SOPA DE LETRAS CXCVI
CUCURELLA ALEJANDRO AYMERIC
UNAI DAVID MARC
MARCOS PEDRO PAU
JOAQUÍN MIKEL ERIC
Descobren ao 'crocodilo da bruxa', que camiñaba sobre dúas patas hai 200 millóns de anos
Reconstrución de Labrujasuchus expectatus, unha nova especie de Shuvosauridae das rochas do Triásico Tardío de Ghost Ranch, Novo México / Ilustración de Jorge Gonzalez, copyright do Instituto de Dinosauros do NHMLAC/Eurekalert
Conta a lenda que os irmáns Archuleta, unha banda de cuatreros e ladróns de gando que operaban en Novo México (Estados Unidos) na década de 1880, escondían as reses roubadas nunha zona remota hoxe coñecida como Ghost Ranch (Rancho pantasma). Ao parecer, os rancheiros locais bautizaron así o lugar para evitar que a xente esculcase e descubrise os apaños dos foraxidos. Este sitio emblemático, mundialmente coñecido por ser o refuxio e estudo de verán da pintora estadounidense Xeorxia Ou’Keeffe, alberga desde hai vinte anos un extraordinario xacemento paleontolóxico con catro canteiras nas que se atoparon numerosos fósiles do Triásico.
O último en darse a coñecer é unha estrañísima criatura chamada Labrujasuchus expectatus, algo así como o Crocodilo da bruxa, en honra a como era coñecido en español o lugar no que foi descuberto (Rancho das bruxas). Viviu na zona fai 212 millóns de anos e o nome sinta como anel ao dedo porque non pode haber animal máis raro. Este antigo parente dos crocodilos nunca pasaría por un membro da familia: desprazábase polo mundo sobre as súas dúas patas, con brazos diminutos e unha boca desdentada que terminaba nun pico. Nada que ver cun crocodilo actual.
Labrujasuchus foi descuberto por investigadores do Instituto de Dinosauros do Museo de Historia Natural do Condado dos Ánxeles, que viaxan cada verán a Ghost Ranch en busca de fósiles. Din que os habitantes primordiais do lugar eran dignos «dun bar de Star Wars»: alí atopábanse os lagerpétidos, primos dos dinosauros bípedos cuxos parentes sucarían os ceos como pterosaurios; o peculiar Drepanosaurus, que habitaba nas árbores e tiña unha soa garra parecida á dun preguiceiro nas súas mans e unha máis pequena ao cabo da súa cola prensil; ou o «minis tanque reptiliano acuático», Vancleavea, por nomear algúns.
O ’crocodilo bruxa’ irrompeu con forza neste mundo de réptiles estraños. Medía entre 2 e 3 metros de longo e pesaba aproximadamente entre 20 e 25 quilogramos. "Sen dúbida, non era o animal máis grande da época, pero tampouco o máis pequeno", describe Nathan S. Smith, do Instituto de Dinosauros e coautor do estudo que este martes aparece publicado na revista Journal of Vertebrate Paleontology.
O antigo crocodilo é o membro máis recente identificado de Shuvosaurus, un grupo de antigos parentes dos crocodilos con plans corporais que, con todo, aseméllanse aos dinosauros terópodos bípedos de brazos pequenos. «Vemos que moitas das estratexias exitosas dos animais modernos e os dinosauros non aviarios xorden por primeira vez no Triásico, e os Shuvosaurus son un gran exemplo desa evolución converxente», afirma Alan Turner, paleontólogo da Universidade de Stony Brook (Nova York) e autor principal do artigo. «O bipedismo é sen dúbida unha estratexia singular para os parentes dos crocodilos, pero é unha estratexia moi utilizada polos dinosauros e, posteriormente, polas aves. Evidentemente, funcionou para estes animais», engade.
