que están clasificadas en nove categorías, e actualízase segundo a evolución de cada poboación: Extinto, Extinto en Estado Silvestre, En perigo crítico, En perigo, Vulnerable, Case Ameazado, Preocupación menor, Datos insuficientes e Non avaliado.
Comezamos coa lista!
1. Axolote
Estado: En perigo crítico
No axolotl, os aztecas viron unha manifestación do deus Xolotl, quen levou ás almas ao inframundo xunto co sol poñente. Os aztecas veneraban a carne do axolote (como se lle pode nomear) e atrapaban ás criaturas da enorme rede de canles e lagos que sostiñan as súas comunidades no centro de México. Hoxe, só queda unha fracción deste sistema acuático, e está a ser contaminado polos fertilizantes, pesticidas, feces e lixo da Cidade de México.
Os axolotes, do mesmo xeito que os seus curmáns europeos, os proteos, son neoténicos, o que significa que alcanzan a madurez sexual lucindo como larvas; conservando as súas garlas e cola. Isto provoca que non se desenvolvan fisicamente, pero rexenéranse. O axolote, como tamén se lle coñece, fan medrar as extremidades, os ósos e os órganos que lles foron danados ou cortados. Son mil veces máis resistentes ao cancro que os mamíferos. Se sobreviven ás ameazas modernas o tempo suficiente para que comprendamos as súas células inmunitarias, poderiamos realizar avances tremendos en numerosas terapias médicas.
Continuará…
FONTE: Héctor Rodríguez/nationalgeographic.com.es
CANTO SABES DE CHILE? XVI (FIN)
Remato coa serei adicada a Chile, ese país suramericano, tricontinental e colosal, xa que é o país máis longo e delgado do mundo.
A contestación correcta á pregunta de onte, e última da serie, é 5 Mario Vargas Llosa. Jorge Mario Pedro Vargas Llosa (Arequipa, 28 de marzo de 1936-Lima, 13 de abril de 2025), escritor peruano con nacionalidade española desde 1993 e nacionalidade dominicana desde xuño de 2022. Considerado como un dos máis importantes novelistas e ensaístas contemporáneos, as súas obras obtiveron numerosos premios, entre os que destacan o Premio Nobel de Literatura 2010, o Premio Cervantes 1994, o Premio Príncipe de Asturias das Letras 1986, o Premio Biblioteca Breve 1962, o Premio Rómulo Galegos 1967 e o Premio Planeta 1993, entre otros.
O resto de personaxes son cilenos. A saber…
1 Arturo Erasmo Vidal Pardo: Nado en Santiago de Chile o 22 de maio de 1987, é un futbolista profesional chileno que xoga de mediocentro no Inter de Milán da Serie A. Ademais, é internacional coa selección de Chile.
2 Pablo Nerdua: Neftalí Ricardo Reyes Basoalto, máis coñecido como Pablo Neruda, nado en Parral (Provincia de Linares, Chile) o 12 de xullo de 1904 e finado en Santiago de Chile o 23 de setembro de 1973, poeta chileno, gañador do Premio Nobel de Literatura no 1971.
3 Violeta Parra: Violeta del Carmen Parra Sandoval, nada en San Carlos de Itihue o 4 de outubro de 1917 e finada en Santiago de Chile o 5 de febreiro de 1967, cantante, pintora, escultora, bordadora e ceramista chilena, considerada unha das máis importantes representantes da música popular do seu país.
4 Salvador Allende: Salvador Guillermo Allende Gossens, nado en Santiago o 26 de xuño de 1908 e finado na mesma cidade o 11 de setembro de 1973, foi un político chileno, presidente do seu país entre 1970 e 1973, cando foi derrocado por un golpe de estado, apoiado pola CIA e os Estados Unidos de América, que acabou coa súa vida.
6 Gabriela Mistral: Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, coñecida como Gabriela Mistral, nada en Vicuña, provincia de Elqui, o 7 de abril de 1889 e finada en Nova York o 10 de xaneiro de 1957, poeta chilena, gañadora do Premio Nobel de Literatura en 1945.
E así remato esta serie, esperando que servise para coñecer algo mellor este país.
Ata a próxima serie!
FONTE e Imaxes: es.wikipedia.org
CINE: HAMNET
Esta fin de semana che aos cines a película, xa con bastantes permios, Hamnet. Unha historia humana e desgarradora como pano de fondo para a creación da obra de Shakespeare, Hamlet.
