En menos de tres minutos resúmese a evolución do lado iluminado da Terra ao longo de todo un ano, desde agosto de 2015. Pero o máis sorprendente do novo vídeo da NASA superior é que se gravou a 1,6 millóns de quilómetros de distancia, nunha rexión do espazo coñecida como Lagrange 1 onde a gravidade da Terra e o Sol exercen forzas similares. A metraxe é unha rápida sucesión de 3.000 imaxes (un estafe lapse) tomadas pola cámara EPIC do satélite DSCOVR.

Desde o seu punto de vista, EPIC é testemuña da saída do Sol polo oeste e o ocaso polo leste, polo menos, 13 veces cada día. Tampouco perde detalle da néboa que aparece sobre a superficie terrestre e que se debe á dispersión da luz por parte das moléculas da atmosfera; o mesmo fenómeno que fai que o ceo sexa azul durante o día e vermello á tardiña. Durante ese ano, ademais, captou a sombra da Lúa durante a eclipse solar do pasado marzo.

Con este tipo de ferramentas, a NASA pretende estudar os niveis de ozono e aerosois presentes na atmosfera, ademais da altura e cambios na cuberta de nubes que axuda ao balance térmico, a vexetación e como se reflicte a radiación ultravioleta. EPIC viaxa a bordo do satélite DSCOVR, que se lanzou en febreiro de 2015. DSCOVR é unha asociación da NASA, a Administración Oceánica e Atmosférica Nacional (NOAA) e a Forza Aérea dos Estados Unidos. O seu obxectivo é facer un seguimento do vento solar, aspecto de vital importancia para asegurar a precisión e a anticipación das alertas e os prognósticos do tempo espacial da NOAA.

FONTE: Xornal El Nundo/Ciencia

 

O vídeo de hoxe da ciencia en Big Bang, da revista MUY INTERESANTE, explicarnos O CONCEPTO DE MÚLTIPLES DIMENSIÓNS.

Flatland: A Romance of Many Dimensions” é una novela satírica de 1884 escrita por Edwin Abbott Abbott baixo o pseudónimo "A Square" e traducida ao español como “Planilandia: Unha novela de moitas dimensións”.

É unha obra especialmente popular entre estudantes de matemáticas, física e ciencias da computación, xa que a súa fácil lectura resulta útil para estudar o concepto de múltiples dimensións.

Esto é ciencia!

20160714175159-allegri-mozart-720x340.jpg

Gregorio Allegri e Mozart / Imaxe:luccamusica.it

O Miserere mei Deus do compositor italiano Gregorio Allegri (Roma, 1582-1652) compúxose na década de 1630 para o Papa Urbano VIII. Non se permitía a súa transcrición nin a súa interpretación fóra da Capela Sixtina, onde se tocaba cada ano. Coñecíanse tres intentos non moi exitosos de pasar a melodía a partitura ata que un Mozart de 14 anos escoitouna e ao día seguinte transcribiuna de memoria. En lugar de excomulgarle, o papa Clemente XIV ordenoulle cabaleiro da Orde da Espuela de Ouro.

FONTE: Escuela de Robisones/Verne/Xornal El País

A MENTE FOI AO FIN CARTOGRAFADA

Publicado: 26/07/2016 09:20 por vgomez en NOTICIAS DAS CIENCIAS
20160721074551-cn0t4zdxyaa5qb4.jpg

O mapa de 180 módulos, incluidas as áreas visuais (azul), auditivas (vermello), e táctiles/motoras (verde). MATTHEW GLASSER/DAVID VAN ESSEN

Un século de neuroloxía demostrou que o córtex cerebral, a sede da mente humana, está dividido en áreas discretas, ou módulos especializados en distintas funcións. Pero todo o córtex ten unha anatomía tan parecida que cartografar eses módulos non resultou nada fácil, a pesar de intentos loables como o de Brodman, que xa en 1909 elaborou un mapa que aínda se segue utilizando como unha aproximación aceptable. Esta situación acaba de cambiar.

