NOTICIAS DAS CIENCIAS

JUNO

Despegue do foguete Atlas V na base espacial de cabo Cañaveral (Florida) coa nave Juno que se dirixe a Xúpiter / NASA

A nave interplanetaria Juno partíu ás 18:25 do pasado venres (hora peninsular española) con destino a Xúpiter, comenzando así unha longa viaxe de cinco anos nos que recorrerá 2.800 millóns de quilómetros para chegar ao planeta xigante. O lanzamento, nun foguete Atlas V, realizouse dende a base espacial de cabo Cañaveral (Florida, EEUU) con tres cuartos de hora de retraso debido a un problema rexistrado no último momento na segunda etapa do foguete.

Juno  é unha nave automática de tres toneladas e media, de 3,5 metros de alto e 3,5 de diámetro, sendo deseñada no Jet Propulsión Laboratory (California), o centro por excelencia da exploración espacial interplanetaria en EE UU. É a nave espacial máis veloz da historia, sendo capaz de acadar os 270.000 quilómetros por hora.

Esta sonda automática da NASA debe colocarse na órbita polar de Xúpiter o 4 de xullo de 2016. Alí, e durante un ano, cos oito instrumentos científicos que leva, estudará o campo gravitatorio do planeta, a súa estructura interna, o campo magnético, as auroras e a dinámica e composición química das nubes. Só unha nave espacial ata agora estivo na órbita xupiteriana, a  Galileo, tamén da NASA, que funcionou dende 1995 ata 2003.

Tralo lanzamento e o o desplegue dos seus tres grandes paneis solares, a Juno debe prepararse para a denominada fase de cruceiro, que consta de varias etapas. Na súa traxectoria a nave dará unha volta e media ao Sol. En outubro de 2013, cando teña recorrido xa 1.600 millóns de quilómetros, achegarase de novo á Terra para tomar o impulso gravitatorio que necesita para chegar ata Xúpiter.

Juno será a primera nave espacial que poderá ver en detalle os polos do planeta xigante. Estará nunha órbita de traballo moi elíptica que completará cada once días e cando teña cumplido 33 órbitas, terá sobrevoado todo o planeta; tendo transcurrido entón o ano de traballo previsto. Entón tomará unha traxectoria de impacto contra as capas altas de nubes do planeta para destruírse.

FONTE: El Mundo.

POR QUE A CARA OCULTA DA LÚA É DIFERENTE DA VISIBLE?

Simulación da colisión entre as dúas lúas terrestres / Nature

A cara oculta da Lúa e a visible amosan notables diferencias. A primeira é montañosa, mentras que na segunda domina o terreo baixo e chan; tampouco as rochas son idénticas. Os científicos discutiron esta asimetría durante moito tempo propoñendo diferentes procesos internos ou externos que puderan provocala, pero a cuestión non está nin moito menos zanxada. As montañas, terras altas, da cara oculta da Lúa poderían ser os restos duanha gran colisión entre ela e outro satélite terrestre máis pequeno, que acabou por desaparecer. Esta é a conclusión do traballo de dous científicos da Universidade de California que esta semana se publica a revista "Nature".

Os investigadores parten da teoría que defende que un obxecto do tamaño de Marte chocou coa Terra nas orixes do Sistema Solar, o que fixo que saíran despedidos pedazos de masa que acabaron por configurar a Lúa. No seu traballo, Erik Asphaug e Martin Jutzi sinalan que entón tamén se formou outro obxecto, que nos inicios compartíu a órbita da Lúa, pero que acabou colisionando con ela.

No seu traballo, e grazas a simulacións realizadas por ordenador, recrearon como pudo ser o impacto entre a Lúa e unha compañeira que tiña 30 veces menos masa. Observaron que a baixa velocidade, dado que non estaba moi lonxe, o impacto non pudo xerar un cráter nin fusionar a materia, quedando amontoada na rexión afectada ata formar unha grosa capa de codia, de varios quilómetros de profundidade.

Pero outras hipóteses, tamén publicadas en revistas de prestixio, atopan outras explicacións, como que as montañas creáronas as forzas das mareas ou que a diferente composición débese a estraños volcáns.

FONTE: El Mundo e El País

COXOPLECTOPERA

Exemplar fosilizado do "Coxoplectopetera" adulto / Museo Historia Natural Stuttgart

Un equipo científico do Museo de Historia Natural de Stuttgart (Alemaña) descubríu un orde de insectos do Cretácico, que vivíu en Sudamérica, pero que non se coñecía atata agora e que, segundo aseguran, podería cambiar o que ata agora se coñece da evolución destes animais.

