O tilcayo, primeiro felino salvaxe descuberto en máis de cen anos

Un exemplar de tilcayo, unha especie recentemente identificada mediante unha investigación dirixida pola exploradora de National Geographic Paola Nogueiras Ascarrunz, camiña no refuxio de animais Senda Verde na rexión dos Yungas, Bolivia, o 1 de setembro de 2026 / Fernando Faciole/National Geograhic (vía REUTERS)

Un pequeno gato salvaxe que habita no bosque nubrado de Bolivia foi identificado como unha especie ata o de agora descoñecida, o que supón a primeira vez que se nomea e describe formalmente unha nova especie viva de felino en máis dun século.

O gato, chamado tilcayo polas comunidades locais, forma parte dun grupo coñecido como gatos tigre, presentes en gran parte de Sudamérica. Foi achado nos exuberantes bosques dos Yungas bolivianos, unha rexión montañosa onde os bosques adoitan estar cubertos por nubes e rodeados dunha elevada humidade. Segundo os investigadores, mide uns 46 centímetros de longo e pesa ao redor de 1,4 quilos, polo que é máis pequeno que un gato doméstico medio.

Os investigadores utilizaron datos xenéticos para confirmar que se trata dunha nova especie e outorgáronlle o nome científico Leopardus tilcayo, conservando a súa denominación local.

“A súa pelame é de cor marrón claro, con rosetas de forma irregular distribuídas por todo o corpo”, explicou Paola Nogueiras-Ascarrunz, exploradora de National Geographic e unha das autoras do estudo que describe a nova especie, publicado este xoves na revista Current Biology.

O tilcayo, descuberto en Bolivia / Fernando Faciole/National Geographic (via REUTERS)

Aínda se sabe moi pouco sobre a bioloxía e o modo de vida do animal. Restos de pequenos roedores achados en mostras de excrementos suxiren que forman parte da súa dieta, mentres que as cámaras trampa indican que podería ser máis activo durante a noite, sinalou Nogueiras-Ascarrunz.

Os gatos tigre son o que se coñece como especies crípticas, é dicir, animais que non poden distinguirse facilmente só pola súa aparencia, explicou o biólogo evolutivo Jonas Lescroart, da Universidade de Anveres (Bélxica) e codirector do estudo.

Durante moito tempo considerouse que todos os gatos tigre pertencían a unha única especie, aínda que estudos xenéticos realizados hai décadas xa apuntaban á existencia de varias especies diferenciadas.

Sobre o novo felino, Lescroart afirmou: “Por agora, a nosa información limítase aos dous exemplares vivos que examinamos e a un pequeno número de rexistros obtidos mediante cámaras trampa”.

Un deses exemplares é un macho de dez anos que actualmente vive no santuario de fauna silvestre Senda Verde, despois de permanecer durante anos na vivenda dunha familia local.

O interese por este gato boliviano xurdiu porque “as súas características non coincidían coas descricións existentes, baseadas na súa maioría en exemplares brasileiros”, explicou Nogueiras-Ascarrunz. “Iso levounos a preguntarnos: que gato tigre temos realmente en Bolivia?”

O equipo analizou ADN de 38 gatos procedentes de varios países suramericanos, incluídos oito espécimes de museo. O estudo concluíu que os gatos tigre constitúen en realidade cinco especies xeneticamente distintas.

“Nunca esperamos que este gato tigre boliviano fose unha especie aparte e ninguén propuxera antes que fose un animal diferente, nin como subespecie nin de ningunha outro xeito”, dixo Lescroart.

A análise xenética suxire que a liñaxe do tilcayo separouse do resto dos gatos tigre hai aproximadamente 1,4 millóns de anos.

“Cantas máis diferenzas atopamos no seu ADN, máis tempo estimamos que esas poboacións permaneceron fisicamente separadas”, explicou Lescroart, quen engadiu que unha diverxencia deste tipo adoita considerarse suficiente para definir especies distintas nos felinos.

O equipo tamén describiu unha nova subespecie de gato tigre nos Yungas do Perú, bautizada como Leopardus tigrinus antisuyo, en referencia a Antisuyo, unha das rexións do antigo Imperio inca que incluía a área onde habita este animal.

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN), cuxa Lista Vermella avalía o estado de conservación das especies, considera actualmente aos gatos tigre como dúas especies “vulnerables” cuxas poboacións están a diminuír.

Os investigadores xa trasladaron os seus achados á UICN, cuxa próxima revisión avaliará por separado as cinco liñas evolutivas identificadas. Segundo Lescroart, iso permitirá obter unha imaxe máis precisa do risco de extinción, e especies como o tilcayo poderían chegar a ser catalogadas como ameazadas cando se analicen de forma independente.

A necesidade dunha avaliación máis precisa é especialmente urxente nos Yungas, un dos ecosistemas máis ameazados da rexión.

Segundo Nogueiras-Ascarrunz, estes bosques montañosos sofren unha crecente presión pola deforestación, a expansión agrícola, os incendios provocados polo ser humano e a minería. Restaurar as zonas forestais danadas polo lume, protexer os bosques nativos que aínda sobreviven e manter a conectividade entre hábitats son prioridades urxentes.

“Mostrar ao público xeneral que mesmo nun grupo tan emblemático como os gatos aínda quedan especies por descubrir transmite unha mensaxe importante”, afirmou Eduardo Eizirik, biólogo evolutivo da Pontificia Universidade Católica de Rio Grande do Sul (Brasil) e autor principal do estudo. “Hai moitas especies aínda descoñecidas no mundo e corren o risco de desaparecer antes sequera de que cheguemos a descubrilas”.

FONTE: elpais.com/ciencia