OPINIÓN E COMENTARIO

Brunegilda, a raíña guerreira da Idade Media

A historiadora Josephine Quinn converteuse na primeira muller en dirixir a cátedra de Historia Antiga na Universidade de Cambridge, membro emérito do Worcester College da Universidade de Oxford e membro honorario do Wadham College. Como voz salientable nos estudos sobre a rexión mediterránea antiga, o seu traballo desafia moitas das narrativas tradicionais sobre identidade, cultura e civilización.

Cunha mirada crítica e global, Quinn explora como as sociedades antigas estaban moito máis interconectadas do que pensamos. No seu libro En busca dos fenicios (2018) rompe coa idea dos fenicios como unha civilización unificada de navegantes e comerciantes, mostrando como esta identidade foi en realidade unha construción ideolóxica posterior. O seu libro máis recente, Como o mundo creou Occidente (2024) ofrece unha revisión da orixe do que consideramos “Occidente”, argumentando que foi unha creación colectiva, nutrida por intercambios, migracións e mesturas culturais que van máis aló de fronteiras e da errónea percepción de Grecia e Roma como principio de todo.

“O problema é a idea das civilizacións. Ese é o quid da cuestión. E é o que non debería ensinarse porque esa idea de civilizacións, esa noción plural de culturas, remóntase só ao século XIX en Europa, só un par de décadas antes da idea de Occidente. Resulta máis sinxelo oprimir a outras persoas se cres que son distintas a ti, se podes metelas noutro caixón, con máis limitacións que a da túa cultura. É de aí de onde nace a idea de «civilizacións», en plural. E creo que se nos desprendemos desa idea, a historia ábrese ante nós, porque os humanos sempre buscaron conectarse”, expón a investigadora. Quinn invita a pensar a historia non como un conxunto de nacións ou imperios illados que se suceden, senón como un diálogo constante entre pobos. En definitiva, o seu traballo lémbranos que o pasado, do mesmo xeito que o presente, está tecido a través das conexións humanas.

A túa atención é o máis valioso que tes

Jonathan Haidt é psicólogo social e profesor na Universidade de Nova York. O seu traballo parte dunha pregunta central: como inflúen a nosa contorna, as nosas relacións e as novas tecnoloxías no comportamento, o benestar e a nosa capacidade para vivir plenamente.

Nesta conversación aborda especialmente o impacto dos smartphones e as redes sociais en nenos e adolescentes. Haidt analiza a perda de atención sostida, o uso problemático das plataformas, a ansiedade, a depresión e o desprazamento de boa parte da vida social cara a contornas dixitais. Tamén defende escolas sen teléfonos, máis xogo libre e unha maior autonomía infantil no mundo real.

En 2024 publicou The Anxious Generation, libro que menciona como parte do movemento internacional para cambiar as normas sobre infancia e tecnoloxía. Tamén presenta The Amazing Generation, dirixido a nenos de entre 8 e 13 anos. A súa mensaxe final combina preocupación e esperanza: familias, profesores, mozos e responsables públicos poden actuar colectivamente para recuperar atención, autonomía e relacións presenciais.

Como superar a ansiedade dunha ruptura?

Jennifer Florez é psicóloga especializada en benestar emocional e relacións de parella. Ao longo da súa traxectoria acompañou a persoas e parellas en procesos de crecemento privado, manexo de conflitos e fortalecemento de vínculos afectivos.

O seu traballo céntrase en promover relacións sas baseadas na comunicación, o respecto e a intelixencia emocional. Tamén aborda temas como o amor propio, a dependencia emocional, os celos, as rupturas e o desenvolvemento dunha autoestima saudable. A través de consultas, conferencias e contidos divulgativos, comparte ferramentas prácticas para afrontar os desafíos emocionais da vida cotiá. 

Como dar sentido á túa vida?

Gabriel Rolón é un recoñecido psicanalista e escritor cuxa traxectoria está marcada pola curiosidade e a habilidade innata para conectar coas experiencias cotiás das persoas. A súa travesía académica non só foi un proceso de “aprendizaxes e fracasos”, senón tamén unha procura constante para atoparse consigo mesmo e ser quen realmente é.

O seu carisma e capacidade para comunicar temas psicolóxicos de xeito claro convértenlle nun referente na divulgación psicolóxica, levando a introspección a millóns de fogares e inspirando ás persoas para reflexionar sobre as súas propias vidas. O psicanalista sostén que atopámonos na era da incomunicación e o desencontro, e insiste en “comunicarnos de verdade e usar palabras que nos representen”.

