A península Ibérica está a virar no sentido das agullas do reloxo

Dentro de centos de miles de anos, quizá millóns, o estreito de Xibraltar non existirá e a costa andaluza mirase ao oeste ou se fusionou coa norteafricana. Na imaxe, visión nocturna do estreito / Alamy Stock Photo

Que a Península e o norte de África están a xuntarse é algo que vén sucedendo desde hai centos de miles de anos. Pero como o están facendo, o modo en que se está movendo a parte superior da codia terrestre, segue un roteiro que aínda está a se debuxar. Novos datos mostran que o terreo que hoxe forman España e Portugal está a virar de leste a oeste, no sentido das agullas dun vello reloxo. As placas sobre as que descansan ambos os lados do Estreito están a achegarse e comprimindo un pouco máis cada ano. As consecuencias, dentro de millóns de anos, serán enormes: o Mediterráneo volverá ser un mar pechado, África e Europa serán unha polo oeste e o que hoxe é o sur ibérico fusionouse coa zona de Ceuta ou mirará cara a América.

A codia terrestre está cuarteada en porcións que flotan e móvense sobre un manto inferior case líquido e dúctil. Ese movemento das placas tectónicas é o que está detrás de que os continentes se acheguen ou afasten, de que os mares se pechen ou abran. Pero tamén de tensións que acaban por liberarse en forma de terremotos e erupcións volcánicas. Nese baile xeolóxico, “as placas euroasiática e africana achéganse entre catro e 6 milímetros cada ano”, lembra Asier Madarieta, investigador da Universidade do País Vasco (UPV). “O límite entre as placas que rodean o océano Atlántico e Alxeria é moi claro, mentres que no sur da península Ibérica é moito máis difuso e complexo”, engade Madarieta, primeiro autor dun novo traballo que mostra os últimos datos da dinámica baixo os nosos pés.

O estudo, publicado na revista científica Gondwana, detalla importantes procesos dinámicos que están a ter lugar nesa fronteira difusa. No Mediterráneo occidental, o límite entre as placas euroasiática e africana está determinado polo movemento da zona baixo a illa de Alborán, fronte ás costas de Almería. Este campo está a desprazarse cara ao oeste, reforzando o chamado Arco de Xibraltar, a conexión entre a Cordilleira Bética (desde a serra de Grazalema ata Sierra Nevada) coa Cordilleira do Rif, en Marrocos. Ese achegamento é oblicuo, co sur de España e Portugal virándose no sentido das agullas.

“Ata o de agora descoñeciamos con exactitude como era ese límite nesa contorna, e os procesos xeodinámicos que se están producindo son obxecto de debate”, conta o investigador vasco, membro do Grupo de Procesos Ambientais Hídricos da UPV. Grazas ao despregamento de sensores de xeoposicionamento, e usando datos de deformación medidos desde satélite ou obtidos dos últimos terremotos, observaron “como a deformación cortical e a deformación superficial no Mediterráneo occidental relaciónanse na fronteira entre as dúas placas, situada na brecha entre a Península Ibérica e o noroeste de África”, detalla Madarieta.

O xeólogo destaca a relevancia a conexión submarina montañosa entre ambos os lados, o Arco de Xibraltar. “Ao leste do Estreito de Xibraltar, a codia do Arco de Xibraltar absorbe a deformación causada pola colisión entre Eurasia e África, impedindo así que as tensións transmítanse a Iberia”, di o investigador. Pero no outro lado, ao oeste do estreito, “prodúcese a colisión directa entre as placas e cremos que isto podería afectar as tensións que se transmiten ao suroeste de Iberia, ao empuxar a Iberia desde o suroeste e facela virar en sentido horario”.

Os cambios xeodinámicos, o resultado da dinámica de placas, tómanse o seu tempo. A última vez que o Mediterráneo foi un mar pechado foi hai varios millóns de anos, por exemplo. E os datos creados polos satélites ou as redes xeodésicas humanas son unha pinga nese mar de tempo, remontándose os máis antigos aos anos 80 do século pasado. “Estes datos só ofrecen unha pequena xanela á evolución xeolóxica”, recoñece Madarieta. Así que medir con precisión modificacións xeolóxicas que se toman millóns de anos é unha ciencia con certo grao de incerteza. “O feito certo é que Iberia chocará con Marrocos, pero tomará varios millóns de anos”, termina o investigador da UPV. 

FONTE: Mihuel Ángel Criado/elpais.com/ciencia