Esta é a súa ficha técnica:
Título orixinal: Hamnet
Ano: 2025
Duración: 125 min.
País: Reino Unido
Compañías: Coprodución Reino Unido-Estados Unidos; Amblin Entertainment, Amblin Partners, Book of Shadows, Hera Pictures, Neal Street Productions
Distribuidora: Universal Pictures, Focus Features
Xénero: Drama
Dirección: Chloé Zhao
Guión: Maggie Ou’Farrell, Chloé Zhao
Música: Max Richter
Fotografía: Lukasz Zal
Montaxe: Affonso Gonçalves, Chloé Zhao
Vestiario: Malgosia Turzanska
Reparto: Jessie Buckley, Paul Mescal, Emily Watson, Joe Alwyn, Justine Mitchell, Eva Wishart, Emily Watson...
Sinopse: Agnes Hathaway, unha rapariga independente que elabora remedios con plantas, e que vive á marxe da comunidade do pobo de Stratford, coñece a un mozo preceptor de latín, William Shakespeare, fillo dun guanteiro co que casará. O seu matrimonio verase posto a proba, primeiro polas relacións cos seus parentes, as estancias do marido en Londres e despois pola enfermidade dos seus fillos xemelgos, Judith e Hamnet, contaxiados durante unha epidemia de peste, e a morte de Hamnet aos 11 anos.
Candidata a moitos premios máis!
Se non te preparas, estás preparándote para fallar
"Se non te preparas, estás preparándote para fallar", dixo o fundador dos Estados Unidos: Benjamín Frlanklin.
Parece unha frase sinxela, pero é dunha gran profundidade reflexiva. Vivimos na era do rápido, dos atallos e da improvisación. Pero a improvisación só funciona en historias de películas; na vida real, quen planifica gaña vantaxe. Anticiparse aos problemas, prever os obstáculos e organizar os pasos non só reduce erros, senón que che dá confianza e claridade para actuar cando chega o momento decisivo. É como levar un paraugas antes de que chova: sinxelo, pero imprescindible.
A frase encaixa ben coa traxectoria de Franklin, xa que foi inventor, diplomático, escritor e un dos pais fundadores de Estados Unidos, e gran parte da súa vida estivo marcada pola planificación e a autodisciplina: desde os seus experimentos científicos ata os seus negocios e o seu labor político. Independentemente da súa autoría, a idea reflicte a forma en que Franklin abordaba os seus proxectos, con atención ao detalle e previsión.
Aínda que a planificación sexa clave, tampouco merece a pena obsesionarse ou vivir con listas infinitas. Prepararte significa estar listo, entender o que vén e ter os teus recursos a man. Xa sexa no traballo, nos estudos ou en proxectos persoais, a preparación transforma a incerteza en control e a ansiedade en acción.
Non subestimes o poder da preparación. Cada pequeno esforzo previo é un seguro contra os tropezos. A próxima vez que penses “xa improvisarei”, lembra: chegar preparado fai que o fracaso sexa case imposible de sorprenderte. E iso, francamente, vale máis que calquera golpe de sorte.
Aplicar esta idea non significa ser perfecto nin ter todo baixo control, senón tomarse o tempo de anticipar o que poida vir e preparar os pasos para enfrontalo. Desde organizar tarefas diarias ata planear metas a longo prazo, cada acción que se fai con previsión reduce sorpresas desagradables e aumenta a confianza para actuar. A preparación non garante que todo salga exactamente como queres, pero si che dá as ferramentas para manexar os obstáculos con máis seguridade e menos estrés.
FONTE: Cristina Dunne/larazon.es
CANTO SABES DE CHILE? XV
Continúo coa serei adicada a Chile, ese país suramericano, tricontinental e colosal, xa que é o país máis longo e delgado do mundo.
A contestación correcta á pregunta de onte é Copihue. A copihue (Lapageria rosea) é a flor máis representativa de Chile e un ícono da súa identidade nacional. O seu nome provén do mapudungún kupiwe, que significa "estar boca abaixo", en referencia á súa forma colgante.
E imos coa pregunta de hoxe e última da serie!
15. Na seguinte lista hai un personaxe que non é chileno. Poderías atopalo?
1 Arturo Erasmo Vidal Pardo
2 Pablo Nerdua
3 Violeta Parra
4 Salvador Allende
5 Mario Vargas Losa
6 Gabriela Mistral
Mañá a solución e remate da serie!
FONTE: es.wikipedia.org Imaxes: laderasur.com e es.wikipedia.org