As ordes constitúen unha das grandes categorías de clasificación das especies, que separa a bolboretas, escaravellos, mosquitos.... e agora a os "Coxoplectoptera", como foron bautizados, pola súa longa lingua, polos seus descubridores, Arnold H. Staniczek e Günter Bechly, ámbolos dous expertos nos insectos que publican este novo orde na revista "Insect Systematics and Evolution".

Os científicos analizan nese artígo fósiles que se atoparon en finos sedimentos de Brasil de hai uns 120 millóns de anos unhas larvas e exemplares con ás que estaban moi bien conservados. Poderían ser parentes de especies que posteriormente extinguíronse, polo que hoxe non terían descendentes.

Aínda que parécense aos insectos chamados "efímeras", non son iguais, nin na súa anatomía nin na súa forma de vida.

Un dos grandes enigmas dos científicos foi buscar explicación á evolución das ás dos insectos. Durante moito tempo aceptóuse que se desenvolveron cara  a fóra dos primeiros segmentos do peito. Outra hipótese fala de xenes que se atopan nas patas e que participarían do control desa evolución. Agora, as larvas de Coxoplectoptera aportan nova e interesante información sobre como tivo lugar esa evolución na que ambas teorías atoparían o seu lugar. Os investigadores suxiren que patas e ás tivieron a mesma orixe evolutiva.

ENORMES CANTIDADES DE AUGA NO UNIVERSO

 

Dous equipos de astrónomos, ámbolos dous dirixidos por científicos do Instituto de Tecnoloxía de California (Caltech) acaban de descubrir a maior e máis afastada reserva de auga xamais atopada en todo o Universo. Está a uns 48.000 millóns de billóns de quilómetros de distancia, formando un gran anel de vapor arredor dun afastadísimo quásar (un dos obxectos máis brillantes e violentos do ceo). En total, a súa masa equivale polo menos a 140 billóns de veces a da suma de tódolos océanos terrestres e é unhas 100.000 veces superior á do propio Sol.

O quásar anfitrión de toda esa cantidade de vapor de agua está tan lonxe de nós que a súa luz tarda 12.000 millóns de anos en chegar á Terra. A que vemos agora partíu cara a nós cando o Universo tiña só 1.600 millóns de anos, menos dunha décima parte da súa idade actual.

Normalmente, un quásar obtén a súa enerxía dun gran buraco negro que se alimenta do disco de pó e gas circundante. A medida que traga materia, o cuasar libera enormes cantidades de enerxía. Os dous grupos de científicos elexiron para o seu estudo un quásar en concreto, o APM 08279+5255, no que no seu centro reposa un enorme buraco negro que é 20.000 millóns de veces máis masivo que o Sol e que produce máis enerxía que mil billóns de soles xuntos.

Os astrónomos, esperaban atopar vapor de auga no Universo pronto, da mesma forma que o atoparon xa na Via Láctea, a nosa galaxia, e en numerosas galaxias ás máis variadas distancias da nosa. O que non esperaban en absoluto é atopar dun só golpe unha cantidade tan masiva do líquido elemento. Se outros quasares se comportan de forma parecida, haberá que empezar a pensar que a auga é moito máis abundante "aí fóra" do que imaxinaramos.

As observacións do primeiro grupo comenzou a realizarse en 2008 utilizando un instrumento chamado Z-Spec no Observatorio Submilimétrico de Caltech (CSO), un telescopio de dez metros no cumio do Mauna Kea, en Hawaii.

O segundo grupo de científicos, utilizou para detectar a agua, en 2010, o Interferómetro de Plateau de Bure, nos Alpes franceses.

FONTE: ABC

P4, NOVA LÚA DE PLUTÓN

Órbitas das lúas de Plutón, incluída a nova P4 / NASA

O telescopio espacial Hubble  da NASA e a Axencia Espacial Europea (ESA) descubríu unha cuarta lúa orbitando Plutón, planeta anano máis alonxado do Sol. Esta nova lúa, que temporalmente chamarase P4, vense a sumar ás tres coñecidas ata agora, bautizadas como Caronte, Hidra e Nix. O descubrimento producíusese por casualidade, cuando o telescopio espacial estaba buscando aneis arredor deste planeta situado no borde exterior do Sistema Solar.

Aínda se descoñecen con exactitud as súas dimensións, pero estímase que o seu diámetro poderia estar entre 13 e 24 quiilómetros, polo que sería o satélite máis pequeño dos catro que orbitan arredor de Plutón: o de Caronte é de 1.048 quilómetros e os de Nix e Hidra entre os 31 e os 113 quilómetros.

