SOPA DE LETRAS CXLVIII
ARQUEOPTERIX ORNITOMIMO
VELOCIRAPTOR GALLIMIMO
ALOSAURIO DIPLODOCUS
AMARGASAURIO TIRANOSAURIO
MAMENQUISAURIO TECODONTOSAURI
BRAQUIOSAURIO ESPINOSAURIO
#DígochoEu: Sabes o que é un "collon de can"
Sabes o que é un "collón de can"? Pois seguro que non é o que estás pensando!
#DígochoEu
CANTO SABES DE BÉLXICA? X
Continúo coa serie, adicada a Bélxica, un país pequeno pero cheo de historia e cultura. Situado no noreste de Europa é un dos vinte e sete Estados soberanos que forman a Unión Europea. Ademais, é o fogar da Unión Europea e a OTAN.
A contestación correcta á pregunta de onte é Signal de Botrange. É o punto máis alto de Bélxica. Atópase situado na zona chamada Hautes Fagnes do Macizo das Ardenas na Provincia de Liexa, exactamente a 694 metros sobre o nivel do mar. Hai que indicar, non obstante, que Vaalserberg ("Monte de Vaals") é un outeiro de 322,4 metros de alturra, significativo por tratarse do punto onde conflúen as fronteiras de tres países (trifinio): Países Baixos, Bélxica e Alemaña , de forma que á súa cima dáselle o nome de Drielandenpunt ("Punto dos Tres Países", en neerlandés) ou Dreiländereck en alemán.
E imos coa pregunta de hoxe!
10. Bélxica esta percorrida por numerosos cursos de agua. Tres son os ríos principais que drenan o país: o Mosa, o Escalda e o Yser. Cal é o maior deles?
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: es.wikipedia.org Imaxes: es.brusselsmap360.com e es.wikipedia.org
#DígochoEu: Ventá, xanela ou fiestra? #DígochoEu
Ventá, xanela ou fiestra? Dúbida que aclara Esther!
#DígochoEu
CANTO SABES DE BÉLXICA? VIII
Continúo coa serie, adicada a Bélxica, un país pequeno pero cheo de historia e cultura. Situado no noreste de Europa é un dos vinte e sete Estados soberanos que forman a Unión Europea. Ademais, é o fogar da Unión Europea e a OTAN.
A contestación correcta á pregunta de onte é 3. As tres rexións (que difiren das comunidades lingüísticas: Comunidade flamenca-lingua neerlandesa, Comunidade francesa-lingua francesa e Comunidade xermanófona-lingua alemá) son:
E imos coa pregunta de hoxe!
8. Cal é o punto máis alto de Bélxica?
- Signal de Botrange
- Kemmelberg
- Vaalserberg
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: es.wikipedia.org Imaxes: es.wikipedia.org
QUE É REALMENTE UN BOSÓN?
Desde o seu descubrimento falouse por extenso sobre o bosón de Higgs, sobre como é capaz de dar masa ao resto de partículas coa súa interacción e como foi a última peza do crebacabezas do Modelo Estándar da física de partículas. E aínda que se fala moito de Higgs, do que predixo e do que supón o seu bosón non se fala tanto desa primeira parte de que é un bosón.
As partículas subatómicas veñen en dous grandes tipos: fermións e bosóns. Existen outras formas de clasificalas, en función da súa natureza ou a súa composición interna, pero esta clasificación é, se cabe, aínda máis fundamental. A diferenza entre fermións e bosóns está no valor do seu espín. Esta é unha propiedade puramente cuántica das partículas, relacionada co seu momento angular, pero non ten nada que ver con ningún movemento de rotación (como si teñen que ver o resto de compoñentes do momento angular). O espín é tan fundamental na definición dunha partícula como a súa masa ou a súa carga eléctrica. O espín dunha partícula, sexa fundamental ou composta, só pode tomar determinados valores, múltiplos da coñecida como constante de Planck reducida. Concretamente pode tomar valores 0, ½, 1, 3/2, 2, etc veces dita constante. Os fermións serán aquelas partículas cun espín semienteiro, é dicir, un espín que sexa ½, 3/2, 5/2, etc veces a constante de Planck. Os bosóns en cambio serán aquelas partículas cun espín enteiro, que poderá tomar valores como 0, 1, 2, etc veces este valor.