Os neurocientíficos Matthew Glasser, David Van Essen e os seus colegas da Universidade de Washington en Saint Louis, Missouri, en colaboración con investigadores de Oxford, Londres, Minneapolis e Nijmegen, Holanda, debuxaron un mapa do córtex que pode resultar definitivo, ou polo menos ten esa vocación. O seu segredo é que é “multimodal”: a diferenza dos anteriores intentos, como o de Brodman de 1909, o novo mapa usa tres criterios combinados “microarquitectura local, conectividade e función” e reúne información de 210 mozos saudables.

Cada hemisferio do córtex resultou ter exactamente 180 áreas corticales, das que 97 eran descoñecidas para a ciencia. O traballo, un verdadeiro tour de force neurolóxico, ten importantes implicacións para a neurociruxía, os estudos de desenvolvemento, envellecemento e enfermidades neurolóxicas, e permitirá unha investigación avanzada da evolución da mente humana a partir dos seus devanceiros primates. O mapa preséntase no artigo principal de Nature. A mente foi ao fin cartografada.

A estrutura modular do córtex (ou cortiza cerebral, a fina e engurrada capa máis externa do cerebro) empezouse a revelar fai máis dun século co mero estudo das lesións accidentais, e tamén dos tumores ou ictus localizados nunha ou outra zona. Os danos en certas partes da cabeza poden causar formas de cegueira, ou complexos defectos do procesamento das imaxes, e noutros lugares asócianse á percepción auditiva, o control dos músculos ou a coordinación dos movementos, a interpretación da linguaxe, a aptitude numérica, o razoamento lóxico ou o comportamento social e moral.

A alta calidade do novo mapa afecta a todas as rexións do córtex. As distintas áreas implicadas en procesar a información visual (V1, V2…), que funcionan como unha xerarquía onde a información que chega da retina vaise abstraendo progresivamente (ángulos, polígonos, poliedros,…) resultan agora tan evidentes como nun mapa político, e ademais poden considerar facilmente as diferenzas entre persoas, que son notables. Noutro exemplo espectacular, a nova cartografía identificou unha área da linguaxe que pasara inadvertida tras un século de investigacións neurolóxicas intensas.

Os autores esperan, con todo, que sexan as partes cerebrais peor definidas ata agora as que máis se beneficien do seu estudo. Isto inclúe o córtex prefrontal, a parte máis anterior do cerebro, que é a que máis creceu durante a evolución dos homínidos, e onde residen as funcións máis especificamente humanas: as altas funcións intelectuais, como o razoamento lóxico, o pensamento abstracto e a súa interacción permanente coas emocións. É aí onde a nitidez da nova cartografía permitirá avanzar máis a investigación nos próximos anos.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

ESTO É UN CACHONDEO!

Publicado: 24/07/2016 11:13 por vgomez en OPINIÓN E COMENTARIO
20160724105837-el-roto.jpg

 

Son unha persoa que nunca me pronuncio politicamente, pero a situación na que nos movemos últimamanete neste país é literlamente UN CACHONDEO!

Epaña non se merece estes goberantes, nin os políticos que aspiran a gobernar. Todos deberían marchar para a súas casas pois foron incapaces de resolver unha situación na que para eles o que importa é o seu acomodo.

A viñeta de El Roto (Andrés Rabago García, Madrid-1947) do xornal  El País do 22-07-2016, retrata a realidade desta situación.

Un cachondeo!

20160721084027-an-artists-depiction-of-planets-transiting-a-red-dwarf-star-in-the-trappist-1-system.jpeg

Descobren dous planetas rochosos similares á Tierra / Imaxe: Xornal El Mundo

Teñen o tamaño e a temperatura idóneos para albergar vida e atópanse a só 40 anos luz da Terra. Son os tres planetas máis parecidos ao noso e descubríronos o pasado mes de maio científicos do Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) e da Universidade de Liexa (Bélxica), entre outros. A novidade é que agora sábese que dous deles son de natureza rochosa e que, ademais, as súas atmosferas non son grandes e difusas senón compactas e similares á da Terra. Estes achados, que publica a revista Nature, multiplican as posibilidades de que poidan ser habitables.

