O escriba exipcio que inventou a pechadura para protexer a súa casa

Hai uns 4.000 anos, nas ribeiras poeirentas do Nilo, un escriba exipcio deslizou un pasador de madeira por unha guía rudimentaria habilitada na porta da súa choza e fíxoa encaixar nun orificio deseñado na xamba para tal efecto. Desde o exterior unha chave de madeira con gancho, case tan grande como o brazo que a empuñaba, permitía manipular o mecanismo a través dun buraco. Con este sinxelo sistema o escriba era capaz de abrir e pechar a porta do seu fogar.

Aquilo non era sofisticación, senón pura necesidade, protexer o gran e os papiros de mans alleas, nunha aldea onde a propiedade privada empezaba a ter máis peso que a confianza veciñal. Así foi como naceu a pechadura no barro seco de Exipto, non en laboratorios renacentistas nin en talleres victorianos. Foi na terra dos faraóns onde un pestillo caseiro transformouse no gardián eterno das nosas portas.

As primeiras pechaduras non protexían palacios nin templos, utilizáronse para asegurar os cofres e as arcas de familias humildes. E é que as portas abertas ou simplemente cubertas con pequenas esteiras deixaban o paso libre a visitantes non desexados, permitindo que prezados aveños puidesen desaparecer.

O primeiro xerme dunha pechadura, tal e como a concibimos hoxe en día, foi un simple pasador horizontal de madeira que se deslizaba manualmente desde dentro e que encaixaba directamente na parede. Para accionalo desde fóra o gancho de madeira atravesaba un orificio que permitía levantar o pestillo de igual forma que un pescador saca a súa presa. Atopáronse chaves de madeira deste porte, endurecidas ao lume e longas como antebrazos, nalgunhas tumbas tebanas da Dinastía XVIII (cara ao 1550 a. de C.).

Foi ao redor do século VI a. de C. cando Teodoro de Samos, un enxeñeiro e broncista samio, contemporáneo de Pitágoras, creou a primeira chave grega, segundo relata Plinio o Vello. Sen coñecer os modelos exipcios de madeira deseñou un ferrollo de bronce que contaba cun pasador lateral e que se movía mediante unha chave dentada.

Máis adiante, cara ao século I a. de C. os romanos fabricaron pechaduras de bronce e ferro, que contaban con peiraos e resortes internos que permitían presionar pines ou pancas que unicamente se aliñaban coa chave correcta. Foron eles os que acuñaron o termo pechadura, que deriva do latín serrare (pechar), reflectindo o seu uso cotián na domus romana.

A evolución da pechadura na Idade Media pasou de ser un luxo romano a unha arte defensiva esencial en castelos e mosteiros, impulsada pola inseguridade feudal. Entre os anos 870-900 algúns artesáns ingleses desenvolveron as primeiras pechaduras metálicas modernas, de ferro forxado con gardas protectoras ao redor do ollo da chave para impedir a introdución de ganzúas.

Pechadura antiga / cerrajeroszaragoza.es

Estes ferrollos de perno eran herdeiros do pestillo romano, pero engadían placas frontais ornamentadas que ocultaban o mecanismo, elevando así a seguridade. Ademais, o ferro facíaas máis duradeiras que o bronce romano, aínda que eran moi pesadas e propensas a oxidarse. Este tipo de pechaduras usábanse, fundamentalmente, en igrexas e fortalezas temperás, como as de Normandía.

Coa proliferación de castelos normandos e góticos as pechaduras volvéronse monumentais: pechaduras de tambor con múltiples pancas e pines que requirían chaves xigantes, de ata 30 cm, a miúdo decoradas con cruzamentos ou motivos heráldicos. Os cerraxeiros da época, considerados mestres artesáns, incorporaron múltiples pernos e esvaróns falsos para confundir os posibles ladróns. Foi cara ao final da Idade Media cando as pechaduras incorporaron gardas múltiples, trampas internas e chaves con perfís irregulares para incrementar a precisión do peche.

Xa na Idade Moderna, o rei Luis XVI contratou a Robert Barron (1778) para que elaborase unha pechadura «inmanipulable». Despois dalgúns bosquexos imperfectos Barron patentou a pechadura de panca detector, un dispositivo deseñado con pancas internas que se desalineaban no caso de que a pechadura fose forzada, deixando así o sinal da manipulación.

Este invento foi perfeccionado tempo despois por Jeremiah Chubb (1818), que gañou un premio de 100 guineas por resistir durante tres horas o ataque das máis enxeñosas ganzúas. Esta recompensa foi o detonante para que Chubb fundase unha empresa familiar (hoxe coñecida como Chubb Locks), que tivo entre os seus clientes ao mesmísimo Banco de Inglaterra.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia