OPINIÓN E COMENTARIO

CREO NO SER HUMANO E NO DIÁLOGO

Rigoberta Menchú Tum, a neta dos maias, naceu á beira do bosque nubrado de Chimel (O Quiché, Guatemala), onde a tradición ancestral transmitíase de xeración en xeración, en contacto directo coa nai natureza. Tamén naceu nun momento histórico de discriminación racial, violencia, tortura e morte que sufriu a súa familia e determinou o seu futuro como líder indíxena e activista.

En 1992 foi recoñecida co Premio Nobel da Paz, converténdose na primeira muller indíxena en recibilo. O seu obxectivo foi a defensa de valores para a construción dunha ética de paz mundial, a partir da diversidade étnica, interxeracional e cultural. "Convertinme en parte da loita dos defensores de dereitos humanos en América Latina. E alzamos a voz, rompemos o silencio, demos unha mensaxe para o mundo. Este é un Premio Nobel que representa a memoria histórica dos pobos indíxenas, que representa ás mulleres e iso son eu", reflexiona. O seu traballo en defensa dos dereitos humanos foi destacado co seu nomeamento como embaixadora de boa vontade da UNESCO e o Premio Príncipe de Asturias de Cooperación Internacional en 1998. Entre os libros que escribiu e onde reflicte a súa vida e pensamento destacan: ’Chámome Rigoberta Menchú e así me naceu a conciencia’, ’Rigoberta: A Neta dos Maias’ e ’O vaso de mel’, onde reúne lendas maias.

O HUMANISMO É UNHA ACTITUDE DE RESISTENCIA

Augas turquesas e cristalinas, pobos brancos, grandes cantís e ruínas milenarias. Para Pedro Olalla, “Grecia é un país para a evocación”. Hai case 30 anos, este filólogo, escritor, cineasta e tradutor de orixe asturiana decidiu fixar a súa residencia no país heleno. Guiado pola súa paixón pola lingua e a civilización gregas, o seu obxectivo durante décadas foi estudar ‘in situ’ o inmenso legado da Antiga Grecia e o seu impacto nas sociedades contemporáneas. Como helenista experto, explica: “O grego está presente en calquera campo do coñecemento e constitúe parte dun acervo universal que incumbe á humanidade no seu conxunto”. Pedro Olalla convídanos a estudar a historia e recuperar a actitude de cuestionamiento dos antigos filósofos gregos: “Na actualidade, está en perigo o sentido crítico e a capacidade de reflexión, porque vivimos moi ameazados polos dogmas”, afirma. Para el, a actitude humanista, herdada dos gregos, é “unha actitude de resistencia en nome da dignidade humana”. Unha resistencia que, asegura, “debemos seguir exercendo fronte ao egoísmo, o abuso, a indiferenza e a barbarie”.

Pedro Olalla é autor de máis de trinta obras orixinais de contido literario e cultural en distintas linguas, especializándose en literatura, arqueoloxía, historia e humanidades. Polo seu labor na promoción da cultura grega ha recibido os títulos de Embaixador do Helenismo (Estado grego), Cabaleiro da Orde do Mérito Civil (Estado español) e Membro Asociado do Centro de Estudos Helénicos da Universidade de Harvard. Entre as súas obras destacan a serie documental ‘Os lugares do mito’ para a televisión pública grega e os libros ‘Historia menor de Grecia: unha mirada humanista sobre a axenda histórica dos gregos’ (2012) e ‘Grecia no aire: herdanzas e desafíos da antiga democracia ateniense vistos desde a Atenas actual’ (2015). En 2022 publicou a súa última obra, un belo ensaio titulado ‘Palabras desde o Exeo: o mar, a lingua grega e os albores da civilización’.

KEM KANG NOI: A LECCIÓN DUN TSUNAMI

María Belón gozaba co seu marido e os seus fillos dunhas vacacións paradisíacas en Khao Lak, Tailandia, o 26 de decembro de 2004, nun día de sol, xogos e lectura tranquila xunto á piscina. Cando os paxaros comezaron a voar despavoridos e empezouse a escoitar un ruído atronador soubo que algo ía mal. Un “monstro negro”, tan alto como un edificio, alzouse ante os seus ollos, mentres os turistas e traballadores do hotel corrían e as palmeiras caían ao seu paso. Non sabía que se converterían na familia española que sobreviviu ao terrible maremoto de Sumatra-Andamán, con máis de 280.000 vítimas mortais e preto dun millón de persoas sen fogar.

