Prototaxites: Que eran estes misteriosos seres vivos de oito metros de altura?
Durante o período Devónico temperán, hai máis de 400 millóns de anos, a vida na Terra experimentaba unha explosión de diversidade. Entre fentos primitivos e primeiras plantas vasculares, emerxeron formas de vida que hoxe resúltanos irrecoñecibles. Unha delas é Prototaxites, un fósil que desafía calquera clasificación coñecida. Os científicos debateron durante décadas se se trataba dun fungo, unha planta, unha alga ou algo completamente distinto. Para comprender o misterio, convén saber que os eucariotas son organismos cuxas células teñen núcleo e estruturas internas complexas. Tamén hai que coñecer compostos como a quitina, típica de fungos, e a lignina, presente nas plantas. Este vocabulario é esencial para seguir as pistas que nos deixou este fósil xigante.
Durante máis de 165 anos, Prototaxites foi un crebacabezas biolóxico. Con ata oito metros de altura, alzábase sobre a paisaxe do Silúrico tardío, parecendo un tronco sen ramas nin follas. Descuberto en 1859 polo xeólogo canadense John William Dawson, que o interpretou como un tronco de conífera en descomposición, o nome —que significa “primeira conífera”— mantívose, aínda que nunca encaixou do todo.
Co tempo, a hipótese de que se trataba dun fungo gañou tracción, especialmente tras os estudos do paleontólogo Francis Hueber en 2001. Hueber argumentou que certas estruturas tubulares achadas no fósil lembraban a anatomía dun fungo xigante. En 2017, outros investigadores mesmo creron ver corpos frutíferos (estruturas reprodutivas típicas dos fungos ascomicetos) nos restos fósiles. Pero había un problema: eses supostos órganos reprodutores nunca estaban conectados ao corpo principal do organismo. E se eran fragmentos doutro ser?
Agora, un novo estudo, publicado en Biorxiv, liderado por científicos da Universidade de Edimburgo puxo patas arriba todas as teorías anteriores. Ao analizar unha especie escocesa do fósil, Prototaxites taiti, conservada na excepcional formación de Rhynie chert, os investigadores descubriron que o organismo non se parece químicamente nin anatomicamente a ningún fungo coñecido.
A clave foi unha fósil etiquetaxe como NSC.36, unha sección transversal que revelou unhas enigmáticas manchas escuras chamadas «manchas medulares», xunto cunha rede complexa de tres tipos de tubos internos. O primeiro, fino e ramificado. O segundo, máis groso e con paredes dobres lisas. O terceiro, o máis estraño: tubos grosos con engrosamentos en forma de aneis, sen equivalente en ningún fungo coñecido. Estes tubos entrelazábanse nunha estrutura densa e intrincada.
A nivel microscópico, a confusión aumentou. As manchas medulares contiñan todos os tipos de tubos, ademais de filamentos aínda máis finos de só un micrómetro de diámetro. O patrón de ramificación era un caos absoluto, sen a orde xerárquica típica dos fungos actuais. En palabras do equipo: “Non existen estruturas análogas ás manchas medulares nos fungos actuais”.
Descartada a súa natureza fúngica, o equipo pasou a analizar a súa composición química usando espectroscopía FTIR, unha técnica que identifica moléculas segundo como absorben a luz infravermella. Compararon P. taiti con fungos, plantas, animais e bacterias do mesmo xacemento. O resultado foi desconcertante: Prototaxites non contiña quitina nin quitósano, compoñentes clave das paredes celulares fúngicas. Tampouco presentaba perileno, un marcador químico típico dos ascomicetos.
En lugar diso, as células do fósil contiñan compostos aromáticos e fenólicos similares á lignina vexetal, aínda que cunha química diferente. Parecía lignina, pero non era vexetal. Unha rareza total.
Para rematar, o equipo aplicou modelos de aprendizaxe automática para comparar as «pegadas moleculares» do fósil coas doutros organismos. Os algoritmos, adestrados para distinguir grupos biolóxicos, identificaron Prototaxites como algo completamente distinto cunha precisión superior ao 90%.
Prototaxites non era planta, fungo, animal, bacteria, alga, lique nin oomiceto. Non encaixaba en ningún grupo coñecido. Os investigadores propuxeron que se trata dun eucariota extinto, pertencente a unha liñaxe que non deixou descendencia algunha.
Aínda que probablemente alimentábase de materia en descomposición, como fan os saprótrofos, e vivía ancorado ao chan, a súa bioloxía interna era única. Formaba estruturas verticais xigantescas desde unha rede subterránea, coma se a natureza probase unha arquitectura biolóxica que nunca máis volveu usar.
Prototaxites foi, segundo os autores, un “experimento perdido da evolución”. Sen parentes vivos, sen un lugar claro na árbore da vida, e sen pistas definitivas sobre o seu comportamento ou ciclo vital. Só un fósil xigante que, millóns de anos despois, segue facendo que a bioloxía se rasque a cabeza.
Este descubrimento non só resucita un misterio paleontolóxico, senón que lembra que a historia da vida na Terra está chea de camiños esquecidos, liñaxes que xurdiron, prosperaron un tempo, e logo desapareceron para sempre. No caso de Prototaxites, quizá nunca saibamos exactamente que foi… pero o que si sabemos é que non se parece a nada máis.
FONTE: quo.eldiario.es
