1187 Saladino comeza o Sitio de Xerusalén (1187).
1880 En Arxentina, a cidade de Buenos Aires é declarada capital da República, separándolla da xurisdición provincial.
1977 O Voyager 2 é lanzado para pasar por Xúpiter, Saturno, Urano, e Neptuno.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: academiaplay.net, facebook.com/titodomina e bbc.com
Na ilustración, Amplectobelua symbrachiata, un superdepredador do período Cámbrico / Yu Wu, Northwest University, Xi’an, China
Quen depreda ao depredador? Porque un novo achado acaba de demostrar que, nos incipientes mares do Cámbrico de hai uns 520 millóns de anos, nin sequera os maiores cazadores podían vivir tranquilos. A proba acaba de achegala un fósil extraordinario de Amplectobelua symbrachiata, un superdepredador da época que, estrañamente, mostra unha gran ferida, xa cicatrizada, producida cando ’alguén’ lle propinou unha tremenda dentada no costado. Alguén, si, pero quen?
O ataque produciuse nunha época na que a vida na Terra ensaiaba as súas formas máis insólitas. Naquel ecosistema, os ’radiodontos’, o grupo ao que pertence o noso protagonista, eran os amos absolutos das augas. Trátase dun estraño cruzamento entre unha lura e unha lagosta xigante, unha criatura que hoxe, sen dúbida, pareceríanos un ’alieníxena’. Estes artrópodos, hoxe extintos, lucían dous apéndices fortemente armados na parte frontal da cabeza, perfectamente deseñados para atrapar e esnaquizar ás súas presas. Ademais, posuían unha inconfundible fileira de aletas natatorias aos lados, que diminuían progresivamente de tamaño cara á cola.
Mentres que as presas máis comúns, como os pequenos e acoirazados trilobites, medían apenas uns centímetros, os maiores espécimes de Amplectobelua symbrachiata podían alcanzar case o metro de lonxitude. Poida que hoxe, acostumados ás baleas modernas, non nos pareza gran cousa, pero no Período Cámbrico esa envergadura convertíate no equivalente a unha gran quenlla branca. Eran os colosos indiscutibles dun mundo no que aínda non existían os xigantes.
As aletas natatorias dos radiodontos eran brandas e carnosas, motivo polo que resulta extremadamente raro atopalas fosilizadas. Con todo, un equipo de investigadores asiáticos achou recentemente unha aleta illada na Formación Yu’anshan, na China. O xacemento é un lugar excepcional onde o lodo primitivo preservou de forma milagrosa incluso os tecidos brandos dos animais.
Tras contactar co paleontólogo Stephen Pates, do University College de Londres e experto mundial en lesións de criaturas extintas, os investigadores comezaron a estudar a aleta a fondo. O seu tamaño orixinal indica que pertenceu a un animal que roldaba entre os 23 e 35 centímetros de longo. Pero o verdadeiramente fascinante era un estraño corte en forma de ’W’ no bordo do apéndice. Trátase dunha incisión de case 16 milímetros, exactamente o tipo de perfil xeométrico que deixan dous cabeiros ao rachar a carne dunha dentellada.
Ferida cicatrizada que demostra o ataque ao depredador / Kunsheng Du e Wei Li
Pero en ciencia, a simple imaxinación non basta. Como estar seguros de que aquilo era unha dentada e non un simple dano sufrido durante os millóns de anos que a rocha estivo enterrada? «Queriamos descartar que se tivese roto durante o proceso de fosilización», explica Pates.
Para confirmalo, someteron a peza a un mapeo por fluorescencia de raios X. E o veredicto foi moi claro: a zona da ferida estaba recubrida de calcio, fósforo, níquel e manganeso, en claro contraste coa roca circundante, composta de ferro, silicio e aluminio. «Isto dinos que probablemente sexa unha aleta que se conservou así desde o principio, en lugar de ser alterada máis tarde», confirma o científico británico.