A súa historia foi inmortalizada na multipremiada película O imposible, dirixida por J.A. Bayona. A pesar das feridas físicas e psicolóxicas que a súa familia foi soportando co paso do tempo, María Belón describe aquela experiencia como un “agasallo” da vida: “Hai un momento onde ti tes que decidir se esa dor complicada, situacións que non viviches nunca, o shock postraumático… Hai un momento, como un "Y" na túa vida, onde dis: ’Que fago? Quedo como vítima? Victimízome o resto da miña vida? Ou escollo a outra vía?’. Non hai medios camiños. E estoutra vía é dicir: ’Que fago para aprender o que a vida me quere ensinar?’".

UNHA LECCIÓN DE FORTALEZA E RESILENCIA

Un inesperado e fatídico accidente cambiou a súa vida para sempre. Tiña 18 anos cando participaba na Copa de Europa de 1985, como integrante do equipo español de esquí alpino. Nunha baixada en pista, un xuíz de competición cruzou a liña de meta xusto no momento no que el chegaba. O impacto entre ambos foi devastador. O resultado para Albert Llovera foron dous vértebras dorsais rotas. E en diante, unha vida en cadeira de rodas aprendendo a convivir coa discapacidade. A pesar diso, este home positivo e optimista soubo demostrar que o seu afán de superación pode bater calquera obstáculo. “Un debe loitar en por si e polo que quere, acompañado dos seus seres queridos, porque estar nesta vida xa é un milagre”, afirma. Lonxe de afundirse, lanzouse ao mundo do automobilismo para competir en categorías profesionais con coches adaptados. Para obter a súa licenza, insistiu durante dous anos sen retroceder no empeño, ata que o conseguiu. Na súa primeira competición, subiu ao podio como gañador.

A día de hoxe, Albert Llovera participou en sete campionatos mundiais do Dakar, a competición máis dura e esixente do automobilismo mundial. Tamén participou en numerosas ocasións no Campionato de España de Rallyes de Terra, no Intercontinental Rally Challenge e no Campionato Mundial de Rallyes. O seu espírito de loita e superación conduciulle a ser o único piloto do mundo con discapacidade que, conducindo única e exclusivamente coas mans, subiu ao podio como gañador xunto a pilotos sen ningún tipo de minusvalía. A súa mensaxe é claro: “Son un tipo con sorte. A sorte ás veces vén buscarte, pero tamén hai que pelexala”. No ano 2005 estreouse un documental chamado "As ás do fénix", que relata o seu espírito de loita tras o seu accidente, e en 2011 publicou a súa autobiografía, baixo o título ‘Non limits’.

OS HUMANOS SOMOS EXPLORADORES DESDE AS NOSAS ORIXES

"Por que buscar vida noutros planetas? Porque están aí. Os humanos somos exploradores desde as nosas orixes: se algo define ao cerebro humano é a capacidade de facerse preguntas e explorar. Explorar en procura de novos territorios de caza ou novas paisaxes, ou cando se inventan os barcos, cruzar o mar para ver que hai alén, ou a principios do século XX, coa aviación, ir máis aló do que poderiamos ir con calquera outro medio. Desde os anos 50, a exploración espacial é o mesmo océano que cruzabamos cos barcos e agora tentamos cruzar coas nosas naves. A exploración espacial é a punta de lanza da capacidade dos humanos, do interese dos humanos, por explorar. E a pregunta máis fascinante que nos podemos facer cando imos a outro lugar é se nesoutro lugar pode xurdir vida".

Con esta formulación, a medio camiño entre a ciencia e a ciencia ficción, o científico e escritor Carlos Briones resume o por que da exploración espacial e da súa propia investigación. Desenvolve a súa carreira como Bioquímico e Biólogo Molecular, doutor en Ciencias e coordinador do Grupo de Evolución Molecular, Mundo RNA e Biosensores no Centro de Astrobioloxía (CSIC-INTA), onde continúa buscando respostas á orixe e evolución temperá da vida, a xenética de virus RNA, a evolución in vitro de ácidos nucleicos e o desenvolvemento de biosensores. Nos seus libros ’Orixes. O universo, a vida, os humanos’ e ’Estamos sós?’ achega ao público xeral os últimos descubrimentos sobre astrobiología e cosmología.

