No estudo, publicado en People and Nature, tamén participa o investigador Marcos Viejo Somoano, do Departamento de Bioloxía Funcional da Universidade de Santiago de Compostela (USC), quen explica que a maioría das plantas se asocian con fungos a través dunhas estruturas coñecidas como micorrizas. Estas representan relacións simbióticas mutualistas entre as árbores, como os carballos, e os fungos, xa que ambas as partes obteñen beneficio mutuo. “O que ocorre debaixo da terra é descoñecido”, comenta o experto, xa que as hifas dos fungos son tan finas que non se poden ver a simple vista. Así, o que pasa é que un fungo pode estar vinculado a máis dun carballo e, entre fungos, poden establecerse conexións.
“As árbores separadas fisicamente poden estar conectadas debaixo da terra e enviarse sinais entre elas”, apunta Viejo Somoano. Estas conexións entre plantas permiten que sexan máis resilientes e mesmo compartir recursos entre si, a pesar de que compitan por factores como o sol. Así, como explica, “as redes micorrícicas son as que permiten a conexión entre os exemplares”. Por iso, os investigadores decidiron estudar parcelas situadas en carballeiras cun clima atlántico temperado e húmido, representativas das súas áreas protexidas.Entre as numerosas funcións que teñen as micorrizas está o mellor acceso aos recursos do solo que precisa a árbore en forma de minerais e auga: “Os fungos realizan este labor dunha forma máis eficiente ca as raíces da árbore”, explica. Desta forma, o carballo está mellor nutrido e é capaz de resistir episodios extremos, como as secas prolongadas no verán, situándose dentro dun rango óptimo de necesidades hídricas. A pesar de que esta é a vantaxe básica pola que as árbores empregan as micorrizas, segue a ser unha relación simbiótica, polo que os carballos tamén teñen que ofrecer algo a cambio: o alimento é a resposta, proporcionando carbohidratos para que o fungo medre. “Canto mellor estea cada parte, mellor funciona o todo”, subliña.
Con todo, poden darse dous escenarios: por unha banda, existen plantas moi específicas que prefiren unha especie concreta de fungo, da que teñen dependencia; e, por outra, hai máis variabilidade. Así, no caso dos carballos, parece que pertencen ao segundo caso. “Pode variar dependendo do desenvolvemento da árbore, de se son máis grandes ou máis pequenas, de se reciben máis ou menos luz, de se medran entre as pedras ou en zonas máis húmidas”, explica. Nos estudos previos das zonas de estudo leváronse a cabo análises dos factores abióticos, que teñen que ver co tipo de solo, as condicións de pH ou a pluviometría. “Estes factores van afectar os fungos que viven nesas árbores e cales son os fungos que as árbores precisan máis”, subliña. Así, relaciona estas afirmacións coa plasticidade tanto dos fungos como dos carballos, que son quen de adaptarse ás súas relacións simbióticas.
A metodoloxía da investigación baseouse na recollida de mostras de árbores por parte da doutoranda Norma Alas nas tres localizacións da Cornixa Cantábrica. A selección veu dada porque ningunha delas é unha plantación comercial e trátase de poboacións establecidas que teñen certo percorrido. “As especies están en equilibrio e permiten facer unha fotografía representativa dun momento e dun lugar que pode perdurar no tempo”, sinala o investigador. Ademais, a escasa intervención humana permite reflectir de forma máis rigorosa a composición e diversidade fúnxica.
Desta forma, tomáronse mostras sistemáticas nun período de 30 días: as raíces de cada árbore foron desenterradas para garantir que pertencesen a cada un dos 12 individuos concretos e obtivéronse raíces ata unha profundidade de 20 centímetros. Despois, dividíronse en submostras de 10 centímetros. A partir das mostras histolóxicas realizáronse diversos tipos de análises morfométricas e extraccións de ADN para identificar os fungos presentes nos carballos. “Son grupos taxonómicos moi amplos, polo que a nivel basal son difíciles de identificar”, explica Viejo Somoano, polo que intentan acadar o máximo nivel de detalle con técnicas como o metabarcoding. Trátase dunha técnica que identifica simultaneamente múltiples especies nunha soa mostra: “Cada unha das hifas ten un identificador único, o que vai permitir comparalas entre si a nivel molecular”.
Dentro da investigación, a análise identificou 1.043 variantes correspondentes a 297 especies de fungos nos tres enclaves analizados, o que amosa a diversidade fúnxica das carballeiras. Así, dentro dos Ancares, a zona estudada de Galicia, o xénero Cladophialophora foi o máis presente a través da súa especie Cladophialophora chaetospira. Trátase dun fungo saprófito, é dicir, que se alimenta de materia orgánica en descomposición. Marcos Viejo explica que “se comporta coa planta como un fungo endófito, que vive dentro dos tecidos da planta sen producir danos”. Desta forma, funciona como os fungos micorrícicos, facilitando a nutrición da árbore. Así, os resultados revelan a complexa rede de relacións que se agocha baixo as carballeiras e poñen de manifesto a estreita convivencia entre árbores e fungos.