E aínda hai máis. Bordeando a incisión en forma de ’W’, os sensores detectaron unha franxa escura inconfundible. Unha cicatriz en toda regra. «Nos artrópodos modernos obsérvase esta melanización, este oscurecimiento ao redor das áreas onde se están rexenerando. Creo que podemos estar bastante seguros de que isto sucedeu mentres o animal estaba vivo». E de que logrou sobrevivir para contalo.
Centos de probables feridas por mordedura foron localizadas en fósiles de trilobites, pero eles ocupaban o elo máis baixo da pirámide alimentaria. Pero atopar un dano así nun ’superdepredador’ radiodonto é algo histórico. «Nunca esperaría ver algo semellante preservado no rexistro fósil», confesa Pates.
O achado, presentado na plataforma científica BioRxiv, expón un último enigma: Cal foi a criatura que se atreveu a atacalo? Algúns suxiren con cautela que os artrópodos adoitan magoarse ao cambiar de exoesqueleto, e que cun único espécime, non non se poden descartar outras causas para a ferida.
Pates, con todo, decántase pola estatística matemática: «Non se pode descartar, pero é un equilibrio de probabilidades». Unha ferida de muda adoita ser un racho lineal e aleatorio, mentres que esa perfecta forma de ’W’, situada xusto na zona por onde o animal intentaría fuxir, delata unha agresión. «Para nós, a mellor interpretación desta lesión é un ataque depredador».
Segundo o estudo, o asaltante ben puido ser o xigantesco lobopodio carnívoro Omnidens, ou quizá outro radiodonto máis grande nun claro acto de canibalismo. O que está claro é que isto demostra, por primeira vez, a existencia de ’bucles tróficos’ de alto nivel hai 520 millóns de anos (como cando hoxe vemos a unha candorca cazar a unha gran quenlla branca). Mesmo na afastada aurora da vida complexa, ata o maior dos cazadores sempre podía converterse en presa.
FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia
Continúo coa serie adicada as 21 marabillas naturais que España alberga na súa gran variedade de paisaxes e ecosistemas, algunhas, recomendadas por expertos do Ilustre Colexio Oficial de Xeólogos (ICOG) e outras porque son as máis visitadas e eloxiadas polos que xa pasaron por aí.
Se onte falamos do Canón do Río Lobos, hoxe tócalle o turno a...
9. Praia de Gulpiyuri (Asturias)
A praia de Gulpiyuri é unha singular e fermosa praia situada no concello de Llanes, na costa de Asturias. O que a fai extraordinaria é que se atopa en terra firme, a uns 100 metros da liña de costa do mar Cantábrico.
É unha praia interior, rodeada de cantís e rochas, que se forma grazas á filtración da auga do mar a través de covas e gretas subterráneas. Esta filtración crea unha pequena praia de area branca e augas cristalinas, que se renova con cada marea.
Só se pode acceder camiñando desde a praia de Santo Antolín ou desde a aldea Naves e o seu illamento permitiu a relativamente boa conservación desta pequena e delicada xoia natural.
Foi declarada monumento natural o 26 de decembro de 2001, ademais de formar parte da Paisaxe Protexida da Costa Oriental de Asturias.
Continuará...
FONTE: Idea orixinal Cristina Acebal/expansión.com e es.wikipedia.org
VERTICAIS: 1. CANDORCA 3. ANTIMONIO 5. GULAPO 7. ESTORNELA.
HORIZINTAIS: 2. CALELLA 4. NUAKCHOT 5. GUME 8. SUMIDOIRO 9. CARTELLE 10. HEVEA.
Máis cultura xeral!
VERTICAIS: 1. Cetáceo da familia dos delfínidos, de ata dez metros no caso dos machos, bico arredondado, aleta dorsal triangular e cor negra no dorso e branca no ventre con manchas tamén brancas na cara e nos costados e de nome científico Orcinus orca 3. Elemento químico de propiedades intermedias entre os metais e os metaloides, de cor branca azulada e brillante, fácil de fragmentar e pulverizar, que aumenta a dureza dos metais cos que se asocia e de símbolo Sb 5. Cantidade pequena dun líquido ou bebida que se bebe dunha vez 7. Xogo que consiste en dar cun pau noutro máis pequeno e rematado en punta nos extremos, que está colocado no chan, de xeito que se fai saltar e, xa no aire, dáselle un segundo golpe que o despide a maior distancia.