TRES CLAVES IMPORTANTES PARA OS TEUS FILLOS EN REDES SOCIAIS

"Creo que moitos mozos senten decepcionados, desesperados, indefensos e enfadados por desperdiciar dous anos das súas vidas, ou senten que a traxectoria na que estaban cambiou. E creo que é moi importante normalizalo. Iso tento facer coas miñas redes sociais. Normalizar o que significa ser humano e o difícil que foi, sobre todo nos últimos anos". Con esta afirmación, a moza Sara Kuburic (coñecida en redes sociais como ’Millenial Therapist’ e considerada "terapeuta existencial", consultora, escritora e columnista), expón algunhas das dificultades que afrontan os adolescentes nos últimos anos. Non se trata só dun problema de relacións persoais ou autoestima, afirma, senón un mundo cambiante ao que tiveron que adaptarse rapidamente.

Sara Kuburic é psicóloga titulada pola Universidade de Burman e máster en Psicoterapia pola Universidade Trinity Western. O seu éxito en medios de comunicación estadounidenses está directamente relacionado coa súa análise das xeracións millenial e seguintes que, como nativos dixitais, aprenderon a relacionarse, namorarse, sufrir e recuperarse a través das redes sociais e Internet. Como establecer límites nunha relación ou como identificar unha "green flag" ou "rede flag" cando coñecemos a alguén? Da mesma forma que nas súas redes sociais comparte as súas reflexións sobre saúde mental, benestar ou identidade, a autora propón reconsiderar no día a día como nos relacionamos co outro e connosco mesmos cando interveñen o anonimato e as pantallas.

A FASCINANTE HISTORIA DUNHA ARTISTA ESQUECIDA

 

Miguel Ángel Cajigal é historiador da arte, comisario de exposicións e divulgador cultural. Baixo o nome de ‘O Barroquista’ dedicouse á divulgación artística a través de plataformas como Twitter, Instagram ou Youtube. “O acceso á cultura e o coñecemento da arte é un dereito universal, pero ás veces esquécellenos. E só protexeremos o que coñecemos”, defende.

 Cajigal é membro do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (ICOMOS) e do Consello Internacional de Museos (ICOM). Comisariou a exposición do Xacobeo 2021 para a Xunta de Galicia, baixo o título “Galicia Futura”. Dirixe o máster en Educación en Museos e Espazos Culturais da Universidade Miguel de Cervantes e colaborou con universidades como a Colgate University en Estados Unidos, a Universidade do País Vasco ou a Universidade de Málaga. Tamén con institucións como o Museo Thyssen-Bornemisza ou o Comité Español de Historia da arte (CEHA). Colabora con numerosos medios de comunicación radiofónicos e no programa televisivo ‘O condensador de fluzo’, de TVE. En 2021 publicou o seu primeiro libro de divulgación, titulado ‘Outra historia da arte: non pasa nada se non che gustan As meninas’.

A ANTÁRTIDA: UN CONTINENTE PARA A PAZ E A CIENCIA

“O descubrimento do buraco na capa de ozono fíxonos, por primeira vez, globais e ecoloxistas. Poderiamos falar de deforestación, de contaminación de terra e mares, de plásticos… Estamos por un camiño equivocado e claramente temos que rectificar”. Con esta mensaxe, o físico, científico e escritor Javier Cacho resume a súa experiencia como observador privilexiado da natureza.

Javier Cacho iniciou a súa carreira científica especializándose no estudo da capa de ozono para a Comisión Nacional de Investigación Espacial en 1976. Posteriormente traballou no Laboratorio de Estudos da Atmosfera do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial (INTA). A súa investigación sobre a destrución do ozono no territorio antártico comezou na Primeira Expedición Científica Española á Antártida en 1986, que continuou como colaborador da Comisión Interministerial de Ciencia e Tecnoloxía no Programa Antártico Español, Secretario do Comité Nacional de Investigación Antártica de España, delegado no Scientific Committe on Antárctic Research e xefe da base antártica española Juan Carlos I durante varias campañas.

Ao seu labor científico suma unha longa traxectoria divulgadora, como coordinador e editor de varias publicacións especializadas en temas ambientais, director da Unidade de Cultura Científica do INTA e autor de libros como ‘Antártida: O buraco de ozono’, primeiro título en castelán sobre este tema. O seu contacto co continente xeado fíxolle investigar e profundar na chamada Idade Heroica da Exploración Polar, etapa sobre a que publicou varios títulos, entre os que destacan ‘ Amundsen-Scott: duelo na Antártida’, ‘Shackleton, o indomable’, ‘Nansen. Mestre da exploración polar’ e ‘ Eu, o Fram’.