NOTICIAS DAS CIENCIAS

PREMIOS PRÍNCIPE DE ASTURIAS DE INVESTIGACIÓN 2011

 Por orde de esquerda a dereita: Arturo Álvarez-Buylla, Joseph Altman e Giacomo Rizzolatti. Premio Príncipe de Asturias de investigación e Técnica 2011 / Imaxe:europapress.es 

Os neurocientíficos Joseph Altman (EEUU,1925), Arturo Álvarez-Buylla (México, 1958) e Giacomo Rizzolatti (Ucrania,1937) foron galardoados co Premio Príncipe de Asturias de Investigación Científica e Técnica 2011.

Estes tres científicos son considerados referentes mundiais da neuroloxía por proporcionar probas sólidas para a rexeneración de neuronas en cerebros adultos (neuroxénese), e polo descubrimento das chamadas neuronas espello.

As súas investigacións abriron esperanzadoras vías a unha nova xeración de tratamentos para combatir enfermidades neurodexenerativas ou asociadas ao cerebro, como o Alzheimer, o Parkinson ou o autismo.

FENÓMENO NA GALAXIA CENTAURO A

Na galaxia Centauro A aprécianse os dous chorros e os lóbulos cando se combinan as imaxes tomadas en diferentes lonxitudes de onda, dende raios X ata radio, pasando pola luz visible e microondas / ESO/WFI/MPIFR/APEX/NASA/CXC/CfA/WEISS/KRAFT

A galaxia Centauro A (NGC 5128) está a uns 12 millóns de anos luz da Terra e ten un burato negro cunha masa aproximada de 55 millóns de soles a partir do que saen proxectados dous chorros de partículas, de materia que sae disparada a un tercio da velocidade da luz. O mecanismo que orixinan estes chorros non están claros, pero agora un equipo de astrónomos obtiveron as imaxes deles con maior detalle feitas ata agora, o que debe axudar a explicar o fenómeno. Fixéronse as observacións con radiotelescopios, en concreto sincronizando os rexistros de nove antenas situadas en Australia, Suramérica, Suráfrica e a Antártida.

VOLCÁN GRIMSVÖTN

Fotografía da erupción del Grímsvötn de 2004 (Autor: Freysteinn Sigmundsson, del Nordic Volcanological Center).

O volcán Grimsvötn entrou onte en erupción en Islandia. Os xeólogos observaron o inicio da erupción do volcán, situado no sur da illa, cunha enorme nube branca que se podía ver a quilómetros de distancia e cunha altura de 19 quilómetros, sendo probablemente vapor de auga que se formou polo derretimiento do glaciar. 

Grimsvötn é un dos volcáns máis activos da illa. Preventivamente emitíuse unha prohibición de voo nun radio de 200 quilómetros do volcán.

Tras un voo de observación, informouse que se detectaron cinzas a uns sete quilómetros de altura. Tendo en conta os ventos predominantes, estímase que a nube se desprazará en dirección a Escandinavia e que o resto de Europa probablemente non se vexa afectado. Esperemos que non cause trastornos no tráfico aéreo como o fixera no 2010 o Eyjafjalla, tamén situado en Islandia, pois Eurocontrol, confirmou que a cinsa procedente do volcán podería chegar ao norte de España o próximo xoves se a erupción se mantén como ata agora.

A última vez que o volcán Grimsvötn entrou en erupción foi no ano 2004.

TORMENTA EN SATURNO

Tormenta en Saturno / ESO

A pesar da apacible imaxe que transmite o planeta máis chamativo do Sistema Solar, Saturno, a realidade é que unha vez ao ano no seu interior prodúcese algo parecido a unha "revolución". Ao estrearse a primavera no hemisferio norte, algo revólvese nas nubes desembocando nunha importante tormenta.

Non é a primera vez que se detectan estas xigantescas tormentas. De feito, o primeiro rexistro deste fenómeno remóntase a 1876. Nos últimos 200 anos emeitíronse unhas dúas ducias de informes nos que se fala de manchas na superficie de Saturno.

Nun estudo publicado na revista "Science" , explícase a orixe desta nova mancha, ao sinalar que "a tormenta xenerou a xigantesca, violenta e complexa erupción de material, que se  propagou rodeando o planeta enteiro". É dicir, que o que ao principio era unha pequena mancha branca, agora é unha enorme mancha, resultado dunha tormenta ocurrida no xigantesco planeta.

A orixe da tormenta atopase no interior das nubes de auga. Foi alí onde unha masa de gas foise facendo camiño ata traspasar a habitualmente pacífica atmosfera "saturniana".

Este fenómeno foi observado pola nave espacial da NASA "Cassini" e por astrónomos afeccionados. Gracias á cámara de infravermellos instalada nun telescopio do Observatorio Europeo Austral e, aos datos aportados polo espectrómetro, os científicos van a poder analizar a impresionante tormenta en profundidade.

