Os animais non se adaptaron á vida terrestre como din os libros de texto

Ilustración de crías de embolómeros, tetrápodos primitivos parecidos a crocodilos /   Berit Goring

Hai uns 360 millóns de anos, algúns peixes converteron as súas aletas en patas e abandonaron o mar para desprazarse por terra. Estes primeiros animais de catro patas, chamados tetrápodos, son os antepasados das aves, réptiles, anfibios e mamíferos actuais, por tanto, orixe da nosa propia historia. Ata o de agora, os científicos crían que eses exploradores terrestres eran como os anfibios modernos: nacían de ovos, pasaban por unha fase de cágado e logo transformábanse en adultos. O ciclo que podemos ver nun estanque de ras. Con todo, un equipo de investigadores acaba de anunciar na revista Science o achado dunhas crías fosilizadas de tetrápodos primitivos no xacemento de Mazon Creek (Illinois, Estados Unidos) e, contra todo prognóstico, non se parecen en absoluto a unha larva acuática. O achado revoluciona a comprensión de como os animais conquistaron a terra.

«Cando moitos de nós estabamos na escola secundaria, ensináronnos esta historia simplificada da evolución: que algúns peixes evolucionaron ata converterse en anfibios, algúns deses anfibios evolucionaron ata converterse en réptiles, e algúns deses réptiles evolucionaron ata converterse en mamíferos. E o noso estudo demostra que esta premisa básica, de que os primeiros vertebrados de catro patas creceron como anfibios, é errónea», afirma Jason Pardo, investigador asociado do Field Museum e coautor principal do estudo.

O estudo analizou ducias de fósiles de Mazon Creek que representan a transición evolutiva entre peixes e animais de catro patas. Dous deles son crías de embolómero, un tetrápodo primitivo parecido ao crocodilo que se atopaba entre os principais depredadores de ríos, lagos e pantanos hai entre 350 e 280 millóns de anos. De adultos, podían alcanzar lonxitudes de máis de tres metros, pero os exemplares atopados en Mazon Creek son crías de apenas uns centímetros.

«Vin por primeira vez o fósil de embolómero bebé fai uns dez anos nun caixón de Museo Field. Nese momento, aínda non se identificara, pero chamoume moito a atención e prestáronmo para estudalo», di Arjan Mann, agora conservador adxunto de tetrápodos primitivos do museo e coautor principal do estudo.

Mann e Pardo, ambos os estudantes de doutoramento no Canadá naquel entón, pasaron anos dándolle voltas ao estraño fósil. «Durante a última década, tivemos moitísimas conversacións sobre que demos era isto», recoñece Mann. «Todas as noites, preguntabámonos: que é esta característica? Que podería ser aquela?». Finalmente, unha análise mediante microscopía electrónica de varrido no Museo Canadense da Natureza confirmou que o fósil era un embolómero. Pero claro, iso xerou aínda máis preguntas.

Fósil de cría de embolómero, que demostra que estes animais non experimentaban unha metamorfose completa similar á dos anfibios / Arjan Mann

 A cría de embolómero, a pesar de ser un tetrápodo primitivo, non presentaba as características de cágado anfibio que os científicos supoñían que debería ter. Aínda que o tetrápodo desenvolveu extremidades durante o seu desenvolvemento, carecía de trazos crave de cágado anfibio, como as branquias externas onduladas. O mesmo ocorría con outro embolómero máis pequeno analizado polo equipo, así como con outras especies de parentes fósiis de tetrápodos novos. Mesmo cando as etapas larvarias experimentaban grandes cambios no seu camiño cara á adultez, non mostraban signos dunha verdadeira metamorfose anfibia.

«Analizamos varias especies que representan diferentes liñaxes na transición de peixes a tetrápodos, e descubrimos que ningunha delas ten nada que se pareza remotamente a un cágado. E se non hai cágado, entón non hai metamorfose», apunta Pardo. «Os ciclos de vida destes primeiros tetrápodos parécense máis aos nosos, ou aos dos peixes, que aos dos anfibios».

E se animais como o embolómero non tiñan forma de cágado nin unha verdadeira metamorfose anfibia, iso significa que a hipótese amplamente aceptada de que os réptiles e os mamíferos evolucionaron a partir de animais similares aos anfibios é incorrecta. «Dicíase que a metamorfose era a ferramenta mediante a cal os animais fixeron a transición do fósil á terra. Esa historia xa non funciona, é po no vento», asegura Pardo.

Mann sinala que este descubrimento, que revoluciona décadas de coñecemento científico sobre a evolución temperá dos tetrápodos, non sería posible sen a colaboración de moitas persoas incluíndo científicos afeccionados e voluntarios:. «Estes espécimes transformaron a nosa comprensión da evolución dos tetrápodos. Este é un descubrimento transcendental, e non sería posible sen a ciencia cidadá».

FONTE: J. de Jorge/abc.es/ciencia