Un bosón é simplemente unha excitación dun campo cuántico cunhas propiedades concretas, polo que resulta difícil representalo gráficamente / DALL-E3/José Luis Oltra
Entre os fermións temos aos quarks, ao electrón ou ao neutrino, pero tamén ao protón e ao neutrón, que son partículas compostas pola combinación de tres quarks. Entre os bosóns temos, por suposto, ao predito por Peter Higgs, pero tamén ao fotón ou ao gluón. Concretamente, o bosón de Higgs tería un espín igual a 0, polo que dicimos que se trata dun bosón escalar. O gluón e o fotón, do mesmo xeito que os bosóns responsables da interacción débil, teñen espín igual a 1 e son bosóns vectoriais. O gravitón, o bosón hipotético que mediaría a interacción gravitatoria, tería espín igual a 2.
Esta distinción non serve unicamente para organizar as diferentes partículas en caixas mentais, senón que ten unha razón física detrás, pois o comportamento de bosóns e fermións, especialmente cando aparecen en grandes cantidades, é moi diferente. Este comportamento dicimos que vén ditado pola “estatística” de cada tipo de partícula. A estatística das partículas dinos como cambia o sistema do que forman parte cando intercambiamos dúas partículas calquera idénticas entre si. No caso dos bosóns, cando intercambios dous deles, á función que describe o sistema non lle pasa nada, non cambia. Para os fermións con todo non é así. Para estas partículas, a función adquire un signo menos, é dicir unha fase. Isto significa que dous fermións non poden ocupar simultaneamente o mesmo estado cuántico porque se o fixesen non tería sentido que aparecese esa fase ao intercambialas. Isto último é equivalente a dicir que os fermións obedecen o principio de exclusión de Pauli, que di precisamente iso, que dúas partículas non poderán ocupar o mesmo estado cuántico. Os bosóns non cumpren este principio e por tanto si poden ocupar o mesmo estado.
A consecuencia disto é que os fermións poden formar materia mentres que os bosóns non. Se as partículas que compoñen a materia puidesen agruparse todas nun mesmo estado cuántico, sería imposible ter obxectos voluminosos como os átomos e moléculas que compoñen toda a materia que hai na Terra. Este principio de exclusión de Pauli impide que os protóns e neutróns do núcleo se xunten máis do que xa están e impide a todos os electróns dun átomo ocupar o orbital de menor enerxía. Isto á súa vez permite a existencia dos átomos e da química, a partir da cal xorde a bioloxía. Resulta por tanto evidente que este principio de exclusión é moi importante.
Estas propiedades dos bosóns non só resultan importantes en procesos subatómicos ou de física de partículas. A supercondutividade por exemplo está relacionada con esta propiedade. Nun material superconductor fórmanse partículas que actúan como bosóns. Estas partículas son en verdade pares de electróns, coñecidos como pares de Cooper, que combinan os seus espines para formar entidades con espín 0 ou 1. Estes pares de electróns por tanto obedecen a estatística correspondente aos bosóns, podendo ocupar todos eles o mesmo nivel cuántico.
Outra manifestación destes conceptos no mundo macroscópico dáse na astrofísica. Cando as estrelas non demasiado masivas, como o noso Sol, chegan ao final dos seus días, o que deixan atrás é un denso núcleo, que recibe o nome de anana branca. Estas ananas brancas poden acumular unha masa comparable á do Sol nun tamaño similar á da Terra. Se non sucumben á súa propia gravidade é precisamente porque o principio de exclusión de Pauli impide aos electróns ocupar os mesmos niveis, o cal crea unha presión que contrarresta á gravidade. Cando a masa da anana branca medra demasiado, os electróns e protóns adquiren tanta enerxía, que poden fusionarse para formar neutróns, dando lugar a unha estrela de neutróns. Neste caso ocorre algo similar: o principio de exclusión de Pauli impide outra vez aos neutróns seguir comprimíndose. Se a masa aumenta aínda máis, a estrela de neutróns colapsa para formar un buraco negro. Talvez no interior do horizonte de sucesos resida un obxecto máis compacto que unha estrela de neutróns, formado por fermións aínda máis masivos, incapaces de comprimirse máis polo principio de exclusión.
