OPINIÓN E COMENTARIO

A FASCINANTE HISTORIA DUNHA ARTISTA ESQUECIDA

 

Miguel Ángel Cajigal é historiador da arte, comisario de exposicións e divulgador cultural. Baixo o nome de ‘O Barroquista’ dedicouse á divulgación artística a través de plataformas como Twitter, Instagram ou Youtube. “O acceso á cultura e o coñecemento da arte é un dereito universal, pero ás veces esquécellenos. E só protexeremos o que coñecemos”, defende.

 Cajigal é membro do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (ICOMOS) e do Consello Internacional de Museos (ICOM). Comisariou a exposición do Xacobeo 2021 para a Xunta de Galicia, baixo o título “Galicia Futura”. Dirixe o máster en Educación en Museos e Espazos Culturais da Universidade Miguel de Cervantes e colaborou con universidades como a Colgate University en Estados Unidos, a Universidade do País Vasco ou a Universidade de Málaga. Tamén con institucións como o Museo Thyssen-Bornemisza ou o Comité Español de Historia da arte (CEHA). Colabora con numerosos medios de comunicación radiofónicos e no programa televisivo ‘O condensador de fluzo’, de TVE. En 2021 publicou o seu primeiro libro de divulgación, titulado ‘Outra historia da arte: non pasa nada se non che gustan As meninas’.

A ANTÁRTIDA: UN CONTINENTE PARA A PAZ E A CIENCIA

“O descubrimento do buraco na capa de ozono fíxonos, por primeira vez, globais e ecoloxistas. Poderiamos falar de deforestación, de contaminación de terra e mares, de plásticos… Estamos por un camiño equivocado e claramente temos que rectificar”. Con esta mensaxe, o físico, científico e escritor Javier Cacho resume a súa experiencia como observador privilexiado da natureza.

Javier Cacho iniciou a súa carreira científica especializándose no estudo da capa de ozono para a Comisión Nacional de Investigación Espacial en 1976. Posteriormente traballou no Laboratorio de Estudos da Atmosfera do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial (INTA). A súa investigación sobre a destrución do ozono no territorio antártico comezou na Primeira Expedición Científica Española á Antártida en 1986, que continuou como colaborador da Comisión Interministerial de Ciencia e Tecnoloxía no Programa Antártico Español, Secretario do Comité Nacional de Investigación Antártica de España, delegado no Scientific Committe on Antárctic Research e xefe da base antártica española Juan Carlos I durante varias campañas.

Ao seu labor científico suma unha longa traxectoria divulgadora, como coordinador e editor de varias publicacións especializadas en temas ambientais, director da Unidade de Cultura Científica do INTA e autor de libros como ‘Antártida: O buraco de ozono’, primeiro título en castelán sobre este tema. O seu contacto co continente xeado fíxolle investigar e profundar na chamada Idade Heroica da Exploración Polar, etapa sobre a que publicou varios títulos, entre os que destacan ‘ Amundsen-Scott: duelo na Antártida’, ‘Shackleton, o indomable’, ‘Nansen. Mestre da exploración polar’ e ‘ Eu, o Fram’.

AS INFINITAS POSIBILIDADES DUN TABOLEIRO DE XADREZ

 

Gambito de dama é unha das aperturas máis antigas do xadrez e dá nome a unha serie de televisión que narra a historia dun nena prodixio do taboleiro. A protagonista non é Judit Polgar, pero moitas das secuencias ben poderían ser extractos da súa vida. 

De pais pedagogos, as tres irmás Polgar foron educadas en casa co obxectivo firme de convertelas en grandes xogadoras. Con tan só 12 anos Judit Polgar venceu a un Gran Mestre e con 15 converteuse ela mesma en Gran Mestra do xadrez. Desde temperá idade crebou os argumentos críticos co ‘método Polgar’ e os esquemas mentais dos seus rivais masculinos. É a única muller que estivo entre os 10 mellores xadrecistas do mundo e unha das deportistas máis brillantes da historia. “Creo que eu son quen son no xadrez porque os meus pais non me limitaron”, asegura a xogadora.

Tras unha traxectoria sobresaliente, retirouse da competición en 2014. Hoxe dedícase a difundir o xadrez con fins educativos desde a etapa infantil a través da Judit Polgar Chess Foundation. Afirma que os taboleiros son unha fonte inesgotable de recursos didácticos: “O xadrez é unha ferramenta máxica para as clases”.

NON HAI PENSAMENTO SEN TEMPO PARA PENSAR

“Non hai pensamento sen tempo para pensar”, reivindica Remedios Zafra rescatando as palabras do sociólogo francés Pierre Bourdieu. O oficio desta ensaísta e científica é pensar. Pero etiquetar o seu traballo sería tan reduccionista como desacertado.

Científica titular no Instituto de Filosofía do Consello Superior de Investigacións Científicas de España (CSIC), as súas liñas de investigación oriéntanse ao estudo crítico da cultura contemporánea, o feminismo, as políticas da identidade nas redes e as transformacións do traballo creativo na cultura rede. “Hai dous cambios que, a finais do século XX, cambian a forma de entendernos e de relacionarnos como humanos: o feminismo e internet”, asegura.

