NOMES PROPIOS

COPÉRNICO

Neste ano da atronomía non podiamos deixar de falar da insigne figura de COPÉRNICO. Grazas a el a astronomía deu un  xiro drástico no século XVI: a teoría xeocéntrica de Ptolemo foi substituída pola súa, a heliocéntrica.

Nicolás Copérnico foi un astrónomo polaco (1473-1543.) Estudiou Humanidades na universidade de Cracovia, Dereito e Mediciña en Italia. Doctorouse en astronomía en Roma e foi canónigo da diócese de Frauenburg.

Despois de moitos anos rematou o traballo sobre a teoría heliocéntrica  onde explica que non é o Sol o que xira ao redor da Terra senón todo o contrario.

Os protestantes foron os primeiros en rexeitar este modelo, xa que estas ideas eran contrarias aos relatos do Antigo Testamento. Máis tarde tamén a Igrexa Católica, tamén  a rexeitou. Malia todo, triunfou, posto que finalmente puido demostrase canto se afirmaba nela (Galileo, 50 anos despois, viu co telescopio en Xúpiter  que os satélites que xiran ao redor del  forman un sistema planetario semellante ao solar).

CECILIA PAYNE-GAPOSCHKIN

Continuando con persoas relevantes neste ano da astronomía, falaremos hoxe de CECILIA PAYNE-GAPOSCHKIN (1900-1979).

Aínda que nacida en Gran Bretaña, onde estudiou botánica, física e química na Universidade de Cambridge, desenvolveu a súa labor científica na Universidade estadounidense de Harvard. A súa tese de doutoramento nese centro (a primeira obtida por unha muller na área de atronomía) demostrou que o hidróxeno é o principal compoñente das estrelas, algo que hoxe asumimos, pero que no seu momento representou un auténtico cambio de paradigma no ano 1925. Aínda que estivo ligada a esta universidade durante case 20 anos, non foi considerada astrónoma oficial ata 1938. En 1956 converteuse na primeira muller profesora asociada desa universidade.

Como dato curios, esta muller interesouse pola astronomía cando se comprobou a teoría da relatividade de Einstein (1879-1955), grazas á eclipse solar de 1919.

ERLENMEYER

Richard August Carl Emil Erlenmeyer (1825-1909). Químico Alemán. Foi alumno de Liebig e Giessen, por quen decidíu cambiar os seus estudos de Mediciña pola química. Foi axudante de Fresenius e farmacéutico. Propuxo o termo aromáticos para os compostos bencénicos, estableceu a existencia de dobres e triples enlaces entre os átomos de carbono, descubríu varios compostos orgánicos como o ácido isobutírico e estableceu a estructura doutros, como os ácidos lácticos. Enunciou a "regra de Erlenmeyer" (tautomería ceto-enólica). En 1861 deseñou o matraz cónico de fondo plano que leva o seu nome. Xunto con Robert Bunsen, investigou no campo dos fertilizantes.

 

WILHELM BUNSEN

Wilhelm Bunsen (1811-99). Químico e físico alemán. Aislou o cacodilo (1837) e os elementos magnesio e o cromo. Estableceu con Kirchhoff os fundamentos da análisis espectral. Llevan o seu nome, ademais do “acendedor Bunsen”, un calorímetro, un densímetro, un fotómetro, unha pila, os minerales bunsenita (NiO) e bunsenina (AuAgTe₂)… Foi  profesor de química en Kassel, Marburgo, Breslau e Heidelberg.

PARIS PISMIS

Paris María Pismis, naceu o 30 de xaneiro de 1911 en Estambul (Turquía,) aínda que de orixe armenia. Foi a primeira universitaria de Turquía, e obtivo o douroramento en Matemáticas (1937). En 1941 cásase con Felix Recillas, matemático mexicano, que coñecera no Observatorio de Harvard. Trasladouse a ese país e convertéronse no primeiro matrimonio, na historia de México, en dedicarse á Astronomía profesional.

Traballou no Observatorio Astronómico Nacional de Tacubaya, dependente da Universidade Nacional de México (UNAM) e comenzou a impartir as primeiras clases oficiais de Astronomía que houbo nese país.

