NOTICIAS DAS CIENCIAS

XÚPITER XA TEN 65 SATÉLITES COÑECIDOS

Montaxe de Xúpiter e os satélites galileanos /NASA/JPL

Observacións recentes confirmaron a existencia de dúas novas lúas en torno a Xúpiter, elevando a 65 o número total de satélites coñecidos, mantendo así o récord como o planeta co maior número de lúas identificadas no sistema solar, seguíndolle de preto Saturno con 62 satélites confirmados.

O descubrimento, que se remonta ao pasado 7 de setembro, foi realizado grazas ao telescopio Hale de 5 metros do Monte Palomar (California) polos astrónomos Jacobson, Brozovic, Gladman e Alexander que realizando observacións viron indicios dun nuevo satélite en torno a Xúpiter. Á noite seguinte, Christian Veillet dirixíu o espello de 4-m do telescopio Canadá-Francia-Hawai (CFHT) cara ao xigante gasoso e non só confirmou o achádego do equipo de Jacobson, senón que descubríu outra lúa aínda menor.

As dúas lúas foron designadas provisionalmente como S/2010 J1 e S/2010 J2 (a letra S significa que trátase dun satélite, a cifra 2010 é o ano do descubrimento e J2 que é o segundo descubrimento realizado en Xúpiter nese ao. Este tipo de designacións son provisionais ata que os novos satélites reciban un nome definitivo, que acontece ser mitolóxico e relacionado con Xúpiter).

As observacións indican que os seus tamaños son de 2 km e 1 km, respectivamente, e que as súas órbitas son altamente irregulares (moi excéntricas e moi inclinadas). Ámbalas dúas orbitan nunha zona exterior do sistema xoviano e seguen un movemento retrógrado, é dicir, o sentido do seu movemento é contrario oa do xiro do planeta e ao das órbitas dos maiores satélites interiores.

Os catro maiores satélites de Xúpiter (Ío, Europa, Ganímedes e Calisto) foron descubertos por Galileo en 1610. Estes foron os primeros corpos do sistema solar que foron observados orbitando en torno a un corpo diferente do Sol e a Terra. Xúpiter con estas grandes catro lúas ten o aspecto dun sistema solar en miniatura,o que transmitíu ao astrónomo pisano unha gran confianza na teoría heliocéntrica de Copérnico.

Similares aos satélites de Galileo, aínda que moitísimo menores, hai outros cuatro satélites máis interiores: Amaltea, Metis, Adrastea e Tebe. Sen embargo, os outros 57 satélites coñecidos de Xúpiter (incluíndo os dous descubertos agora) son pequenos corpos que orbitan a distancias moito maiores do planeta, seguindo movementos a miúdo retrógrados e irregulares. Pénsase que a maior parte destas lúas foron asteroides que pasaban preto de Xúpiter nos momentos iniciais da súa formación e que fueron capturados en órbitas heteroxéneas.

Moitos destes asteroides rompéronse en anacos menores polas tensións orixinadas pola captura ou mediante colisións con outros corpos. Cada unha destas fragmentacións deu lugar a unha familia de satélites similares das que hai identificadas varias. Scott Sheppard, un dos maiores especialistas do mundo nos satélites de Xúpiter, realizouo unha compilación de tales familias  que podes ver nesta táboa .

Xúpiter é o planeta do sistema solar con máis satélites: 65, séguelle Saturno con 62, Urano con 27, neptuno con 13, Marte con 2 e a Terra con 1. De Mercurio e Venus non se coñecen satélites.

Naturalmente os planetas ananos (entre os que se atopan Plutón e Eris) tamén poden ter satélites e, de feito, coñecense, seis satélites desta clase.

FONTE: Artigo do astrónomo Rafael Bachiller, no xornal El Mundo (06/07/2011)

O MAPA DO UNIVERSO

 

O  Universo é moito máis denso do que parece cando miramos as estrelas dende a Terra. As constelacións forman filamentos que, vistas no seu conxunto, lembran ao enmarañamento neuronal dun cerebro humano, composto por centos de miles de millóns de astros. Esta é a imaxe á que recorda o mapa que ha logrou realizar o equipo dirixido polo astrofísico norteamericano, e Premio Nobel de Física en 2006, George F. Smoot.

Smoot, profesor na Universidade de Berkeley (California) presentou recentemente en España, dentro do Starmus Festival, celebrado en Tenerife, os últimos resultados dunha cartografía na que leva traballando moitos anos e que continuamente actualízase con novos datos.

Smoot, que estudiou o fondo de radiación de microondas producido trala explosión do Big Bang, grazas ao satélite artificial COBE, demostrou que pouco despois desta explosión  houbo no Universo unhas irregularidades que foron as sementes da posterior formación das galaxias.