Dous “xemelgos” da Terra, por tanto, pero quizais non os únicos. "O telescopio Kepler detectou outros planetas que teñen o tamaño e a temperatura terrestres, pero están moi lonxe de nós para ser estudados en detalle", conta Julien de Wit, autor principal do estudo. Así as cousas, non se pode afirmar que estes dous sexan os planetas máis similares ao noso de cuantos coñécense.

Os candidatos a dobres da Terra forman parte do sistema estelar bautizado como TRAPPIST-1. A súa estrela é unha anana ultrafría, moito máis que o Sol, e emite radiación infravermella en lugar de luz visible. Aos investigadores da Universidade de Liexa ocorréuselles buscar planetas ao redor deste tipo de estrelas porque o seu sinal luminoso é máis débil que a doutras estrelas e non nos cega tanto como para que non podamos distinguir os corpos que as orbitan.

Para analizar con máis detalle o sistema TRAPPIST-1, os investigadores recorreron ao telescopio espacial Hubble da NASA e servíronse dun evento astronómico tan especial como pouco frecuente: un dobre tránsito. Este fenómeno prodúcese cando, desde o punto do observador, dous planetas pasan por diante da súa estrela case no mesmo instante. Iso fixo posible analizar as atmosferas deses dous planetas dunha soa ollada porque, ao atravesalas, a lonxitude de onda da luz que emite a súa estrela sofre cambios que se poden medir. Ao non observar grandes variacións nesa magnitude, conclúese que posúen atmosferas compactas, típicas dos planetas rochosos.

"Agora a cuestión é, que clase de atmosfera teñen?", pregúntase De Wit. Aínda que xa aventura algunhas opcións: "Os escenarios posibles inclúen algo parecido a Venus (onde a atmosfera está formada sobre todo por dióxido de carbono), unha similar á da Terra (con grandes nubes), ou incluso algo parecido a Marte (cunha atmosfera empobrecida)". Aínda non se sabe pero, para este investigador, aí está a maxia da ciencia: "Estamos constantemente en novos territorios; isto é pura exploración. É realmente emocionante porque está a pasar agora".

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

OS LIQUES XA NON SON O QUE ESTUDACHES

Publicado: 23/07/2016 08:42 por vgomez en DOCENCIA
20160722111631-1469116343-205469-1469116485-noticia-normal.jpg

Letharia vulpine, unha das especies de liques investigadas no traballo / Imaxe: elpais.com

Seguro que o lembrades das clases de ciencias naturais: os liques, dos que hai unhas 15.000 especies, que consisten nunha asociación simbiótica dun alga e un fungo. Pero hoxe é un deses raros días en que é preciso cambiar os libros de texto, porque os científicos acaban de descubrir un terceiro compoñente do consorcio, un fermento que, por mentira que pareza, escapouse ata agora da lupa analítica de séculos de estudos e decenas de xeracións de estudiosos.

O investigador posdoctoral Toby Spribille e os seus colegas das universidades de Montana en Missoula, Uppsala (Suecia), Graz (Austria), Purdue (Estados Unidos) e o Instituto Canadense de Investigación Avanzada en Toronto tiveron que empregarse a fondo non só con observacións microscópicas, senón tamén xenómicas, para pillar in fraganti ao terceiro home da asociación simbiótica. O seu espectacular descubrimento merece a portada da revista Science, un infrecuente recoñecemento para un traballo de índole máis ben taxonómica, como os que facía Linneo no século XVIII.

Isto supón unha bonita sacudida do que sabiamos, ou pensabamos que sabiamos, sobre a simbiose do lique”, comenta Spribille. “Fórzanos a unha revaloración das suposicións máis básicas sobre a maneira en que se forman os líquenes, e sobre quen fai que cousa na simbiose”.

O científico conta que o punto de partida do traballo foi o seu intento de pescudar por que dúas especies de liquen moi estreitamente relacionadas, ambas as comúns en Montana, exhibían unha diferenza drástica: unha é tóxica para os mamíferos e a outra non. As análises de ADN non fixeran máis que profundar o misterio, porque as dúas especies presentaban uns xenomas idénticos. Ou iso parecía.