A nova lúa de Plutón está situada entre as de Nix e Hidra, descubertas no ano 2005. Caronte coñécese dende 1978.

FONTE: El País e El Mundo

 

VESTA

Última imaxe do asteroide Vesta / NASA

A NASA publicou as primeiras fotos enviadas pola sonda espacial Dawn do asteroide Vesta, cuxa órbita alcanzou a pasada fin de semana, despois de viaxar case catro anos e recorrer 2.800 millóns de quilómetros.

A imaxe difundida pola NASA foi tomada cando ambos obxectos estaban a uns 16.000 quilómetros de distancia un do outro, mostrando a Vesta como nunca antes se vira.

As imaxes recibidas revelan unha superficie complexa na que se poderán estudiar pola súa erosión os impactos que recibíu por outros obxectos hai millóns de anos.

Os 530 quilómetros de diámetro de Vesta vonvertírono no segundo obxecto de maior tamaño no cinto de asteroides que está formado por aproximadamente 100.000 asteroides, considerados os "entullos" que quedaron trala formación do Sistema Solar hai 4.600 millóns de anos.

Lanzada en setembro de 2007, a sonda Dawn estudiará Vesta durante un ano para emprender rumbo ao planeta anano Ceres en xulo de 2012.

NOVA FERRAMENTA NA ÓPTICA DA VISIÓN

Imaxe da retina humana obtida por microscopía no lineal / P. ARTAL

Se o ollo humano é unha máquina, aínda que sexa case perfecta, pode tratarse como tal e xa se desmostrou que a súa manipulación é posible, non hai máis que recordar as técnicas para eliminar ou reducir a miopía ou as xa ubicuas operacións de cataratas, nas que se reemplaza o cristalino por unha lente artificial. Agora chega a siguinte oleada da inxeniería do ollo, da man da física, co obxectivo non só de prescindir para sempre de muletas externas, como lentes e lentillas, senón tamén de coñecer moito mellor este órgano e a orixe e o desenvolvemento das súas patoloxías, que poden rematar sendo tratadas de forma mínimamente invasiva.

Esta nova aproximación nos laboratorios á óptica da visión ven da man de ferramentas potentes, especialmente o láser de femtosegundos, de pulsos ultracortos, que permite obter imaxes do interior do ollo (como a retina) sen afectar ás zonas intermedias. Dous fotóns combínanse grazas á intensa luz do láser para formar outro co dobre de enerxía e o dobre de frecuencia. Prodúcese así unha excitación moi localizada de moléculas que ten a ventaxa de proporcionar imaxes fluorescentes en tres dimensións con alta resolución.

"Dentro de cinco a dez anos, toda a ciruxía da parte anterior do ollo farase con luz, con láseres de femtosegundos", sinalou Pablo Artal, catedrático da Universidade de Murcia.

A microscopia con láser de femtosegundos, no infravermello próximo, vese como a próxima xeneración nos oftalmoscopios, agora imprescindibles en toda consulta. O máis empregado, basado na tomografía de coherencia óptica (OCT), xurdíu hai só 20 anos.

Futuro esperanzador!

A GRAN MANCHA BRANCA DE SATURNO

Imaxe da colosal tormenta no planeta dos aneis fotografada en marzo de 2011 polo telescopio espacial Hubble / HSTNASA/ESA/GRUPO DE CIENCIAS PLANETARIAS (UPV-EHU)

A gran mancha branca de Saturno, un fenómeno meteorolóxico único no Sistema Solar, é unha tormenta que chega a acadar prácticamente o tamaño da Terra. A última desencadeóuse a finais do ano pasado no planeta dos aneis e sorprendeu aos científicos porque non se esperaba ata dentro de nove anos, xa que o fenómeno vense producindo regularmente cada ano saturnino, equivalente a 29,5 anos terrestres.

O adianto da gran mancha branca (rompendo a regularidade rexistrada dende que hai 130 anos se reliazan observacións regularmente de Saturno con telescopios), e para o que os científicos non teñen explicación, é unha sorpresa, pero tampouco é normal que siga activa.

A orixe enerxética deste tipo de fenómenos atópase nas profundas nubes de auga, a uns 250 quilómetros por debaixo das nubes visibles de amoníaco. As observacións sen precedentes que se presentan en Nature  do crecemento da tormenta confirman esta hipótese anterior presentada polos autores. Uha vez formada a gran mancha branca desencadéase a perturbación que, coa axuda dos ventos, circunda todo o planeta.

FONTE: El País