Unha rompedora teoría física propón que a morte non sería o final, senón o retorno a un suposto campo de conciencia maior

A conciencia humana segue sendo un dos grandes enigmas da ciencia. A pesar dos enormes avances en neurociencia e física, aínda non existe unha explicación definitiva sobre que é exactamente a conciencia nin como xorde. Durante décadas, o enfoque dominante foi considerar que aparece como resultado da actividade do cerebro: unha propiedade emerxente de redes neurais extremadamente complexas.

Con todo, algúns investigadores exploran enfoques distintos. Un recente traballo teórico publicado na revista científica AIP Advances propón un marco conceptual que intenta conectar física cuántica, cosmología e tradicións filosóficas non duais. O artigo, asinado pola investigadora Maria Strømme, expón un modelo matemático que busca describir como a conciencia podería relacionarse coa estrutura fundamental da realidade. Trátase dunha proposta especulativa e aínda non demostrada, pero que intenta abrir unha nova liña de reflexión sobre un dos problemas máis profundos da ciencia.

A ciencia moderna logrou explicar con enorme precisión moitos fenómenos naturais, desde o comportamento das partículas subatómicas ata a evolución do universo. Con todo, a conciencia segue sendo un problema difícil. É simplemente un proceso biolóxico xerado polo cerebro ou algo máis fundamental?

Na maior parte da investigación contemporánea, a resposta é clara: a conciencia considérase un produto do funcionamento neuronal. Modelos como a teoría da información integrada ou os estudos de neurociencia cognitiva intentan describir como determinadas configuracións de actividade cerebral producen experiencia consciente.

O artigo de Strømme parte precisamente desta discusión. Segundo explica o propio traballo, “a natureza da conciencia e a súa relación coa realidade física seguen sendo un dos desafíos científicos e filosóficos máis profundos”. 

Ao longo do texto, a autora sinala que o enfoque materialista xerou avances importantes, pero tamén deixa preguntas abertas. Entre elas: por que existe a experiencia subxectiva ou como se relaciona coas leis físicas que describen o universo.

Esquema conceptual do modelo proposto, onde tres principios —mente, conciencia e pensamento— interactúan para dar lugar á realidade percibida / AIP Advances 

O núcleo do artigo consiste en propoñer un modelo matemático no que a conciencia non xorde do cerebro, senón que sería un compoñente básico da realidade, comparable aos campos fundamentais da física.

En física moderna, moitas propiedades do universo descríbense mediante campos: o campo electromagnético, o campo gravitatorio ou o campo de Higgs. A proposta de Strømme consiste en imaxinar algo similar aplicado á conciencia.

No seu propio resumo científico, o artigo afirma que “a conciencia non é unha propiedade emerxente de procesos neuronais, senón un aspecto fundacional da realidade”. 

Neste modelo hipotético, a conciencia representaríase mediante un campo universal, denominado Φ nas ecuacións, que estaría presente antes mesmo da aparición do espazo e do tempo.

É importante subliñar que non existe evidencia experimental que confirme esta idea. Trátase dunha construción teórica que utiliza ferramentas matemáticas similares ás da física de campos para explorar unha posibilidade conceptual.

Para construír o seu modelo, a autora utiliza un marco filosófico coñecido como “os tres principios”: mente universal, conciencia universal e pensamento universal.

Segundo o artigo, estes principios describen tres funcións distintas dentro do sistema teórico. A mente universal representaría unha intelixencia creativa fundamental; a conciencia universal sería a capacidade de experimentar; e o pensamento actuaría como o mecanismo que converte o potencial en experiencias concretas.

O propio traballo resúmeo de forma directa: “mente representa a intelixencia creativa universal… conciencia é a capacidade universal de conciencia… e pensamento é o mecanismo creativo que transforma ese potencial en realidades estruturadas de experiencia individual”. 

Desde o punto de vista científico convencional, estas ideas pertencen máis ao terreo da filosofía que ao da física empírica. Non obstante, o obxectivo do artigo é intentar traducilas a linguaxe matemática para explorar se poderían integrarse en modelos cosmolóxicos ou cuánticos.

Unha parte central do traballo intenta describir como aparecerían o espazo, o tempo e a materia a partir dese suposto campo de conciencia.

No modelo, o universo comezaría nun estado indiferenciado representado por unha función matemática que contén todas as posibilidades de realidade. A partir de aí, distintos procesos físicos coñecidos, como fluctuaciones cuánticas ou rupturas de simetría, producirían estados diferenciados.

Este tipo de mecanismos si existen en física. Por exemplo, a ruptura de simetría é un proceso fundamental en cosmoloxía e en teoría cuántica de campos. O artigo utiliza estes conceptos como analoxías para explicar como podería xurdir a estrutura do universo dentro do seu marco teórico.

Segundo o propio texto, “a diferenciación en experiencias individuais ocorre mediante mecanismos como ruptura de simetría, fluctuaciones cuánticas e selección de estados discretos”. 

De novo, é crucial insistir en que isto non é unha teoría confirmada da orixe do universo, senón unha hipótese conceptual que intenta combinar física e filosofía.

Unha vez que o universo existe, o modelo propón que os seres conscientes aparecerían como “excitacións localizadas” dentro do campo universal.

Esta linguaxe procede directamente da física de partículas. En teoría cuántica de campos, unha partícula pode interpretarse como unha perturbación localizada nun campo fundamental.

Seguindo esta analogía, o artigo expón que a conciencia individual sería unha manifestación local dxntro dun campo máis amplo. O propio traballo exprésao así: “a aparente separación da conciencia individual é unha ilusión, e toda experiencia xorde dun substrato unificado e sen forma”. 

No texto tamén se menciona unha consecuencia especulativa desta idea: se a conciencia individual é só unha excitación temporal do campo, a súa desaparición non implicaría necesariamente a desaparición do campo mesmo.

Por iso, o artigo sinala que “a disolución da individualidade… non implica aniquilación, senón reintegración no campo universal”. 

Este punto é precisamente o que chamou máis a atención nalgúns artigos de divulgación. Con todo, non se trata dunha afirmación comprobada nin dunha conclusión científica establecida, senón dunha implicación filosófica dentro do modelo teórico.

Aínda que o artigo intenta formular predicións experimentais (por exemplo sobre posibles correlacións en sistemas cuánticos ou biolóxicos), por agora non existen probas que apoien o modelo.

De feito, a propia natureza do traballo é puramente teórica. Non presenta experimentos nin datos empíricos novos, senón un marco conceptual que intenta integrar física, cosmología e filosofía da mente.

No campo da ciencia, propostas como esta adoitan interpretarse como exploracións especulativas. Algunhas terminan sendo descartadas, mentres que outras poden inspirar novas preguntas ou enfoques.

O que si reflicte o artigo é unha cuestión profunda que segue aberta: como encaixa a conciencia no universo físico. En palabras do propio estudo, comprender a conciencia segue sendo un dos retos máis fundamentais para a ciencia.

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.okdiario.com