A explicación do descubrimento require unha mínima introdución aos elementos da bioloxía molecular. Os xenes están feitos de ADN, a famosa dobre hélice, pero activalos implica abrir a dobre hélice e sacar unha copia dunha das súas hebras. Esta copia non é de ADN, senón dunha molécula similar cunha soa hebra, chamada ARN. Se un analiza o ARN dunha célula está, polo tanto, examinando de forma indirecta os xenes que están máis activos nesa célula.

E iso é o que fixeron Spribille e os seus colegas: analizar o ARN das dúas especies de líquenes. E aí si que saltou á vista unha diferenza ben notable. Porque o ARN non correspondía só ao fungo coñecido da simbiose, senón tamén a outro tipo de fungo “un fermento” que pasara por completo inadvertido durante un século e medio. Máis aínda: a especie de lique tóxica contiña moita máis cantidade dese fermento que a especie inocua.

Como as células do fermento son minoritarias, escapáronse á análise de ADN (pois só hai unha ou dúas copias de ADN por célula). Con todo, se algúns dos seus xenes están moi activos, poden facer centos ou miles de copias de ARN por cada unha de ADN. Esa foi a clave do éxito. E, en efecto, é o fermento a que explica que un liquen sexa tóxico e o outro non, a pesar de que por todo o demais son idénticos.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

20160720120943-foto.jpg

O Everest / Imaxe:irispress.es

O Everest é probablemente a montaña máis coñecida. Ten unha altura de 8848 metros sobre o nivel do mar e atópase no Himalaya, Asia, marcando con rotundidade a fronteira entre Nepal e China. Esta montaña bautizada así en honra de George Everest, o xeógrafo galés, polos seus estudos, presenta un dos climas máis extremos do planeta, con temperaturas tan frías que poden variar entre os -20 (no verán) e os -70 ºC (no inverno).

FONTE: Revista Muy Interesante/Natureza

CINE: A LENDA DE TARZÁN

Publicado: 22/07/2016 09:38 por vgomez en OPINIÓN E COMENTARIO

 

Esta fin de semana chega aos cines unha nova película basada no personaxe de ficción Tarzán creado por Edgar Rice Burroughs: A LENDA DE TARZÁN.

Esta é a súa ficha técnica:

Título: A lenda de Tarzán
 

Título original: The Legend of Tarzan

País: USA

 Productora: Warner Bros. Pictures, Village Roadshow Pictures

Director: David Yates

Guión: Adam Cozad, Craig Brewer

Música: Hans Zimmer, Rupert Gregson-Williams

Fotografía: Henry Braham

Montaxe: Mark Day

Reparto: Alexander Skarsgård, Samuel L. Jackson, Christoph Waltz, Margot Robbie, Djimon Hounsou, Ella Purnell, Jim Broadbent, Casper Crump, Alicia Woodhouse, Simon Russell Beale, Cali Nelle, Rory J. Saper, Alex Ferns, Bentley Kalu, Lasco Atkins

Sinopse: Xa pasaron varios anos desde que Tarzán abandonara a xungla africana para levar unha vida aburguesada como John Clayton III, Lord Greystoke, xunto á súa amada esposa Jane, pero agora convidáronlle a que volva ao Congo para exercer de embaixador de comercio no parlamento. En realidade, todo forma parte dun plan de vinganza e avaricia ideado polo capitán belga Leon Rom, pero os responsables desta estratexia homicida non teñen nin idea do que se lles vén encima.

Merece a pena vela!

PRESUMINDO DE POBO

Publicado: 21/07/2016 08:19 por vgomez en OUTRAS COUSAS

 

Novo vídeo promocional do pobo de A Guarda e nova páxina de turismo:AQUÍ

Presumindo de pobo!

O CINE CON CIENCIA

Publicado: 21/07/2016 07:27 por vgomez en OUTRAS COUSAS

 

Lembrades a película INTERESTELAR?  Unha película de ciencia ficción estadounidense de 2014, dirixida por Christopher Nolan? Nela preséntase un equipo de astronautas que viaxa a través dun buraco de verme en busca dun novo fogar para a humanidade. Interstellar gañou o Óscar aos mellores efectos visuais.