Boa parte dos datos recabados para este mapa foron conseguidos co COBE, co seu sucesor o satélite WMAP e co Planck da Axencia Espacial Europea (ESA).

O astrofísico explicaba que é a forza deagravidade a que fai que pequenas estructuras organícense nuotras cada vez máis grandes. Segundo as súas estimacións, o Universo podería ser 100 veces máis grande do que se conseguíu ver ata agora.

FONTE: El Mundo

BETELGEUSE

Imaxe composta da estrela Betelgeuse na que se aprecian os chorros e a nebulosa do astro. O disco central oculta (cunha máscara) as partes máis brillantes do astro. ESO / P.KERVELLA

Betelgeuse é unha estrela enorme, unha das máis brillantes que se observan no ceo. É unha superxigante vermella (estrela masiva nas súas últimas fases de evolución, cando aumenta o seu tamaño e libera ao espazo enormes cantidades de materia) e, se estuvera no centro do Sistema Solar, ocuparía ata a órbita de Xúpiter, unhas catro veces e media o diámetro da órbita da  Terra. Tamén, está rodeada dunha nebulosa moito máis grande aínda, que se extende ata unhas 400 veces a distancia da Terra ao Sol. Está situada a unha distancia da Terra uns 430 anos luz.

Uns astrónomos viron agora detalles novos da estructura complexa desa nebulosa formada pola liberación asimétrica de materia por parte do astro.A nebulosa non se aprecia en luz visible xa que ol brillo de Betelgeuse é tal que anúlaa completamente, peroestes astrónomos observárono en infravermello cun dos grandes telescopios do conxunto VLT (en Chile), do Observatorio Europeo Austral (ESO) e con máscaras especiais que tapan a luz deslumbrante do astro.

O obxetivo da súa investigación é "comprender como o material expelido de Betelgeuse transpórtase dende a súa superficie ata o medio interestelar e como evoluciona químicamente no proceso", segundo escriben estes astrónomos na revista Astronomy & Astrophysics (A&A).

FONTE:El Mundo

A IMAXE MÁIS PRECISA DA LÚA

 

A NASA presentou o pasado luns a imaxe máis completa que se ten ata agora da Lúa grazas aos datos transmitidos pola sonda "Lunar Reconnaissance Orbiter" (LRO).

A LRO xa cambiou para sempre a visión da Lúa xa que cos 192 terabytes de datos, imaxes e mapas (equivalente a preto de 41.000 DVD correntes dos que se empregan para almacear datos), recollidos polos sete instrumentos que conforman a sonda, lograron configurar a imaxe máis precisa ata a data do satélite natural da Terra.

FONTE: El Mundo

EXPLOSIÓN CÓSMICA

Recreación da estrela ao bordo do buraco negro / "Science"

Un buraco negro "engulíu" a unha estrela nunha das maiores e brillantes explosións cósmicas observadas ata o momento, segundo a conclusión á que chegaron medio cento de astrónomos de todo o mundo, que publican os seus resultados en dous traballos na revista "Science" desta semana.

O fenómeno producíuse nunha afastada galaxia situada a uns 3.800 anos luz da Terra, que é o tempo que tardou en chegar ata nós a súa luz. O pasado 28 de marzo, observouse unha radiación extremadamente brillante procedente da galaxia Dragón. Fronte a outras explosións similares, que duran minutos, neste caso os intensos raios X e Gamma duraron semanas e en 48 horas reactiváronse ata tres veces.

Segundo explican, a estrela era 10 veces máis pequeña que o Sol, pero o buraco negro ten unha masa 10.000 millóns de veces maior.

A primera pista do que estaba o acontecendo captouna o satélite espacial Swift da NASA, pero unha vez lanzada a alerta seguíuse a observación do fenómeno cos mellores telescopios do mundo, entre eles o Gran Telescopio de Canarias, o Keck de Hawaii, ademais dos espaciais Hubble e Chandra.

Os expertos coinciden en explicar o fenómeno: Trátase dunburaco negro no centro desta galaxia que, aínda que permanecera inactivo ata entón, entrou en actividade cando unha estrela pasou preto do seu centro de gravedade e atraéuna, ata desmenuzala e  "tragala" en espiral, como cando a auga vaise polo desaugadoiro.

