VENRES, 13 DE NOVEMBRO DE 2026: O DÍA DO XUÍZO FINAL. POIS VAI SER QUE NON!

En 1960, o físico austríaco Heinz von Foerster (1911-2002) e o seu equipo publicaron na revista Science un artigo que estudaba como medrara a poboación mundial. Os investigadores advertiron algo rechamante: durante unha parte do século XX, a poboación aumentaba cada vez máis e máis rápido, dunha forma non xa exponencial, senón hiperbólica, de tal xeito que, para o venres 13 de novembro de 2026, faríase infinita. Esa data foi denominada no estudo o Día do Xuízo Final.

O prognóstico era, loxicamente, unha singularidade matemática: se mantivésemos exactamente a mesma tendencia observada nos datos, a humanidade non tería espazo no planeta, aínda que o problema aparecería moito antes de chegar a ese extremo. A piques de cumprirse a data do fin do mundo e por moito que os atascos das cidades nos fagan sospeitar o contrario cada día, está claro que iso non vai suceder. Polo menos, non o próximo novembro.

O modelo de von Foerster describía bastante ben a evolución da poboación mundial durante boa parte do século XX porque capturaba unha tendencia demográfica real: a poboación estaba a medrar a un ritmo extraordinariamente rápido. A mortalidade empezou a caer con rapidez grazas a melloras en alimentación, hixiene, saneamento, vacinas, antibióticos e atención médica, mentres que as familias seguían tendo moitos fillos.

O problema é que os autores supuxeron que unha tendencia que funcionara durante un determinado período histórico ía continuar indefinidamente. Con todo, a mediados dos anos sesenta, a taxa de crecemento da poboación mundial comezou a diminuír. É dicir, a poboación seguiu aumentando, pero cada vez máis amodo. O modelo extrapolara cara ao futuro unha característica que era propia dun determinado momento histórico. Pensaron que a foto era a película enteira.

Jaiver Birchenall, profesor de Economía na Universidade de California Santa Bárbara lembra que non deu no cravo, pero si serviu para obter un valioso ensino estatístico. Non se pode confundir unha tendencia histórica cunha lei da natureza. É como crer que un neno de 3 anos vai manter o seu ritmo de crecemento para toda a vida. No mundo social ocorre igual: a tecnoloxía, a economía, a política, os costumes, o medicamento... inflúen na demografía.

No caso da poboación, por exemplo, a caída da mortalidade primeiro contribuíu ao crecemento demográfico, mentres que posteriormente descenderon as taxas de fecundidade. O sistema cambiou e, por tanto, tamén o fixo a traxectoria da poboación.

Birchenall aplica a mesma advertencia ao fenómeno contrario. Agora estamos a observar taxas de fecundidade moi baixas e, nalgúns países, o descenso da poboación. Se facemos o mesmo que Von Foerster e supoñemos que ese ritmo permanece constante para sempre, a poboación mundial chegaría a cero nalgún momento.

Pon ao Xapón como exemplo: «Se o país nipón perde poboación a un ritmo do 0,77% anual e supoñemos que representa unha tendencia universal e duradeira, predeciríamos que o planeta estará deshabitado o martes 5 de maio de 3108».

Ao seu xuízo, «o feito de que isto tamén sexa improbable debería tranquilizar aos numerosos analistas que agora temen o despoboamento. As súas proxeccións non son erróneas desde o punto de vista matemático, e a súa preocupación polo envellecemento da poboación está ben fundamentada, pero ambas as baséanse en considerar a fertilidade como invariable mentres o péndulo demográfico oscila amplamente».

Birchenall argumenta que a mesma cautela aplícase máis aló da demografía, mesmo ás predicións sobre o cambio tecnolóxico e a intelixencia artificial: as taxas actuais de progreso poden ser reais e transcendentais sen constituír unha traxectoria inevitable cara a un crecemento que se acelera sen cesar. O malo de facer prognósticos de cara ao futuro é que corres o risco de equivocarte; o bo, que ás veces non estás para que cho boten en cara.

FONTE: J. de Jorge/elpais.com/ciencia        Imaxe: es.wikipedia.org