Como autor e apaixonada da arte, Rolón plasmou os seus coñecementos e experiencias en libros, teatro e diferentes medios audiovisuais. Obras como Palabras cruzadas, Historias de diván e Os padecentes entre outros, son testemuños da súa pericia para combinar a profundidade da psicanálise con narrativas cativadoras motivadas polo desexo de compartir historias cheas de vida. 

Que filósofo negociaría cos extraterrestres?

Enric F. Xel é filósofo e divulgador, creador da canle Adictos á Filosofía e autor de Hai filosofía na túa neveira?. O seu traballo percorre as grandes preguntas da tradición filosófica e conéctaas con cuestións da vida cotiá.

Nas súas reflexións aborda que é a filosofía, se somos realmente libres, en que consiste a felicidade, como afrontar a dor e se unha intelixencia artificial pode pensar. A través de conceptos e experimentos como o barco de Teseo, o cuarto chinés de Searle, o experimento de Libet, a eudaimonía de Aristóteles ou a logoterapia de Viktor Frankl, achega a filosofía aos dilemas do presente.

A súa proposta parte dunha idea central: a filosofía é un camiño cara á emancipación intelectual. Pensar por un mesmo implica non delegar o noso xuízo en máquinas, gurús ou modas e facernos donos das nosas propias ideas.

O Big Bang non foi unha explosión

Doutor Fisión é divulgador científico e achega ao público as grandes preguntas da física, a astronomía e a cosmología mediante explicacións claras, exemplos cotiáns e unha mirada profundamente humana. A súa forma de comunicar parte das evidencias científicas, pero tamén recoñece con honestidade os límites do coñecemento e todo o que aínda queda por descubrir.

Nesta conversación percorre cuestións como a orixe e o posible final do universo, a materia escura, os buracos negros, os exoplanetas, as viaxes no tempo, a exploración lunar e a posibilidade de atopar vida extraterrestre. Tamén reflexiona sobre a relación entre ciencia e cine, o valor do erro dentro do método científico e a importancia de protexer a Terra mentres exploramos outros mundos.

A súa mensaxe sitúa a curiosidade no centro do progreso humano. Para Doutor Fisión, a ciencia non consiste unicamente en acumular respostas, senón en aprender a formular mellores preguntas, revisar o que cremos saber e mirar máis aló dos nosos propios límites. Comprender o universo é tamén unha forma de comprendernos e de asumir a nosa responsabilidade ante o extraordinario fenómeno da vida.

Así reacciona o teu corpo cando deixas de moverte

A traumatóloga Inés Moreno consolidouse como unha das novas voces de referencia en divulgación científica co seu perfil @latraumatologageek. Nas súas explicacións conecta o medicamento coa evolución, a historia e a vida cotiá para mostrar que moitas doenzas actuais non son fallos illados, senón consecuencias de como chegamos ata aquí.

Para ela, o corpo non é un deseño perfecto, senón o resultado de millóns de anos de evolución. Esa perspectiva permítelle explicar doenzas tan comúns como a dor de costas ou os problemas articulases.

A granadina reorientou a súa carreira cara ao medicamento despois de formarse como enxeñeira, o que lle permite aplicar a física e a bioloxía evolutiva para explicar como funciona o corpo humano.

O T. rex non era a fera que mostra o cine

Francesc Gascó-Lluna é biólogo, doutor en Paleontoloxía pola Universidade Autónoma de Madrid, especialista en dinosauros e divulgador científico. O seu traballo combina o estudo dos fósiles coa protección e difusión do patrimonio paleontolóxico. Actualmente é director científico do Museo de Benagéber e participou en proxectos de investigación e escavacións en España e noutros países.

A súa investigación centrouse na reconstrución paleobiolóxica de dinosauros e na paleohistoloxía, unha disciplina que analiza a estrutura microscópica dos ósos para coñecer como medraban e vivían os animais do pasado. Desde 2006 achega a paleontoloxía a públicos diversos a través de conferencias, talleres, medios e o seu proxecto Pakozoico. Tamén é autor de libros como Paleontoloxía Pop, onde conecta a historia da vida coa cultura popular e a experiencia do traballo de campo.

Nesta entrevista desmonta a imaxe dos dinosauros que construíu o cine e explica que pode revelar o rexistro fósil sobre o seu aspecto, os seus sons, a súa reprodución e o seu comportamento. Tamén fala das grandes extincións, da intelixencia artificial aplicada á paleontoloxía e de como mirar o pasado pode axudarnos a entender o noso lugar na historia da vida.