Pois ben detrás desta película estivo o físico teórico Kip Thorne, sendo produtor executivo e participou como consultor científico. No vídeo superior tedes precisamente a Thorne explicando aspectos da citada película.

Actualmente Thorne traballa nunha nova idea para outra película que está a bosquexar xunto aos seus colegas Stephen Hawking e Lynda Obst. E, aínda que non quere dar moitos datos respecto diso, seguro que desas cabezas sairá algo sorprendente. Non pode ser doutra forma en alguén que non concibe pasar un só día “sen tentar comprender algo ou inventar algo. É a esencia da vida

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País/

20160711112904-711265532-escardar-algo-las-malas-hierbas-agacharse-campo-de-arroz-cultivo-de-arroz.jpg

Cultivo do arroz / Imaxe:footage.framepool.com

O arroz  (Oryza sativa) non necesita crecer na auga, pero como pode sobrevivir este tipo de cultivo, faise así para controlar as malas herbas e outras pragas, conseguindo mellores colleitas.

O arroz é esencialmente un tipo de herba. É unha planta anual e medra ben na auga. Cando se cultiva en terra firme outras herbas e malas herbas poden superar ao arroz e reducir drasticamente os rendementos de campo e calidade. Non hai herbicidas que podan matar selectivamente outras herbas sen matar arroz. A inundación controlada de campos de arroz é un medio moi eficaz de control de malas herbas e arroz florece na auga.

O arroz é o segundo cereal máis producido no mundo, tras o millo.

FONTE: Escuela de Robisones/Verne/Xornal El País

 

Continúo coa sétima, e última, entrega dos erros relacionados coa ciencia que parecen quedarse na pantalla para non irse xamais: O efecto Coliolis é así de potente.

O efecto Coriolis é a forza producida pola rotación da Terra no espazo que tende a desviar a traxectoria dos obxectos que se desprazan sobre a superficie terrestre; á dereita no hemisferio norte e á esquerda, no sur. É un efecto moi pequeno e difícil de medir. A pesar deles, serve desde hai anos para que os guías turísticos de países ecuatoriais sáquense un bo diñeiro en propinas con espectáculos explicativos. Fíxosenos pensar que os seus efectos son moi grandes.

Quen son os culpables? Os Simpson.

FONTE:FONTE: Xornal Público.es/strambotic

Topografía detallada da cara visible (esquerda) e da cara oculta (dereita) da Lúa / NASA/LRO

No seu movemento orbital ao redor da Terra, a Lúa sempre amosa a mesma cara. Esta metade, a única que puido contemplar a humanidade durante milenios, ten grandes áreas escuras, terras chairas e baixas que foron cubertas por lava nas primeiras etapas evolutivas tras a formación do noso satélite. Tales planicies de denominan “mares”, pola similitude que atoparon os astrónomos antigos cos mares terrestres.

Era natural supoñer que a cara oculta da Lúa sería similar á cara visible. Pero a primeira fotografía da cara oculta, realizada pola sonda soviética Lúa 3 en 1959, reservábanos unha bonita sorpresa. As dúas caras da Lúa son moi diferentes. Na cara oculta non hai grandes mares como os observados na cara próxima, aquela cara está poboada por numerosísimos cráteres recentes e terras montañosas. Os poucos mares presentes na cara oculta son moito máis pequenos e están moito máis repletos de cráteres. Pola cara oculta lávaa non parece fluír coa mesma cantidade e actividade que mostrou na cara visible desde a Terra.

 

Primeira foto da cara oculta da Lúa realizada pola sonda soviética Lúa 3.

Na época inmediatamente posterior á formación do Sistema Solar, hai máis de 4.000 millóns de anos, producíronse numerosísimos impactos de meteoritos e asteroides sobre todos os planetas e satélites do sistema. Formáronse así as grandes concas e cráteres que se observan na superficie da Lúa. Pero o impacto dun meteorito non só crea un cráter, senón que na contorna do cráter créanse fracturas e fisuras verticais que atravesan a cortiza lunar.