Descubríu 20 cúmulos abertos e 3 cúmulos globulares (os cúmulos son grupos de estrelas . As formadas por estrelas vellas forman os cúmulos globulares  e as formadas por estrelas novas son os cúmulos abertos). Publicou, nos máis de 50 anos de traxectoria profesional, máis de 100 artigos científicos.

Morreu o 1 de agosto de 1999.

 

HENRIETTA SWAN LEAVITT

Dende estas páxinas, con motivo da celebración do Ano Internacional da Astronomía 2009, queremos facer referencia a figuras importantes, sobre todo mulleres que sempre estiveron en segunda fila, neste campo. Hoxe falaremos de HENRIETTA SWAN LEAVITT.

Naceu no ano 1868 e morreu en 1921. Astrónoma estadounidense. Membro dun grupo de rasteradoreas de estrelas do Observatorio de Harvard. Leavitt descubríu a relación período-luminosidade, un método novo para a medida de distanccia de obxectos astronómicos. Leavitt chegou a esta conclusión despois dun metódico e detallado cómputo das estrelas Cefeidas. Nun só ano, 1905, descubríu 843 novas estrelas variables na Nube Menor de Magallanes (esta cifra elévase ata 2.400 se se contabiliza o total da súa vida). Ademáis, temén achou catro novas. A súa importancia científica só foi apreciada despois da morte, en parte grazas ao intento de nomeala para o Premio Nobel en 1925, algo que resoltou imposible posto que este premio non se concede a título póstumo.

"A pesar das súas achegas á Astronomía, cando morreu o seu posto seguía sendo de "axudante".

¡Penoso!

 

JOAN MASSAGUÉ

Joan Massagué (Foto: Javier Cortera)

Falar de Joan Massagué e falar de cancro. Científico e investigador español, nacionalidazo en EEUU. Naceu en Barcelona no ano 1953. Esudiou Farmacia e doutorouse en Bioquímica pola Universidade de Barcelona. Estivo nas Universidades de EEUU de Brown e Massachusetts. En 1989, pasou a dirixir o Departamento de Biloxía Celular e Xenética do Memorial Sloan-Kettering Cancer Center de Nueva York. A su vez, é investigador do Horward Hughes Medical Institute e director adxunto do Institut de Recerca Biomèdica (IRB Barcelona), supervisando os grupos de investigación do Instituto MetLab.

O seu traballo está centrado no estudio de mecanismos de señalización que son esenciais para o desenvolvemento normal dos tecidos e que se alteran coa presenza do cancro. É un dos investigadores máis importantes nas área de regulación da división celular e da metástase do cancro.

As súas investigacións foron clave no coñecemento dos mecanismos que permiten deter a proliferación celular, proceso que cando se descontrola leva á formación de tumores. Tamén, a raíz das súas investigacións, permitiron identificar os 18 xenes que contrlan a metástase das células tumorales do cancro de mama cara a outros órganos, que abre posibilidades de investigación neste aspecto do cancro.

Autor de innumerables artigos científicos, galardóns e distincións, entre eles o Premio Principe de Asturias de Investigación Científica e Técnica no ano 2004.

DOMINGO DE SOTO

Domingo de Soto naceu en Segovia en 1494. Frade dominico. Estudiou en Salamanca, Alcala de Henares e París. Carlos V enviouno ao Concilio de Trento comio teólogo imperiral, sendo posteriormente o seu confesor.

Ten numerosas obras de teoloxía, dereito, filosofía e lóxica. Comentou varios libros de física e lóxica aristotélica, sendo o primeiro en establecer que un corpo en caída libre vai con movemento uniformemente acelerado, e non só iso, senón que aplicou con éxito a matemática a este problema. Este principio sempre foi atribuído a Galileo Galilei que vivíu entre 1564 e1642. Lembremos que este postulado foi o alicerece para que posteriormente xurdira a lei da Gravitación Universal de Newton, perefeccionada posteriormente pola Teoría da Relatividade de Einstein.

Domingo de Soto morreu en Salamanca en 1570.