A vida do Labrujasuchus está aínda rodeada de misterio. "Realmente non sabemos de que alimentábase, pero un estudo do cranio do seu parente próximo, Effigia, (tamén achado en Ghost Ranch) suxire que os Shuvosaurus tiñan mandíbulas inferiores débiles e que posiblemente se especializaban en materia vexetal branda. Con todo, a falta de dentes non impide que un animal sexa carnívoro ou omnívoro", sinala Smith. Hai 212 millóns de anos, esta rexión de Novo México atopábase preto do ecuador e caracterizábase por ríos sinuosos e chairas aluviais. Era unha contorna que alternaba repetidamente entre condicións húmidas e secas, e que sufría numerosos incendios forestais de gran magnitude durante as épocas áridas.
"Desenterrar un fósil que permaneceu oculto durante centos de millóns de anos é unha das partes máis emocionantes de ser paleontólogo!", afirma o investigador. Algúns dos fósiles que posteriormente se describirían como Labrujasuchus "foron descubertos durante os nosos primeiros traballos na canteira de Hayden, hai case vinte anos, polo que apenas estabamos a empezar a explorar todo o que este asombroso xacemento podía revelarnos sobre o Triásico e a historia da Terra".
Para Smith, Ghost Ranch é "un dos lugares máis belos do planeta", cunha rica historia paleontolóxica que se remonta a máis de cen anos. "Foi unha honra continuar con esta historia. Labrujasuchus demóstranos que aínda queda moito por descubrir", afirma. "Só temos unha idea parcial de como era o Labrujasuchus e o papel que desempeñaba no seu ecosistema. Seguro que non será a última vez que oia falar desta criatura tan estraña e fermosa!".
FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia
TAL DÍA COMO HOXE: 15 DE XUÑO...
1667 En Francia, o médico Jean-Baptiste Denys realiza a primeira transfusión de sangue nun ser humano.
1752 O científico estadounidense Benjamin Franklin demostra que o raio é electricidade.
1919 John William Alcock e Arthur Whitten Brown finalizan o primeiro voo transatlántico.
1977 En España, tras a morte do ditador Francisco Franco, teñen lugar as primeiras eleccións democráticas.
2002 O asteroide 2002 MN pasa preto da Terra a 120.700,8 km (un terzo da distancia entre a Terra e a Lúa).
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: Wellcome Library/Sinc e lavanguardia.com
CANTO SABES DE XEOLOXÍA? XV
Continúo coa serie adicada á xeoloxía, esa ciencia que se adica ao é estudo da Terra, dos materiais de que está feita, a estrutura deses materiais e os procesos que actúan sobre eles, incluindo o estudo de organismos que habitaron o noso planeta e como non, o estudo de como os materiais, estruturas, procesos e organismos da Terra cambiaron co tempo.
A contestación correcta á pregunta de onte é...
E imos coa pregunta de hoxe!
15. Identifica estes minerais: grafito, cuarzo e diamante.
Mañá a solución e unha nova proposta!
FONTE: Propia e gl.wikipedia.org Imaxes: es.wikipedia.org e mineriaenlinea.com
O Sistema Solar puido ter, e expulsar, un terceiro planeta xigante de xeo
Na ilustración, o Gran Bombardeo tardío, durante o que millóns de asteroides e cometas choveron durante centos de millóns de anos sobre os planetas en formación / Arquivo
Ninguén se para a pensalo. Acostumámonos a mirar o ceo nocturno e pensar na nosa veciñanza cósmica como nun reloxo de precisión. Un Sol impoñente no centro e unha serie de mundos virando ao seu redor nun delicado equilibrio, todos ordenados e silenciosos. Pero non sempre foi así. Hai miles de millóns de anos, o noso recuncho da Vía Láctea foi un auténtico inferno, un lugar violento, denso e turbulento no que os mundos chocaban, empuxábanse uns a outros e, en ocasións, eran expulsados para sempre ao escuro abismo interestelar.
E agora, unha nova e rompedora investigación recentemente publicada en Icarus cóntanos unha historia que desafia moito do que criamos saber sobre as nosas orixes. Segundo o estudo, liderado polo astrofísico estadounidense Matthew Clement, da Universidade Johns Hopkins, o noso novo Sistema Solar albergou nos seus caóticos inicios polo menos un xigante de xeo máis. É dicir, un planeta masivo, irmán xemelgo de Urano e Neptuno, que terminou expulsado ás frías profundidades do espazo exterior para non volver xamais.
Para chegar a estas conclusións, os investigadores someteron a dura proba a teoría máis aceptada sobre a formación planetaria: o famoso Modelo de Niza. Podemos pensar no Sistema Solar primitivo como nun enorme pinball. Os xigantes gasosos acababan de formarse e comezaron a migrar, a desprazarse a través dun disco primordial repleto de gas, po e millóns de asteroides e cometas. E ao moverse, as súas monstruosas gravidades actuaban exactamente igual que os flippers da máquina, golpeando e desviando a calquera corpo que se cruzase no seu camiño, creando unha enorme inestabilidade que sacudiu os cimentos de todo o sistema.
Ata o de agora, o Modelo de Niza funcionou moi ben á hora de explicar eventos cataclísmicos como o chamado Bombardeo Intenso Tardío, a intensa choiva de meteoritos que durante varios centos de millóns de anos cribou aos planetas interiores, incluídas a Terra e a Lúa, ou para comprender como Xúpiter capturou á súa vasta colección de asteroides troianos. Pero esta vez os científicos querían ir un paso máis aló, e observar os detalles cunha lupa moito máis fina. E preguntáronse que lle ocorre a algo tan delicado como unha lúa no medio de semellante furacán gravitatorio.
Para pescudalo, os investigadores deseñaron un software de simulación ad hoc e introducíronlle ata 122 versións distintas do noso Sistema Solar temperán, enfrontándoo a escenarios que incluían a ese quinto, e mesmo a un sexto planeta xigante perdido, e observando despois o seu comportamento e as súas complexas interaccións gravitatorias ao longo de eones. O resultado foi devastador.
Cando os xigantes gasosos achegábanse demasiado uns a outros, as súas moitas lúas quedaban, literalmente, esnaquizadas. «Descubrimos que a probabilidade de supervivencia para os sistemas lunares de Xúpiter e Urano foi inferior ao 15%», explican os investigadores no seu estudo. De todos os múltiples camiños posibles postos a proba, só un guindaba como resultado que as lúas orixinais conseguisen sobrevivir ilesas xunto aos seus planetas anfitrións.
No caso particular de Urano, o drama rozaba o catastrófico. As inmensas forzas de marea desatadas polos rozamentos planetarios garantían case ao cento por cento a aniquilación total da súa familia de satélites. Con todo, esas lúas non saían despedidas cara ao infinito, senón que chocaban brutalmente entre elas a altísimas velocidades. E ao cabo do tempo, volvían formarse.
Para visualizar o proceso, podemos imaxinar que lanzamos unha gran bóla de neve contra un muro de pedra. A bóla faise pedazos e os fragmentos saltan polo aire, pero se os recollemos e volvémolos a apertar coas mans, obteremos unha nova bóla. Estará chea de fisuras e vultos, pero volverá ser esférica. Do mesmo xeito, a órbita de Urano encheuse dos entullos xeados das súas lúas que, co tempo, volveron agruparse pola forza da gravidade. Así é exactamente como os astrónomos cren que naceu Miranda, unha das lúas visualmente máis caóticas e parcheadas da nosa contorna cósmica.
«Os nosos resultados -reza o artigo- indican que as lúas de Urano probablemente foron perturbadas ata o punto de chocar polo menos dúas veces: como resultado tanto do impacto que inclinou o planeta como da inestabilidade dos planetas xigantes». Non hai que esquecer que Urano é un bicho raro que vira completamente tombado de lado sobre a súa órbita, cicatriz evidente de que un obxecto xigantesco chocou contra el hai miles de millóns de anos.
Fronte á rotundidade dos datos, o equipo destaca que «estes resultados teñen tres posibles implicacións». Ou ben as lúas de Urano esnaquizáronse en varias ocasións durante esa turbulenta adolescencia solar, ou o Modelo de Niza necesita unha profunda revisión. Ou, e esta é a opción que máis vertixe produce, «o Sistema Solar é o resultado dunha evolución de inestabilidade bastante improbable que non implicou case ningún encontro profundo entre Urano e os demais planetas xigantes».
