A pregunta expúxose hai xa máis de medio século e volve estar de actualidade agora, cando estadounidenses e chineses prepáranse para regresar ao único satélite natural da Terra. Por que volver? As dúas potencias fano, eta vez, coa intención de quedar durante estancias máis longas que as breves visitas dos primeiros astronautas nos 60 e 70. O interese xeopolítico nesta carreira é indiscutible.
Pero hai máis razóns. Como sempre, o ansia, implícita na natureza humana, de chegar sempre un pouco máis aló. É famoso o motivo que deu George Mallory para tentar a ascensión ao Everest: “Porque está alí”. Quizá esa mesma razón podería xustificar en parte a épica dos primeiros voos Apolo, pero hoxe esa sensación de aventura evaporouse para deixar paso a motivacións máis prosaicas.
A Lúa é un excelente laboratorio científico. Esa pode ser outra xustificación para os novos exploradores. Aínda quedan moitas incógnitas que despexar sobre a súa orixe, a súa evolución e con ela, a das primeiras épocas do sistema solar. A ausencia de atmosfera e de campo magnético ofrece unhas condicións especialísimas para realizar observacións astronómicas desde a súa superficie. E a cara oculta sería un lugar perfecto onde instalar radiotelescopios, a salvo das perturbacións electromagnéticas xeradas na Terra. Claro que a simple curiosidade científica quizá non xustifique o enorme custo da empresa.
Queda outra motivación máis material: o interese mercantil. Hai algo de valor na Lúa que a faga interesante comercialmente? Unha resposta obvia é auga. Por suposto, na maior parte do satélite a súa existencia (sólida ou líquida) é imposible: no baleiro e coa calor do día, calquera placa de xeo sublimaríase e os gases escaparían ao espazo.
Pero nas rexións polares a situación é diferente. Ao contrario que na Terra, a órbita e o eixo da Lúa están moi pouco inclinados con respecto á eclíptica. Alí case non existen estacións. Nos polos, os raios do Sol inciden sempre moi tanxenciais e non alcanzan o fondo dalgúns cráteres profundos. Sumidos nunha noite eterna, neles rexístranse temperaturas que nunca soben dos 150 graos baixo cero, suficiente para permitir a conservación indefinida de xeo.
Varios experimentos confirmaron a existencia de xeo de auga. Algúns satélites detectárono mediante a análise de neutróns orixinados polo bombardeo dos raios cósmicos, un síntoma que apunta á presenza de átomos de hidróxeno embebidos no regolito (termo xeral usado para designar a capa de materiais non consolidados, alterados, como fragmentos de roca e grans minerais, que descansa sobre rocha sólida inalterada). Non necesariamente como auga, senón tamén como constituíntes de minerais hidratados. Outros empregaron a técnica do “radar biestático”: enviar un sinal de radio que rebote no fondo deses cráteres para ser recollida nas grandes antenas de seguimento na Terra. A distorsión que sufrían as ondas resultou máis propia de superficies xeadas que de terreos rochosos.
Estímase que na rexión austral da Luna hai uns 10.000 km2 de zonas de sombra permanente. Nelas, o xeo non forma grandes extensións como pistas de patinaxe, senón que está mesturado co regolito nunha especie de barro xeado. En proporción, de cada metro cúbico de terreo podería extraerse, no mellor dos casos, o equivalente a unha lata de refresco de auga.
Se algunha vez obtense auga lunar non irá destinada nin ao consumo humano nin a enviala á Terra. Aínda purificada, o máis seguro é que teña un sabor desagradable e, por outra banda, no noso planeta xa temos auga dabondo. A súa verdadeira utilidade será como materia prima para descompoñela en osíxeno e hidróxeno, que son unha das mesturas máis enerxéticas en motores foguete. É xusto o que consumirá a futura nave de aluaxe de Blue Origin (o proxecto de SpaceX, máis conservador, queimará metano e osíxeno).
A produción de auga lunar en cantidades industriais esixirá instalacións a gran escala, neste momento difíciles de soñar cando a mera construción dunha modesta base permanente expón tantos problemas. Pero algún día a Lúa convértese nunha especie de gasolineira espacial, eses cráteres escuros poden ser o terreo máis valioso no noso sistema solar.
No noso satélite hai outro elemento con enorme potencial económico, o helio-3 (3He). É un isótopo estable do helio que se forma na nosa estrela e chéganos arrastrado polo vento solar. Na Terra, o campo magnético e a atmosfera actúan como escudo, pero na Lúa esa protección non existe e ao longo de millóns de anos o helio-3 foi embebéndose no terreo. Todo o noso satélite é un posible xacemento. Polo menos, en teoría.
Cando helio-3 esconde a Lúa? Algúns cálculos suxiren que entre un e tres millóns de toneladas, case todo acumulado nas capas exteriores do regolito, así que a súa extracción sería relativamente fácil.
Na Terra, cantidades ínfimas de helio-3 permanecen atrapadas nas capas profundas do chan, ocasionalmente escapan nas emisións dalgúns xacementos de gas. A maior parte prodúcese artificialmente en reactores nucleares, irradiando litio ou como resultado da desintegración do tritio, un elemento utilizado nas bombas termonucleares. O progresivo desmantelamento deses arsenais reduciu a súa dispoñibilidade.
O helio-3 describiuse como o combustible do futuro nas centrais de fusión. A súa reacción con deuterio desprende enormes cantidades de enerxía dando como refugallo inofensivos átomos de helio-4 sen emisión de radiacións perigosas. O santo graal da enerxía limpa.
O helio-3 só está dispoñible en cantidades moi pequenas, apenas suficientes para algúns experimentos. Está claro, é moi caro: máis de 30.000 dólares por gramo. O consumo mundial, limitado pola restrinxida oferta, é de pouco máis de medio quilo ao ano. Utilízase para construír equipos para a industria nuclear, en especial detectores de neutróns. Tamén para alcanzar temperaturas moi baixas, da orde dunhas décimas de grao sobre o cero absoluto, de uso obrigado en instrumentación cuántica. E é cada día máis utilizado en aplicacións biomédicas de diagnóstico por imaxe con equipos de resonancia magnética e de espectroscopia de raios X.
Os analistas estiman que existe unha demanda potencial de helio-3 por valor duns 400 millóns de dólares, un pastel non só moi atractivo, senón que presenta unha clara tendencia crecente. Esa substancia pode ser escasa no noso planeta, pero con seguridade na Lúa hai xacementos de fácil explotación, xa que está absorbido nas capas superiores do regolito. O que podía parecer ciencia ficción hai dez anos é agora unha oportunidade comercial real. Varias empresas están a estudar seriamente esa posibilidade.
FONTE: Rafael Clemente/elpis.com/ciencia Imaxe: es.wikipedia.org