FONTE: El Mundo

O HOME NO ESPAZO: ISS

ISS fotografada pol astronauta italiano Paolo Néspoli dende a nave Soyuz na que regresaba á Terra, o pasado 24 de maio. Imaxe: ESA/NASA

 

A Estación Espacial Internacional (ISS) é un centro de investigación construído na órbita terrestre. No proxecto participan cinco axencias do espazo: A NASA (Estados Unidos), A Axencia Espacial Federal Rusa (Rusia), a Axencia Xaponesa de Exploración Espacial (Xapón), a Axencia Espacial Canadiense (Canadá) e a Axencia Espacial Europea (ESA).

A ISS está situada en órbita en torno da Terra a unha altitude de aproximadamente 360 quilómetros, un tipo de órbita denominada como órbita terrestre baixa (en realidade, a altitude varía ao longo do tempo en varios quilómetros debido ao arrastramento atmosférico e aos reempuxes). Realiza unha órbita ao redor da Terra nun período de preto de 92 minutos. Está considerada como un dos logros máis grandes da inxeniería.

A historia da ISS comenzou o 20 de novembro de 1998. De moitas maneiras a ISS representa unha fusión das estaciones espaciais previamente previstas: a Mir-2 de Rusia, a estación espacial estadounidense Freedom, o previsto módulo europeo Columbus e o JEM (Módulo Xaponés de Experimentos).Grazas á ISS, hai presencia humana permanente no espazo, polo menos dúas persoas a bordo.

Esta imaxe, tomada dende a nave Soyuz TMA-20, polo astronauta Paolo Néspoli, hai uns días, a uns 350 quilómetros de altura sobre a superficie terrestre, na que se aprecia a configuración completa da base, co transbordador da NASA    Endeavour á esquerda) aínda atracado nela, así como a nave de carga europea ATV Johannes Kepler (abaixo). Néspoli, astronauta da Axencia Europea do Espazo (ESA) regresa co ruso Dmitry Kondratyev e o  estadounidense Cady Coleman. Nespoli permaneceu  en órbita 159 días.

ROSETTA

Rosetta / Imaxe:astronomytoday.com

Os expertos da Axencia Europea do Espazo (ESA) están preparados para poñer en modo de hibernación a súa nave Rosetta , que se dirixe ao encontro dun cometa e que, nos próximos meses, viaxará demasiado lonxe do Sol (ata 790 millóns de quilómetros) para que a radiación alimente de enerxía os seus sistemas.

Rosetta, nave europea de exploración, dunhas tres toneladas, foi lanzada ao espazo en marzo de 2004 e debe chegar ao cometa 67P/Churyumov-Gerasimenko en 2014, para colocarse en órbita do seu núcleo e poder estudialo de preto cos seus 11 instrumentos científicos de a bordo. Tamén, lanzará un módulo de descenso á superficie, con outra decena de aparatos de investigación. A nave, en órbita, acompañará ao cometa durante un ano na súa viaxe cara as proximidades do Sol.

Agora, Rosetta entra na súa fase de hibernación profunda máis longa: 136 semanas. pero o 20 de xaneiro de 2014, exactamente ás 10 da mañá (GMT), o temporizador de a bordo activará a Rosetta que, unhas horas despois, enviará unha sinal de control á Terra avisando que xa está esperta.

FONTE: El País

ANOMALOCÁRIDO

O anomalocárido atopado tería un aspecto similar ao da imaxe / Nature

Un equipo de paleontólogos (Perter Van Roy, da Universidade de Ghent e o seu equipo) descubríu un grupo de criaturas, extintas dende haci centos de millóns de anos, que chegaron a acadar tamaños insospeitados ata agora e que sobreviviron á extinción que houbo ao remate do Cámbrico, unha era xeolóxica na que a vida aínda non saíra dos océanos.

Trátase dun novo anomalocárido, de máis dun metro de longitude, atopado en Fezouata, no sueste de Marrocos, nunha rica rexión fosilera, e que viviron 30 millóns de anos despois de cando se suponía que tivera lugar a súa extinción.

                                        Fósil do anomalocárido atopado en Marrocos / Nature

Os estraños anomalocáridos, do grupo que deu lugar aos artrópodos, que nos lembra ao calamar polo seu aspecto, estendéronse polo planeta coa explosión de vida mariña do Cámbrico, hai entre 540 e 500 millóns de anos. Tiñan os ollos saltóns e dous membros dianteiros cheos de espiñas, que seguro que utilizaron para coller ás súas presas ye levalas á boca. Tamén tiñan un par de aletas que usaban para nadar.

Ata agora pensábase que o grupo desaparecera coa primeira gran extinción na Terra, ao final do Cámbrico, pero non foi así. Viviron tamén a comenzos do Ordovícico, ao menos 30 millóns de anos máis.

Segundo o citado investigador, os anomalocáridos descubertos son sen dúbida os depredadores carnívoros máis grandes que existiron ata ese momento.