Dito doutro modo: somos o froito dunha milagrosa carambola cósmica. Habitamos unha veciñanza que tomou un atallo evolutivo tan extraordinariamente raro que permitiu que Xúpiter e Urano librásense polos pelos de chocar frontalmente, conservando así os seus preciosos sistemas de lúas primigenios.
Reconstruír os feitos que tiveron lugar no medio do caos hai máis de 4.000 millóns de anos non é tarefa doado. «É moi probable -confesan os autores- que ningunha das inestabilidades modeladas conteña as secuencias precisas de encontros que se necesitan para reproducir exactamente todos os aspectos do Sistema Solar». Aínda que sen dúbida é posible que os catro sistemas primordiais de satélites regulares do Sistema Solar exterior non se visen afectados polos encontros planetarios, os nosos resultados suxiren fortemente que este non é o caso.
FONTE: J. M. Nieves/abc.es/ciencia
TAL DÍA COMO HOXE... 14 DE XUÑO...
1699 Na Royal Society de Londres, o mecánico británico Thomas Savery presenta a primeira máquina de vapor.
1777 Nos Estados Unidos o Goberno adopta como bandeira a Stars and Stripes (Barras e Estrelas).
1789 No Condado de Bourbon (Estados Unidos) o reverendo Elijah Craig pon en venda un whisky de propia elaboración; chamaríaselle bourbon.
1822 Na Royal Astronomical Society (Londres), Charles Babbage propón a máquina diferencial.
1967 Estados Unidos lanza a súa sonda espacial Mariner 5 con destino a Venus.
1975 A URSS lanza a súa sonda espacial Venera 10 con destino a Venus.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: es.wikipedia.org
CANTO SABES DE XEOLOXÍA? XIV
Continúo coa serie adicada á xeoloxía, esa ciencia que se adica ao é estudo da Terra, dos materiais de que está feita, a estrutura deses materiais e os procesos que actúan sobre eles, incluindo o estudo de organismos que habitaron o noso planeta e como non, o estudo de como os materiais, estruturas, procesos e organismos da Terra cambiaron co tempo.
A contestación correcta á pregunta de onte é...
As rochas sedimentarias fórmanse mediante a acumulación, compactación e cementación de sedimentos, que son partículas de minerais, rochas ou materia orgánica transportadas pola auga, o xeo ou o vento. Divídense en detríticas ou clásticas (formadas por la acumulación de fragmentos (clastos) de otras rochas), químicas (formadas por precipitación de minerais disoltos na auga) e orgánicas ou bioquímicas (formadas por acumulación e consolidación de restos de seres vivos: animais e plantas, como é o caso do noso exemplo: o carbón).
As rochas metamórficas fórmanse a partir de rochas preexistentes (xa sexan ígneas ou sedimentarias) que son sometidas a altas presións e temperaturas no interior da Terra, o que cambia a súa estrutura mineralóxica sen chegar a fundilas. Divídense en foliadas (Presentan bandas ou capas aliñadas debido á presión, como é o caso do noso exemplo: a pizarra) e non foliadas (Textura máis homoxénea e cristalina).
As rochas ígneas ou magmáticas fórmanse polo arrefriado e a solidificación do magma (rocha fundida). Divídense principalmente en dous tipos: Plutónicas ou intrusivas (o magma arrefríase lentamente no interior da Terra, permitindo a formación de cristais grandes, como é o caso do noso exemplo: o granito) e volcánicas ou extrusivas (o magma (lava) sae á superficie e arrefríase rapidamente).
E imos coa pregunta de hoxe!
14. Seguindo o dito anteriormente, identifica e clasifica: petrçoleo, mármore e basalto.
Mañá a solución e unha nova proposta!
FONTE: Propia e gl.wikipedia.org Imaxes: es.wikipedia.org
SOLUCIÓN ENCRUCILLADO CCI
VERTICAIS: 1. PIARDA 2. IARDA 3. CHICAGO 4. CATOIRA 7. ESTRAMONIO.
HORIZONTAIS: 5. CLOACA 6. PRESVOT 8. ESTRABISMO 9. UAV 10. BISMUTO.
Máis cultura xeral!