Remedios Zafra é doutora pola Universidade de Sevilla e licenciada en Arte, licenciada en Antropoloxía Social e Cultural, posúe estudos de doutoramento en Filosofía Política e un Máster Internacional en Creatividade. Durante 20 anos foi profesora en varias universidades españolas e está acreditada como Catedrática en Arte e Humanidades. “A educación pública é a que garante que as persoas, independentemente de onde vingamos ou de como nacemos ou de cales son os nosos contextos, teñamos oportunidades”, defende a pensadora.

Na súa obra, Zafra analiza a cultura presente e como a Rede modifica as nosas relacións coa contorna, a sociedade, o pensamento, o modo de habitar e o propio corpo. É autora de ‘O entusiasmo. Precariedade e traballo creativo na era dixital’ - Premio Anagrama de Ensaio e Premio Estado Crítico -, ’Ollos e capital’, ‘Un cuarto propio conectado’ e, a súa última obra, ‘Fráxiles. Cartas sobre a ansiedade e a esperanza na nova cultura’.

HUMOR REAL: INCENDIOS

Esta viñeta, do xornal El País, do xenial El Roto (Andrés Rábago García-Madrid, 1947) do pasado día 14, é unha denuncia clara do tratamento dos nosos montes. Montes case abandonados, sen limpar e que son, xunto coa epoca calurosa, os mistos ideales para os incendios.

Unha politica que non entendo: máis de 7.000 persoas contratadas para los incendios en Galicia para o verán. E o resto do ano? Non sería mellor telos contratados durante todo o ano para limpar e previr e non só para o verán para apagar.

Bueno, así fan todos os anos e pasa o que pasa. É o que hai!

A CLAVE CONTRA O RACISMO É A EMPATÍA

Soñaba de pequena con ter a pel doutra cor e o pelo liso. Hoxe, Adriana Boho, vive o que denomina “o espertar negro”. Orgullosa da súa pel e do seu pelo, esta influencer española de orixe afrodescendiente utiliza o poder das redes sociais para compartir as súas ambicións: a moda e a loita antirracista.

Boho chegou a España hai máis de dúas décadas procedente de Guinea Ecuatorial. “Xa no avión, xunto aos meus dous irmáns, sentín as miradas de curiosidade”, lembra. Na súa memoria hai un longo e desagradable listaxe de microrracismos que foi recollendo desde o patio do colexio ata as entrevistas de traballo. Un inventario que, recoñece, séguese engrosando: “A ninguén lle gusta admitir que é racista, pero en situacións cotiás aínda te atopas con actitudes, prexuízos e pensamentos racistas na sociedade”, explica. “É necesario que fagamos unha análise sincero connosco mesmos, para ir deconstruíndo estes microrracismos que todos temos integrados”.

Acaba de publicar o seu primeiro libro, ‘Ponte na miña pel’, unha guía para combater o racismo cotián. Boho convértese así nun referente para as nenas de hoxe e o seu libro nun manual para unha sociedade máis empática, igualitaria e tolerante.

UN LIBRO PARA O VERAN 2022: "ALÉN DA DESVENTURA"

O verán tamén e tempo para ler e disfrutar dun bo libro! Esta é a miña proposta para este veran 2022.

Alén da desventura, recolle os relatos dun mariño inglés, Isaac Moore, e dun misioneiro español, o padre Sineiro, e achéganos intrigas e aventuras por terras e mares ignotos na época da Ilustración, xentes e pobos arrastrados polos conflitos entre as grandes potencias navais e debates aínda hoxe non resoltos.

Unha trepidante historia trazada con paixón polo narrador de Xavier Alcalá (Miguelturra-Cidade Real, 1947), acompañada coas ilustracións dos personaxes máis representativos, realizadas polo recoñecido debuxante Siro (Ferrol, 1943), que completan o pracer da lectura dun libro especial que cativa coa fascinación dunha prosa viva e actual. Sen dúbida, unha gran novela.

Que a disfrutedes!

UN ALEGATO POLA PAZ E A CULTURA

Viaxeiro incansable, namorado da vida e herdeiro da pluma do mítico autor austriaco Stefan Zweig. Así é o escritor Mauricio Wiesenthal, un home que desprende literatura por todos os seus poros e que afirma sentirse, ás veces, un exiliado do seu tempo. O seu pensamento e o seu estilo literario son herdeiros do gran legado cultural europeo. Desde moi novo, decidiu acumular experiencias para formarse no oficio de escribir: viaxou por toda Europa, uniuse a un grupo circense e embarcouse, mochila ao ombreiro, no lendario tren Orient Express. A súa vida enteira é unha novela que un pode compartir lendo os seus libros de memorias. Apaixonado pola cultura, defensor sen concesións do pensamento humanista, afirma: “A cultura é cultivo, non o esquezamos. Se non cultivamos, imos ao deserto”.

Ademais de escritor, autor de ensaios e libros de viaxes, Mauricio Wiesenthal foi profesor de Historia da Cultura e conferenciante convidado en numerosas universidades do mundo. Entre as súas obras destacan, entre moitos outros, os ensaios ‘A belle époque do Orient Express’ (1979), ‘Libro de Requiems’ (2004), ‘O esnobismo das andoriñas’ (2007) e ‘Luz de vésperas’ (2008). O seu último libro, ‘O dereito a disentir’ (2021), é unha análise crítica do noso tempo e unha bela alegación en favor da herdanza cultural da vella Europa.