Boas noticias! Novo récord do lince ibérico en España e Portugal

Durante séculos, o lince ibérico (Lynx pardinus) foi unha sombra en retroceso, unha xoia biolóxica que se esvaecía entre as rochas de Serra Morena. Hoxe, contra todo prognóstico, a historia reescríbese. O ano 2024 pechou cunha cifra sen precedentes: 2.401 linces censados na Península Ibérica, o que representa un crecemento do 19 % respecto ao ano anterior.

Este novo fito non só marca o máximo histórico desde que existen rexistros fiables, senón que sitúa á especie máis preto que nunca do ansiado status de conservación favorable.

O informe, coordinado pola Dirección Xeral de Biodiversidade, Bosques e Desertificación do Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico (MITECO), xunto co Instituto de Conservación da Natureza e os Bosques (ICNF) de Portugal, detalla unha repartición poboacional esperanzadora.

España concentra o 85,3 % do total con 2.047 exemplares, mentres que Portugal alberga 354 linces, consolidando núcleos reprodutores en ambas as rexións ibéricas.

As cifras revelan que Castela-A Mancha encabeza o censo con 942 individuos, seguida por Andalucía (836), Estremadura (254), e Murcia (15). Dentro destes territorios, Serra Morena segue sendo o bastión máis forte, albergando a máis de 1.000 individuos nas súas ladeiras e vales. Esta distribución pon en evidencia que as accións de conservación emprendidas hai máis de dúas décadas empezan a dar os seus froitos de maneira sostida.

En canto á estrutura poboacional, os adultos e subadultos suman 1.557, cun equilibrio admirable entre machos e femias. As 470 femias reprodutoras rexistradas en 2024 marcan un novo ascenso, achegándose ao limiar de 750 femias reprodutoras que garantirían a viabilidade xenética e demográfica do lince.

Pola súa banda, a cifra de 844 cachorros nados no mesmo ano reflicte unha taxa de fecundidade robusta, de 1,8 crías por femia territorial.

Un dos piares deste éxito foi o programa de cría en catividade e reintroducción, que desde 2011 liberou 403 linces en contornas seleccionadas. Estes espazos, desde A Olivilla en Xaén ata o Cerrato Palentino en Castela e León, foron elixidos coidadosamente pola súa idoneidade ecolóxica. Na actualidade, son xa 17 as áreas xeográficas distintas onde a especie reprodúcese, unha expansión que parecía impensable hai apenas unha década.

O renacer do lince ibérico tamén é o resultado dunha sinerxia exemplar entre institucións públicas, propietarios privados, Ong e cidadanía. Baixo a batuta de programas como LIFE da Unión Europea, os fondos e esforzos humanos converxeron nun modelo de cooperación internacional que xa é referente global.

Con todo, non todo é motivo de celebración. En 2024 contabilizáronse 214 mortes de linces, das cales o 75,4 % foron causadas por atropelos. Este dato pon de relevo a urxencia de reforzar medidas de conectividade ecolóxica e seguridade viaria, conforme á Estratexia Española de Infraestrutura Verde.

A loita pola supervivencia desta especie endémica continúa, pero o presente ofrece motivos para a esperanza. Desde os escarpados montes de Serra Morena ata as terras novas de Castela e León, cada paso do lince é unha pegada cara á resiliencia.

En paralelo a esta tendencia continental, Cataluña foi testemuña en datas recentes dun avistamento excepcional de lince ibérico na provincia de Lleida.

Aínda que é pronto para falar de presenza estable, os expertos non descartan que este indicio represente o inicio dunha posible colonización espontánea desde o sur, favorecida pola conectividade de hábitats restaurados e o efecto dos corredores verdes. As autoridades xa traballan na verificación xenética do exemplar observado e na análise da contorna para valorar a súa capacidade de acollida.

Este pequeno suceso, case anecdótico, cobra unha importancia simbólica poderosa: o lince ibérico, símbolo da natureza mediterránea, podería volver algún día para poboar áreas que hai séculos víronlle cazar en liberdade.

FONTE: Sergio Parra/ nationalgeographic.com.es

CANTO SABES DE ARAGÓN?

Aragón é un territorio que sorprende coa súa diversidade paisaxística e cultural. Desde impoñentes montañas ata pobos con historia, cada recuncho conta unha historia única. O reino de Aragón, xunto co principado de Cataluña, os reinos de Valencia e Mallorca e outros territorios de Francia, Italia e Grecia conformaron durante séculos a histórica Coroa de Aragón. En 1982 constituíuse como comunidade autónoma.

