Recreación artística da comparación entre o sistema solar actual e o Sol convertido en xigante vermella engulindo Mercurio e Venus./ChatGPT, César Noragueda.
Durante décadas, a cuestión considerouse resolta. Os manuais de astronomía describían un mañá no que o Sol esgotaría o hidróxeno do seu núcleo, se transfiguraría nunha estrela xigante vermella e terminaría tragando os planetas máis próximos. Entre eles figuraba a Terra, cuxa sorte estaría selada desde facía moitísimo tempo.
A idea diríase razoable. Conforme envellecen, os astros semellantes ao noso experimentan profundos cambios interiores que os levan a aumentar de tamaño de xeito espectacular. As proxeccións tradicionais suxerían que esa dilatación acabaría invadindo a órbita terrestre, provocando a desaparición definitiva do planeta.
Agora, unha investigación internacional, publicada na revista Astronomy and Astrophysics, obriga a revisar esa imaxe. Os científicos empregaron ferramentas teóricas máis sofisticadas para reconstruír a evolución futura do sistema solar e chegaron a unha conclusión inesperada: a supervivencia da Terra segue aberta a especulacións, pero existe unha opción real de que consiga escapar á fase terminal da nosa estrela.
Cando un astro similar ao Sol consome o combustible que alimenta as reaccións nucleares das súas entrañas, abandona a secuencia principal e entra nun período de envellecemento paulatino. Durante ese percorrido, atravesa varias fases evolutivas que modifican en extremo o seu tamaño, luminosidade e organización interna.
As simulacións clásicas indicaban que a nosa estrela agrandaría o seu radio ata alcanzar dimensións colosais. Segundo as últimas estimacións, mesmo podería chegar a estenderse entre 1,2 e 1,5 unidades astronómicas, unha distancia comparable ou superior á separación actual entre a Terra e o Sol.
A primeira vista, semellante panorama parece deixar pouca marxe para a esperanza. Se o astro alcanza proporcións maiores que a órbita terrestre, o lóxico sería pensar que o noso planeta acabará desaparecendo dentro das súas capas exteriores. No entanto, a situación resulta máis complexa porque a distancia entre ambos os obxectos non permanecerá fixa mentres o Sol envellece.
Aí é xusto onde entra en xogo o elemento que levou aos autores a revaluar unha das predicións máis famosas da astronomía.
A sorte da Terra non depende unicamente do crecemento da nosa estrela. Tamén interveñen unhas sutís forzas de marea que intercambian enerxía e momento angular entre o Sol e os corpos que o acompañan.
Aínda que adoitan asociarse a fenómenos como as mareas oceánicas provocadas pola Lúa, estas perturbacións actúan igualmente a escala estelar. A medida que o Sol se inche e adquira unha estrutura máis difusa, as alteracións gravitatorias xeradas polos mundos próximos trastornarán lixeiramente a súa configuración profunda.
A cuestión fundamental consiste en precisar canta enerxía absorben eses mecanismos. Se a influencia resulta intensa, a traxectoria terrestre tenderá a reducirse gradualmente, achegando o noso planeta ao astro abrasador. Se, pola contra, a disipación é menos eficiente, ese empuxe adicional será moito máis débil.
A maior parte dos traballos anteriores utilizaban formulacións simplificadas para describir esta dinámica. O novo estudo adopta un enfoque diferente e apóiase en ferramentas teóricas desenvolvidas recentemente a partir de reconstrucións máis detalladas sobre o funcionamento dos astros evolucionados.
As simulacións mostran que as mareas solares poderían ser bastante menos eficaces do que se pensaba. Ese matiz ten consecuencias enormes. As estimacións tradicionais favorecían unha aproximación lenta da Terra durante os últimos compases da vida solar. Os novos modelos numéricos, con todo, reducen unha chea ese efecto e permiten que o planeta conserve unha posición máis afastada.
A diferenza parece pequena, pero redefine por completo o desenlace. Utilizando as formulacións antigas, a Terra termina sendo engulida durante un episodio tardío da evolución estelar. Coas novas prescricións, logra atravesar tanto a fase de xigante vermella como os períodos posteriores.
Un dos aspectos máis rechamantes da análise é que a ameaza crucial aparece onde non se esperaba. Lonxe de situarse durante a metamorfose inicial en xigante vermella, a maior incógnita emerxe despois, cando o Sol entra na chamada rama asintótica xigante, unha fase aínda máis tremenda caracterizada por pulsacións, expulsión de masa e ciclos recorrentes de ensanche.