FONTE: El Mundo

PREMIO PRÍNCIPE DE ASTURIAS 2011: COMUNICACIÓN E HUMANIDADES

The Royal Society, unha das sociedades científicas máis antigas do mundo cos seus 350 anos de existencia, foi galardoada co Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades 2011.

Con este fallo, feito publico en Oviedo, o xurado quixo recoñecer o traballo de divulgación cientifica e apoio aos investigadores que durante varios séculos ven de realizar esta institución británica, na que participaron científicos como Charles Darwin, Benjamin Franklin, Isaac Newton ou Christiaan Huygens.

A "Royal Society of London for Improving Natural Knowledge", na súa denominación completa, considérase que foi creada en 1660, aínda que dende algúns anos antes xa existía un grupo de cientificos que periódicamentes xuntábanse para falar das súas investigacións.

Dende as súas orixes é unha institución privada e independente, pero fai a función de Academia Nacional de Ciencias no Reino Unido e é membro do Consello Científico Británico, un equivalente ao Consello Superior de Invsetigacións Ciencíticas (CSIC) en España.

Na actualidade conta cuns 1.500 membros, entre os que hai máis de 70 premios Nobel.

O galardón está dotado con 50.000 euros, a escultura creada e donada expresamente por Joan Miró para estes galardóns, un diploma e unha insignia acreditativa.

FONTE: El Mundo

CAPA DE LAVA EN IO

Imaxe de Ío na súa cor verdadeira observada pola Sonda Galileo/Wikipedia

Unha vestigación dirixida por científicos das Universidades UCLA, UC Santa Cruz e Michigan-Ann Arbor e  publicada pola revista Science  confirman a existencia dunha capa de lava en Io, a lúa volcánica de Xúpiter.

Grazas á nave espacial da NASA, Galileo , que empezou a orbitar arredor de Xúpiter en 1995, descubríuse un océano de lava líquida, ou parcialmente líquida, debaixo da superficie de Io, a lúa volcánica de Xúpiter. A capa de lava oceánica sería de polo menos 50 quilómetros de espesor, máis do 10% do volume do manto da Lúa. A temperatura da lava oceánica superaría os 1.200 graos centígrados.

A misión espacial Galileo foi unha misión ao planeta Xúpiter que constaba dun orbitador e dunha sonda. A misión foi lanzada o 18 de outubro de 1989. A sonda penetrou na atmosfera de Xúpiter o 7 de decembro de 1995 sumerxéndose uns 200 km no interior da atmósfera ata ser destruída polas altas presións e temperaturas pero transmitindo importantes datos da composición química e da actividade meteorolóxica de Xúpiter. O orbitador permaneceu operativo recopilando datos científicos da atmósfera de Xúpiter, o seu campo magnético, sistema de aneis e dos principais satélites como Ío e Europa ata a fin da misión no 2003. 

O UNIVERSO EN 3D

Mapa do universo distante do proxecto BOSS no que os puntos azulados brillantes son os quásares empregados para medir o hidrógeno gasoso intergaláctico / SLOAN DIGITAL SKY SURVEY

A luz emitida por 14.000 quásares, galaxias situadas a miles de millóns de anos luz de distancia con buracos nos seus centros, foron empregados por uns científicos do proyecto Sloan Digital Sky Survey (EEUU) para trazar o mapa máis completo ata agora, en 3D, do universo de hai uns 11.000 millóns de anos, cando era moi novo. O mapa é un éxito da súa estratexia de observación e non fixo máis que empezar, xa que pensan seguir tomando datos ata 2014 e extender a súa cartografía celeste con observacións de 140.000 quásares.

Pero a investigación é moito máis ambiciosa: pretende averiguar como cambiou a taxa de expansión do universo ao longo do tempo e así axudar a aclarar algo acerca da misteriosa enerxía escura, o que se considera o descubrimento cosmolóxico máis inesperado e desafiante dos últimos 20 anos.

Os resultados deste estudo foron presentados no seguinte artigo.

Presentación bidimensional do mapa BOSS do universo en 3-D no que os puntos negros corresponden a galaxias relativamente cercanas e no exterior representase o hidróxeno intergaláctico a uns 10.000 millóns de anos luz (as rexións coloreadas en vermello teñen máis hidróxeno e as azuis, menos) / ANZE SLOSAR / BOSS LYMAN-ALPHA COSMOLOGY WORKING GROUP

FONTE: El País

GALAXIA "GANCHO"

No centro, a galaxia NGC 2442 / AFP/ESA/NASA

A súa forma recorda a un gancho de carne así que os astrónomos non dubidaron en bautizar á galaxia NGC 2442 con ese apodo ("Meathook Galaxy"). A espectacular imaxe foi captada polo instrumento Wide Field Imager do telescopio de la Silla (Chile). A NGC 2442 é facilmente recoñecible pola súa forma de espiral asimétrica, similar a un dobre gancho.

Na imaxe, distribuída esta semana pola Axencia Espacial Europea (ESA) e a NASA, tamén se aprecian outras galaxias próximas á NGC 2442 así como outras máis remotas.

FONTE: El Mundo