HORIZINTAIS: 2. Rúa ou camiño moi estreito 4. Capital e cidade máis poboada de Mauritania 5. Bordo máis afiado dun instrumento cortante 8. Conduto, xeralmente subterráneo, polo que se evacúan as augas da chuvia e as procedentes de residuos das vivendas, da industria etc. 9. Concello da provincia de Ourensem pertencente á comarca da Terra de Celanova, onde se celebra a festa das Marabillas, un dos principais actos marianos da provincia 10. Árbore da familia das euforbiáceas que alcanza os 20 ou 30 metros de altura, coas follas grandes trifoliadas e caducas, flores pequenas e froitos explosivos que lanzan a semente a distancia, que segrega unha substancia coa que se fabrica o caucho e de nome científico Hevea brasiliensis.
Como pasa a auga de líquido a vapor ou un pedazo de ferro de neutro a magnético? A primeira ollada, estes fenómenos parecen cotiáns, pero para a física teórica representaban un enigma monumental: que ocorre exactamente no instante en que a materia cambia drasticamente de estado?
Durante décadas, as ecuacións tradicionais colapsaban ao intentar explicar estes momentos críticos onde as fluctuacións ocorren a todas as escalas de tamaño de forma simultánea. Quen logrou romper esta rúa sen saída foi Kenneth Geddes Wilson, un físico teórico cuxa xenialidade non só lle valeu o Premio Nobel de Física en 1982, senón que redefiniu para sempre como entendemos a física teórica e o cálculo computacional.
Nado o 8 de xuño de 1936 en Waltham, Massachusetts-Estados Unidos, Kenneth Wilson medrou nunha contorna profundamente envorcada cara á ciencia. O seu pai, Edgar Bright Wilson, era un salientable catedrático de química na Universidade de Harvard, polo que o rigor científico formou parte da súa vida desde a infancia.
Con apenas 16 anos, Wilson ingresou no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT) para estudar matemáticas, aínda que rapidamente reorientou a súa paixón cara á física teórica. Completou o seu doutoramento no Caltech (Instituto de Tecnoloxía de California) baixo a supervisión dunha lenda da física cuántica: Murray Gell-Mann (descubridor dos quarks).
Esta formación ao máis alto nivel proporcionoulle as ferramentas matemáticas necesarias para abordar problemas que a maioría dos científicos da época consideraban inabordables.
Para entender a magnitude do traballo de Wilson, é necesario comprender que ocorre durante unha transición de fase crítica:
-Escala atómica: As moléculas ou xiros magnéticos individuais interactúan entre si a distancias microscópicas.
-Escala macroscópica: O material completo cambia de propiedades (como a auga fervendo a 100 °C ou un imán perdendo o seu magnetismo ao quentarse).
-O dilema: Xusto no punto crítico do cambio, ocorren fluctuacións en todas as escalas intermedias ao mesmo tempo. Os métodos clásicos esixían calcular billóns de interaccións simultáneas, o que xeraba infinitos matemáticos inmanexables.
A física estándar sabía analizar o moi pequeno ou o moi grande, pero fallaba estrepitosamente ao intentar conectar ambas as dimensións nun só marco analítico.
Na década de 1970, mentres exercía como profesor na Universidade de Cornell, Wilson desenvolveu unha solución conceptual brillante a través da ferramenta coñecida como o Grupo de Renormalización.
En lugar de intentar resolver o problema completo dun só golpe, a técnica de Wilson propoñía un enfoque sistemático por etapas:
-Illamento de escalas: Analizar primeiro as fluctuacións á escala máis pequena (por exemplo, grupos reducidos de átomos).