A medida que envelleza, o Sol expulsará enormes cantidades de materia ao espazo mediante intensos ventos estelares. Esa redución progresiva do seu contido acabará debilitando a atracción gravitatoria exercida sobre os corpos que o rodean. E, cando unha estrela perde parte da súa masa, as órbitas dos elementos que viran ao seu redor tenden a desprazarse cara a rexións máis afastadas. É un fenómeno comparable a afrouxar lixeiramente a corda que mantén unido un obxecto en movemento circular.
Por tanto, dúas influencias compiten simultaneamente. Por unha banda, as mareas intentan aproximar a Terra ao Sol. Por outra, o adelgazamento do astro favorece unha migración gradual cara ao exterior. E a conclusión do artigo depende precisamente do equilibrio entre ambas as tendencias. Se as perturbacións mareales son relativamente débiles e a perda de masa resulta suficientemente intensa, a órbita terrestre pode expandirse máis rápido do que a gravidade solar consegue atraela.
Con ese delicado pulso gravitatorio xogámonos se o noso mundo termina desintegrándose ou logra permanecer máis aló das capas exteriores da estrela.
Os expertos identifican ademais un escenario particularmente interesante. Durante certos episodios coñecidos como pulsos térmicos, o Sol podería experimentar aumentos de tamaño moi rápidos que durarían apenas uns centos de anos. Nalgunhas recreacións numéricas, a superficie estelar chega a exceder temporalmente o límite de estabilidade asociado á órbita terrestre.
A dificultade radica en que ninguén sabe con certeza se un intervalo tan breve bastaría para provocar a perda definitiva do planeta. Os responsables do estudo asumen que contestar a esa cuestión esixiría ferramentas teóricas aínda máis complexas, capaces de describir con detalle a interacción directa entre un astro pulsante e un mundo situado nas súas inmediacións.
Por iso, aínda que os novos resultados resultan máis optimistas que moitas investigacións anteriores, o destino da Terra continúa sen unha resposta definitiva.
Mesmo no escenario máis favorable, a noticia non implica que a humanidade dispoña dun refuxio natural para a eternidade. Porque, moito antes de que o Sol alcance as súas dimensións máximas, o aumento sostido de luminosidade remodelará radicalmente as condicións terrestres. Os océanos desaparecerán, a atmosfera sufrirá alteracións irreversibles e calquera forma de vida complexa deixará de ser viable.
A posible permanencia orbital da Terra só significa que eludiría caer dentro da nosa estrela. Non implica que conserve mares, continentes habitables ou ecosistemas capaces de soster organismos. En termos prácticos, este planeta seguiría converténdose nun páramo estéril moito antes de que se resolvese a cuestión da súa integridade física.
Para estimar como podería comportarse o Sol nos seus últimos millóns de anos, os investigadores recorreron a un astro real chamado L2 Puppis, que posúe unha masa inicial extraordinariamente parecida á solar e constitúe un dos mellores laboratorios naturais dispoñibles para estudar o porvir remoto da nosa estrela. Os datos obtidos sobre este obxecto apuntan a ritmos de perda de materia compatibles con aqueles escenarios nos que a Terra consegue esquivar a súa destrución.
Pero quizá o aspecto máis fascinante apareza ao mirar máis aló do propio sistema solar. Os astrónomos xa identificaron mundos de tipo terrestre ao redor dalgunhas ananas brancas, os restos compactos que permanecen tras a morte de estrelas semellantes ao Sol. Estes descubrimentos non demostran que o noso planeta vaia correr a mesma sorte, pero si suxiren que a persistencia de corpos rochosos despois de transformacións tan violentas non constitúe unha mera hipótese.
As próximas observacións poderían achegar probas máis sólidas. Proxectos como PRATO permitirán localizar numerosos exoplanetas ao redor de estrelas envellecidas e comprobar que ocorre realmente cando os soles consomen todo o seu combustible. Ata entón, unha das predicións máis populares sobre o destino da nosa veciñanza galáctica seguirá sometida a revisión: quizá a Terra non poida sortear converterse nun deserto queimado, pero aínda ignoramos se a súa tumba acabará estando dentro do Sol.
FONTE: César Noragueda/muyinteresante.okdiario.com