Gustaríache coñecela mellor? Si! Pois alá imos!

1. Cales son os límites de Aragón?

- Limita ao norte con Francia, ao oeste con Navarra, ao sur con Castela-A Mancha e ao leste con Cataluña

- Limita ao norte con Francia, ao oeste con Navarra, A Rioxa e Castela e León, ao sur con Castela-A Mancha e a Comunidade Valenciana e ao leste con Cataluña.

- Limita ao norte con Francia, ao oeste coa Rioxa e Castela e León, ao sur coa Comunidade Valenciana e ao leste con Cataluña.

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: es.wikipedia.org    Imaxes: turismodearagon.com

#DígochoEu: Non digas *camelar

En galego non temos o verbo *camelar. Esther danos as alternativas!

#DígochoEu

SOLUCIÓN SOPA DE LETRAS CLXXIV

Ríos do mundo!

O BEATO WINTILA, ENTRE O HISTÓRICO E O LENDARIO

Recollo o artigo de Francisco Lorenzo Amil, publicado o 26 de abril de 2025 no xornal La Región de Ourense, traducido por min, xa que fai referencia ao meu pobo natal Freas, no concello de Punxín, provincia de Ourense

Foto Taxes de 1924. Sepulcro de pedra que garda os restos do beato Wintila

En ocasións, o histórico e o lendario fúndense no rural ourensán. MáIs aínda nas postrimerías do século IX, cando a beira dereita do Miño achábase en proceso de repoboación. Nese instante había familias que non vían con malos ollos que os fillos puxesen as súas vidas ao servizo do creador. A fin de contas, a visión teocéntrica invadíao todo. E non sorprende tampouco que, neste contexto de reconquista, anacoretas, como Wintila, escapando do mundanal ruído, colaborasen case sen decatarse na explotación das terras. Kurth, historiador belga, atrevíase a dicir que ninguén exercera xamais maior influencia na sociedade que estes grandes solitarios. 

En efecto, o propio Wintila, ao amparo do rei Alfonso III, o Magno, elexía vivir en recollemento espiritual entre Freás e Punxín (unha paraxe próxima á confluencia entre o Barbantiño e o Miño). O bispo de Ourense, Sumna, tratando de fortalecer a sede episcopal, tal como encargáballe o monarca, bendixo a chegada do eremitán. Tras a desfeita que vivira a diocese con Sebastiano e Censerico, o novo Prelado quixo apontoar a estrutura da igrexa auriense. O vento sopraba ao seu favor e tan só tiña que axustar as velas. Por unha banda, potenciou o culto ao considerado segundo apóstolo de Galicia, San Martín de Dumio; e, por outro, permitiulle ao imberbe anacoreta asentarse no recuncho que elixira para retirarse, a tres leguas da cidade.

Tanto o Martirologio romano, como o Cardeal Baronio (historiador eclesiástico do século XVI), autorizan a memoria de Wintila. Con posterioridade, Martínez Sueiro cre que non sería nada estraño que o eremitán, estivese adscrito á decanía de Barra, na desembocadura do río Barbantes. Consideraba plausible que puidese ser o mesmo Cenobio ao que se refería, en 1863, o P. Croiset.

Na obra “Ano Cristián”, recollía que aquel servo de Dios retirouse a un convento ata que, probada a súa vocación, obtiña a licenza para retirarse ao “deserto”. Fose como fose, o certo era que, ao final, refuxiábase naquela fermosa paraxe do interior de Galicia, do mesmo xeito que o facían, noutro tempo, San Millán na Rioxa ou San Froitos en Segovia. Con eles, renacía a ortodoxia relixiosa, e nada unía máis na fe, que o exemplo vivente dos ermitáns. Logo, a tradición popular encargábase de encher o enigma que rodeaba a estes grandes solitarios, coa maxia da imaxinación.

Certamente, historia e lenda comezaban a ir da man. De pais a fillos, foise honrando a memoria do beato. Pronto, o relato da disputa sobre quen tería a honra de enterrar o corpo do cenobita, quedou impreso na reminiscencia das xentes do lugar. A tradición oral encargouse de transmitir, desde tempos inmemoriais, como aquel altercado habíase resolvido con enxeño. A veciñanza acordou que o defunto se poñería nun carro arrastrado por dous bois, un de Punxín e outro de Freás. No lugar no que se parasen, sería inhumado, e, posteriormente, custodiado pola veciñanza.

