Pintura do século XIX que amosa a Galileo co seu telescopio
A comezos do século XVII, mentres Europa bulía entre descubrimentos e guerras, un artefacto nado case por casualidade permitiu ver máis lonxe que nunca. O anteollo de longa vista, transformou a navegación, a astronomía e, de paso, o xeito en que entendemos o coñecemento. Non foi un científico de renome quen deu con el, senón un artesán curioso.
Corría o ano 1608. Nos Países Baixos, unha república nova que florecía grazas ao comercio e a tecnoloxía, unha tenda de lentes da cidade de Middelburg converteuse no epicentro dunha historia que cambiaría a observación humana. Alí traballaba Hans Lippershey, un fabricante de anteollos que, segundo as crónicas, experimentaba con distintos tipos de lentes convexas e cóncavas para mellorar a visión dos seus clientes.
Hai varias versións sobre o que ocorreu a continuación, e como adoita pasar cos inventos afortunados, o azar xogou un papel protagonista. Unha das máis populares, quizá adornada pola imaxinación do século posterior, conta que uns nenos travesos combinaron dúas lentes e déronse conta de que podían ver un catavento moi afastado con gran claridade. Lippershey, ao observar o efecto, montou as lentes nun tubo e creou así o primeiro anteollo de longa vista.
Outra versión, máis sobria, suxire que o propio Lippershey estaba a experimentar coas combinacións ópticas cando notou que ao xuntar unha lente convexa e outra cóncava conseguíase unha ampliación inesperada. En ambos os casos o certo é que en 1608 solicitou unha patente ante os Estados Xerais dos Países Baixos para un artefacto que «facía que os obxectos afastados parecesen próximos». A súa petición foi denegada, pero o invento xa captara a atención de toda Europa.
En cuestión de meses as cortes, os exércitos e os mariñeiros querían adquirir un deses misteriosos «tubos holandeses». Nacera un novo instrumento para dominar o mundo visible.
O funcionamento básico do anteollo de longa vista é relativamente simple: un sistema de dúas lentes aliñadas dentro dun tubo alonga e concentra os raios de luz, creando unha imaxe aumentada. No modelo de Lippershey unha lente convexa (positiva) facía converxer os raios de luz provenientes do obxecto, mentres que a lente cóncava (negativa), preto do ollo, corrixía a dirección deses raios de modo que o observador vía unha imaxe ampliada pero dereita.
Os primeiros anteollos de longa vista apenas ofrecían un aumento de tres ou catro veces, nada que ver cos telescopios modernos. Con todo, o salto mental foi colosal. Por primeira vez o ser humano podía transformar a súa vista limitada nunha ferramenta estratéxica: detectar un barco inimigo antes de ser visto, recoñecer unha cidade no horizonte ou inspeccionar unha torre sen achegarse fisicamente.
En 1609, apenas un ano despois do invento de Lippershey, a noticia do dispositivo chegou a Venecia. Alí, Galileo Galilei, profesor de matemáticas na Universidade de Padua, decidiu construír a súa propia versión baseándose nos rumores que corrían entre os comerciantes. En cuestión de días deseñou un anteollo de longa vista de oito aumentos; semanas despois, xa tiña un de trinta. Pero Galileo fixo algo que ningún dos inventores orixinais imaxinara: apuntou o anteolllo de longa vista ao ceo.
O resto é historia. Galileo observou a Lúa e descubriu que a súa superficie estaba chea de montañas e cráteres, non era lisa nin perfecta como se cría ata entón. Mirou Xúpiter e detectou que tiña catro pequenas «estrelas» orbitando ao seu redor: os hoxe coñecidos como satélites galileanos. Estudou as fases de Venus, apoiando a teoría heliocéntrica que situaba ao Sol no centro do sistema.
O anteollo de longa vista, un xoguete militar de mercadores e navegantes, acababa de converterse nun instrumento científico revolucionario. A humanidade acababa de mirar o cosmos con ollos novos.
Curiosamente, aínda que a historia adoita adxudicar o mérito principal a Hans Lippershey, a orixe do anteollo de longa vista segue sendo un tema de disputa histórica. Varios documentos apuntan a que os irmáns Zacharias e Hans Janssen, tamén fabricantes de lentes en Middelburg, montarían un tubo similar incluso antes de 1608. Outros atribúen parte do mérito a Jacob Metius, un artesán que presentou un modelo ás autoridades neerlandesas pouco despois que Lippershey.
FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia
