A altura do nivel do mar nas costas do planeta é maior do que se pensaba: “Poderiamos ver impactos devastadores”

Nos deltas dos ríos, a intrusión da auga salgada polo aumento do nivel do mar é un problema global. Na imaxe, Vinh Long (Vietnam), no delta do Mekong / Anadolu/Getty Images

O mar elevouse no século XX máis rápido que nos 3.000 anos anteriores e, este século, todo apunta a que as augas subirán ata un metro globalmente. O pasado e o futuro desta elevación están a dar forma aos programas de adaptación nas zonas costeiras do planeta. Por iso é tan importante saber realmente a altura da auga na liña de costa. Agora, un traballo publicado en Nature cuestiona como se mediu ata o de agora o nivel do mar. A investigación elévao uns 30 centímetros de media, pero hai amplas zonas do litoral do Índico, o Pacífico ou o sueste asiático onde os mares están máis dun metro por encima do que se cría. Iso supón que moitos millóns de persoas xa están por baixo da liña de auga e moitos outros millóns poderían ver as súas costas mergulladas a final de século.

“A primeira revelación tívena cando viaxei polo delta do Mekong en Vietnam hai 10 anos”, lembra Philip Minderhoud, profesor da Universidade de Wageningen (Países Baixos) e coautor da investigación. “Nas avaliacións de impacto internacionais, asumíase que a terra comezaría a asolagarse se o nivel do mar subía entre 1,5 e 2 metros”, engade este experto en afundimento de terras costeiras e deltas. “Pero puiden observar que o nivel da auga superficial, que estaba en relación directa co nivel do mar, xa se atopaba en moitos lugares a varios decímetros da superficie terrestre. Isto apuntaba a que o nivel real do mar era moito máis alto do que indicaban as avaliacións dispoñibles”, sinala Minderhoud. Aquela observación acabou nunha investigación sobre o terreo que mostrou como aquel delta vietnamita xa estaba a mercé das augas salgadas do océano.

Minderhoud, xunto ao seu colega de universidade, Katharina Seeger, ampliou o foco daquel estudo sobre o delta do Mekong a todo o planeta. Para iso, revisaron 385 estudos e informes sobre o nivel do mar, moitos deles avaliacións de impacto da súa subida nas zonas costeiras. “Avaliamos sistematicamente os estudos revisados ​​por pares sobre o impacto do aumento do nivel do mar e sobre a avaliación de riscos costeiros publicados nos últimos 15 anos", dixo Seeger. Así puideron ver como manexan os datos satelitales sobre a elevación das terras costeiras e o nivel do mar.

O mapa mostra as correccións do nivel do mar que fai este estudo. En azul, a liña de costa que se eleva. En vermello, as zonas onde a auga está máis arriba do que se pensaba / SEEGER ET AL./NATURE

“Descubrimos que máis do 90% das 385 publicacións científicas avaliadas só analizaron medicións de elevación terrestre con referencia a un modelo geoide”, di Seeger. Estes modelos, apoiados en medicións desde satélites, parten do feito de que a Terra non é unha esfera, é irregular e non só pola súa achatamiento nos polos, coas súas masas (terrestres, xeos ou acuáticas) repartidas de forma desigual. “Son modelos matemáticos da Terra”, engade Minderhoud. “Basicamente, proporcionan unha aproximación do nivel do mar baseándose en dous factores: o campo gravitacional e a rotación terrestre”, detalla. En certo xeito, un geoide debuxa a superficie do océano en calma. O problema é que estes cálculos deixan fóra outros elementos, como mareas, tormentas, correntes, tormentas ou diferenzas de salinidade que acaban con aquela calma.

Cando se teñen en conta as medicións directas do nivel do mar e os datos ofrecidos polos satélites que se dedican a rexistrar as variacións mariñas, resulta que as augas costeiras están, de media, entre 25 e 27 centímetros por encima do que se cría. Por rexións, para Europa occidental, as discrepancias entre os estudos anteriores e esta investigación son mínimas. Non sucede o mesmo noutras rexións do mundo. Ao longo de case toda a costa do Pacífico, a auga xa está por encima do estimado ata o de agora. Pero é no Índico e no sueste asiático onde a variación é maior, con boa parte da liña costeira cun nivel do mar de ata dous metros por encima do calculado.

“Como resultado, os estudos que non consideran adecuadamente o nivel do mar real subestiman a extensión e a exposición das zonas costeiras e a poboación mundial”, explica Seeger. Con estes novos datos, e coa previsión de que os océanos se sigan elevando polo efecto do desxeo terrestre, os seus cálculos “revelan que un 37% máis de superficie e un 68% máis de persoas (ata 132 millóns) caerán por baixo do nivel do mar tras un aumento relativo do nivel do mar dun metro”, do que suxerían as avaliacións previas.

Para o profesor da Universidade de Bristol (Reino Unido) Matt Palmer, experto en cambio global do nivel do mar, “Este é un traballo moi importante que revela unha subestimación xeneralizada dos impactos das inundacións costeiras asociadas coas proxeccións do aumento do nivel do mar”. Engadindo: “Isto significa que os impactos do aumento do nivel do mar debido ao cambio climático subestimáronse sistematicamente. Dito doutro xeito, poderiamos ver impactos devastadores das inundacións costeiras antes do previsto polas proxeccións climáticas, especialmente no sur”.

Pola súa banda, o director do Centro de Observación e Modelado Polar da Universidade de Northumbria (Reino Unido), Andrew Shepherd, lembra que estes erros de cálculo implican que 80 millóns de persoas viven baixo o nivel do mar hoxe en día e que o risco axexa a outros 50 millóns, todos no sur máis exposto. Pero expón unha pregunta: “Como se arranxan estas comunidades, especialmente onde non se construíron defensas mariñas? Cun aumento adicional do nivel do mar de aproximadamente un metro xa previsto debido ao quecemento global, o que están a facer hoxe podería ser precisamente o que o resto do mundo necesita aprender".

FONTE: Miguel Ángel Criado/elpais.com