A lava que fluíu pola Lúa fai uns 3000 millóns de anos orixinouse a partir do magma volcánico que abundaba entón baixo a súa cortiza. Este magma, literalmente roca fundida, foi producido pola calor despedida pola radioactividade natural que tiña lugar naquela fase temperá da Lúa. O magma puido alagar parte da superficie lúa ascendendo desde o subsolo polas numerosas fisuras producidas polos impactos meteoríticos.

Durante un tempo pensouse que as diferenzas entre as dúas caras da Lúa debíanse a un número maior de grandes concas na cara visible. Con todo, unha análise coidadosa mostra que tales concas están repartidas de maneira bastante uniforme entre os dous hemisferios e que a diferenza radica máis ben en que as concas da cara próxima da Lúa foron moito máis alagadas polos grandes fluxos de lava.

A diferenza nos fluxos de lava vén acompañada por diferenzas na distribución de elementos químicos en toda a superficie do noso satélite. En efecto, elementos como o potasio, o fósforo e as terras raras, que aparecen no material cristalizado creado polos fluxos de lava son máis abundantes na cara visible que na cara oculta da Lúa.

As dúas caras da Lúa son diferentes por soportar moi diferentes fluxos de lava. Pero isto non nos responde á pregunta sobre a orixe das diferenzas entre as dúas caras, senón que nos traslada a pregunta ao subsolo lunar.

Un dos descubrimentos máis interesantes realizados no curso das misións Apolo é que a codia da Lúa (a capa rochosa que repousa sobre o manto) é moi irregular. O espesor medio da codia é duns 50 a 60 quilómetros, pero o que é máis interesante é que o espesor medio da cara oculta é uns 15 quilómetros maior que o da cara visible.

Esquema da estrutura da Lúa.

As irregularidades da codia causan un desprazamento entre o centro de masas da Lúa e o seu centro xeométrico, un fenómeno que explica a rotación síncrona da Lúa, isto é, o feito de que o noso satélite sempre nos mostre o seu mesma cara.

Un podería esperar entón que o magma puidese escapar preferentemente a través da cara visible por ser a cortiza aquí moito máis delgada. Isto supoñería que todo o magma procedese da mesma profundidade e tivese a mesma composición en todos os mares. Con todo, observouse que a lava en diferentes mares ten diferentes composicións, o que indica que procede de diferentes profundidades e que o espesor da cortiza que atravesa nun lugar ou outro da superficie lunar é irrelevante.

Entón as diferenzas entre os dous hemisferios poderían deberse a unha maior actividade volcánica real baixo a cara visible. Traballos recentes suxiren que esta maior actividade puido deberse para o efecto da Terra. En efecto, a calor irradiada pola Terra nova puido manter a cara visible da Lúa máis quente durante un período máis dilatado de tempo, mentres que a cara oculta arrefriaríase máis rapidamente irradiando calor ao espazo libre. Outras hipóteses aínda máis especulativas suxiren que a colisión dun gran corpo coa cara visible da Lúa tamén podería incrementar a actividade radioactiva e volcánica de maneira local.

Como vemos hai numerosas ideas que poderían explicar as diferenzas tan notables entre os dous hemisferios da Lúa, pero debemos recoñecer que a causa precisa non se coñece aínda e que mesmo un corpo tan próximo e familiar como o noso satélite aínda esconde grandes misterios que merecen ser investigados.

FONTE: Rafael Bachiller/Xornal El Mundo/Ciencia

 

SURFRIDER  é unha organización ambiental americana, sen fins de lucro, de base, que traballa para protexer e preservar os océanos, ondas e praias do mundo. Surfrider centra en grande medida o seu labor en cuestións tales como a calidade da auga, acceso á praia, preservación do surf, e o mantemento da zona mariña e os ecosistemas costeiros.

Fundada en 1984, ten a súa sede en San Clemente (California) e en España en San Sebastián dende 2009, participando nun proxecto de cooperación territorial europeo chamado "Mare Urdina", enfocado na protección e valorización do patrimonio natural costeiro a través da educación ambiental.

Esta é a súa proposta,  con 9 condutas que todos podemos cumpir:

 

Conductas de protección de oceános, ríos y lagos

O teu compromiso é fundamental!