Finalmente, os animais de tiro, símbolo da forza e da prosperidade, detivéronse no mesmo sitio no que, agora, levántase o templo de Santa María de Punxín. Na cuberta do sepulcro de pedra que tiña forma trapezoidal rezou o seguinte epitafio: “Aquí descansa o servo de Dios Wintila que morreu o día X de Kalendas de xaneiro da era de 928” (23 de decembro de 890).

Hoxe, é unha “xoia histórica”. É unha obra única, non só porque é un dos máis antigos sartegos de santos que se conservan, senón tamén porque os seus restos non sofren unha translación como ocorre, posteriormente, tras a febre do culto sepulcral entre os séculos XI e XIII. A pesar da súa antigüidade e de estar realizado en granito, aparece decorado, con motivos ornamentais. Destacan, en especial, os arcos de medio punto que rememoran, sen dúbida, a Xerusalén celestial. O peregrino ou o devoto sente que está ante os restos mortais do santo, pero sabe que a súa alma xa pasou a morar, entre os xustos, na cidade eterna, desde onde, agora, o beato pode interceder por el.

O Santoral, deseguido, recolleu a festividade de Wintila, o 23 de decembro, xunto a outros santos, como Nicolás, Sérvulo, Pompeio ou Santa Victoria. Con todo, sería o luns seguinte ao de Pascua (luns de Quasimodo), cando comezaba a celebrarse a gran romaría á que acudían devotos de todos os pobos da contorna. O beato exercía, así, desde o século IX, o patronazgo sobre os labradores da zona. Nun principio, aqueles campesiños viñan a pé, e, tras asistir aos actos litúrxicos, volvían ás súas casas, co millo bendito e con auga da fonte do santo. Xa, no século XIX, coa chegada da liña de ferrocarril, empezaron a acudir, en masa, fieis de distintas partes de Galicia. Facilitábanse trens con destino a Barbantes. Desde alí, os romeus emprendían a pé o traxecto ata o punto no que se celebraba a festa. 

Celebración de San Wentila de Punxín, o 12 de abril de 2021 /copecarballiño.es

Existen moitos enigmas sobre o beato; si. Algúns autores falan da súa procedencia centroeuropea, outros, afirman que nace en España, aínda que a súa familia puidese ter descendencia húngara ou romanesa. Pero, o que é innegable, é que o sartego de Wintila é un dos dous sepulcros de santos máis antigos que se conservan. As demais lápidas sepulcrais, por moi suntuosas que sexan non son senón copias doutras que, en outrora, foron orixinarias como esta.

#DígochoEu: Non digas nin *zócalo nin *rodapié

Nin *zócalo nin *rodapié. Estas palabras non correctas en galego. Entón, como se di?

#DígochoEu

CINE: MISIÓN IMPOSIBLE-SENTENZA FINAL

Esta fin se semana chega aos cines a película Misión Imposible: Sentenza Final. Apareceu en 1996 e, desde entón, Ethan Hunt salvou o mundo en oito películas que, entre explosións, tiroteos e xeonllos rotos, contaron o noso presente a través dos seus viláns. Misión imposible estrea hoxe a súa última entrega. Esta é a súa ficha técnica:

Título orixinal: Mission: Impossible - The Final Reckoning

Ano: 2025

Duración: 169 min.

País: Estados Unidos

Xénero: Thriller

Produtora: Skydance Productions

Distribuidora: Paramount Pictures

Produtor: Tom Cruise

Dirección: Christopher McQuarrie

Guión: Christopher McQuarrie, Bruce Geller e Erik Jendresen

Música: Lorne Balfe, Max Aruj e Alfie Godfrey

Fotografía: Fraser Taggart

Reparto: Tom Cruise, Hayley Atwell, Ving Rhames, Simon Pegg, Esai Morales, Pom Klementieff, Mariela Garriga, Henry Czerny, Angela Bassett,  Nick Offerman, Hannah Waddingham, Tramell Tillman

Sinopse: O axente Ethan Hunt continúa a súa misión de impedir que Gabriel controle o tecnoloxicamente omnipotente programa de IA coñecido como "A Entidade".

Tom Cruise, o salvador do mundo, despídese cunha aventura incriblemente entretida que ofrece unha serie de secuencias dos momentos álxidos das outras sete películas da saga, merecendo a pena vela.

SOPA DE LETRAS CLXXIV

NILO            MISISIPI           AMAZONAS

AMUR         VOLGA               GANGES

OBI              DANUBIO           MEKÓN

CONGO        MISURI              ORINOCO