FONTE: José Luis Oltra/muyinteresante.es/ciencia
SABÍAS QUE... POR QUE OS VOITRES NON SE INTOXICAN CANDO COMEN CARNE PODRE?
Os voitres, maxestosas aves preeiras de presenza impoñente, a miúdo son avistadas planeando en círculo ao bordo da estrada en busca dun cobizado festín. Desde as alturas son capaces de detectar a máis mínimo sinal de carne en descomposición.
Mentres que para algúns esta imaxe representa a eficiencia natural da cadea alimentaria, para outros é un recordatorio da fraxilidade da vida e das leis da natureza.
E é que, a pesar da repugnancia que nos poida causar velas en acción, non debemos esquecer que os voitres consomen e desfán millóns de quilos de carne putrefacta, a cal podería representar unha seria ameaza para a saúde pública.
Os voitres teñen unha distribución mundial e inclúen a vinte e tres especies diferentes da orde falconiforme. Son coñecidas pola súa capacidade para consumir carne en avanzado estado de descomposición de practicamente calquera vertebrado morto, sen sufrir efectos tóxicos, unha habilidade que fascinou á comunidade científica desde hai séculos.
Para alimentarse das súas presas estes animais inseren o seu pico nos orificios naturais do animal, en particular no ano, o cal as expón a un grupo de bacterias diferentes ás que están presente na carne en descomposición. Son microorganismos, como os Clostridium ou Fusobacterium, que habitan na materia fecal do animal morto.
Para levar a cabo a alimentación os voitres desenvolveron un sistema dixestivo excepcionalmente resistente e que evolucionou ao longo dos séculos. Por unha banda, teñen un ácido gástrico cun pH extremadamente baixo, ao cal se engade a presenza, na cámara estomacal, de dous tipos diferentes de bacterias.
Hai uns anos un equipo multidisciplinar de científicos estadounidenses e daneses analizaron o ADN das comunidades de bacterias capaces de sobrevivir no intestino dos voitres americanos. A análise das mostras recollidas detectou a presenza de tan só 76 bacterias fronte aos 528 microorganismos diferentes que estaban presentes na cara do animal. Noutras palabras, máis do 85% dos patóxenos foran eliminados ao pasar pola cámara gástrica destas aves.
Os voitres, ademais, dispoñen dun sistema inmunolóxico altamente adaptado, que lles permite lidar con patóxenos que para outros animais poñerían a súa vida en perigo. De forma simultánea, desenvolveron unha tolerancia a certas bacterias e toxinas que están presentes na carne descomposta, o cal proporciónalles unha inmunidade engadida. Entre estes patóxenos atópanse bacterias como a Salmonella ou o Clostridium, comúns na carne en descomposición.
Por se todo isto non fose suficiente, o metabolismo dos voitres é extremadamente rápido, o cal limita ao mínimo o tempo que as toxinas permanecen no seu corpo. Isto permite a estes animais consumir grandes cantidades de carne rapidamente e, posteriormente, eliminar as substancias tóxicas.
Outra peza fundamental no seu organismo é o sistema de defensa antioxidante, que contrarresta o dano causado polos radicais libres derivados da descomposición da carne.
En conclusión, a resistencia dos voitres á carne descomposta é o resultado dunha combinación de factores fisiolóxicos, evolutivos e metabólicos, un fenómeno fascinante e único no reino animal, que aínda segue sendo obxecto de estudo e investigación a nivel mundial.
FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia Imaxe: revistajaraysedal.es
CANTO SABES DE BÉLXICA? VII
Continúo coa serie, adicada a Bélxica, un país pequeno pero cheo de historia e cultura. Situado no noreste de Europa é un dos vinte e sete Estados soberanos que forman a Unión Europea. Ademais, é o fogar da Unión Europea e a OTAN.
A contestación correcta á pregunta de onte é Francés, Alemán e Neerlandés. Bélxica é un estado multilingüístico con tres idiomas oficiais. A saber…
E imos coa pregunta de hoxe!
7. En Bélxica, tal como dixemos antes, hai tres comunidades lingüísticas, pero administrativamente, cantas rexións hai que difiren das comunidades lingüísiticas?
- 2
- 3
- 4
- 5
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: es.wikipedia.org Imaxes: mapsontheweb.zoom-maps.com e presidencia.gencat.cat/es