-Media e escala: Substituír eses detalles microscópicos por un valor media efectivo e "afastar a lupa" á seguinte escala.
-Repetición iterativa: Aplicar a mesma transformación unha e outra vez ata que o comportamento global do sistema vólvese matematicamente claro e manexable.
Este enfoque non só resolveu o problema dos cambios de estado na materia condensada, senón que demostrou que sistemas físicos completamente distintos (como a magnetización e a ebulición dun fluído) comparten exactamente as mesmas leis universais no seu punto crítico.
Por esta monumental contribución á comprensión dos fenómenos críticos, a Real Academia das Ciencias de Suecia outorgoulle en solitario o Premio Nobel de Física en 1982.
Kenneth Wilson non limitou a súa carreira á física teórica en lapis e papel. Foi un dos pioneiros en comprender que o futuro da ciencia avanzada dependía da supercomputación.
-Cromodinámica cuántica en rede (Lattice Gauge Theory): Formulou unha variante da física cuántica onde o espazo-tempo divídese nunha rede de puntos discretos. Isto permitiu utilizar computadores para calcular a forza nuclear forte que mantén unidos aos quarks dentro dos protóns e neutróns.
-Impulsor da supercomputación pública: Na década de 1980, presionou activamente ao goberno de EEUU e á Fundación Nacional de Ciencias (NSF) para crear centros nacionais de supercomputación accesibles á comunidade académica.
-Evolución en Ohio State: En 1988 incorporouse á Universidade Estatal de Ohio, onde cofundó o Centro de Supercomputación de Ohio e dedicou os seus últimos anos á investigación en educación científica e métodos de ensino tecnolóxico.
Kenneth Geddes Wilson faleceu o 15 de xuño de 2013 en Ithaca, Nova York-Estados Unidos, aos 77 anos.
Wilson demostrou que ante problemas de complexidade abafadora, a clave non reside en observar máis forte, senón en aprender a cambiar a escala coa que miramos a realidade.
FONTE: noticiasdelaciencia.com/Amazings.com Imaxe: es.wikipedia.org
Continúo coa serie adicada as 21 marabillas naturais que España alberga na súa gran variedade de paisaxes e ecosistemas, algunhas, recomendadas por expertos do Ilustre Colexio Oficial de Xeólogos (ICOG) e outras porque son as máis visitadas e eloxiadas polos que xa pasaron por aí.
Se onte falamos das Médulas, hoxe tócalle o turno a...
8. Canón de Río Lobos (Castela e León)
O Parque Natural do Canón del Río Lobos atópase no oeste da comunidade autónoma de Castela e León. Creado como Parque Natural o 10 de outubro de 1985, abarca unha superficie de máis de 10.000 hectáreas, das cales aproximadamente o 30% corresponden ao sueste da provincia de Burgos e o 70% ao noroeste da provincia de Soria.
Trátase dunha magnífica reserva natural con espectaculares paisaxes kársticos esculpidos ao longo do tempo polas augas do río Lobos. É coñecido sobre todo polos seus roteiros de sendeirismo, pola esotérica ermida templaria de San Bartolomé, e pola súa importante colonia de voitres leonados.
Continuará...
FONTE: Idea orixinal Cristina Acebal/expansión.com e es.wikipedia.org
1580 En Alxer, o escritor español Miguel de Cervantes Saavedra é liberado do seu cativerio.
1783 En Versalles (Francia), os irmáns Montgolfier realizan o seu primeiro voo en globo.
1928 Nos Estados Unidos, Walt Disney estrea a primeira película sonora de animación.
1950 En Bélxica, o astrónomo luxemburgués Sylvain Arend (1902-1992) descobre o asteroide Antíloco (1583).
1982 Nos Estados Unidos, Scott Fahlman crea os primeiros emoticonos.
1991 Ötzi, o Home de Xeo é descuberto por uns turistas alemáns.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: es.wikipedia.org, infobae.com, muycomputerpro.com e la sexta.com