Willem Einthoven e a revolución do electrocardiograma

A finais do século XIX, o medicamento tiña un límite invisible pero frustrante: o corazón humano. Os médicos sabían que este músculo vital funcionaba como unha bomba perfecta, e sospeitaban que o seu latexado xeraba sutís correntes eléctricas. Con todo, rexistrar esa enerxía de forma precisa e incisiva sen abrir o peito dun paciente parecía unha fantasía de ciencia ficción. Todo cambiou grazas á tenacidade, a precisión matemática e o enxeño dun fisiólogo neerlandés: Willem Einthoven.

 A súa invención non só transformou o diagnóstico clínico, senón que sentou as bases da cardioloxía moderna, un logro monumental que lle valeu o Premio Nobel de Medicina en 1924. Esta é a historia do home que logrou descifrar a linguaxe eléctrica do noso órgano máis vital.

Nado en Xava (antigas Indias Orientais Neerlandesas) o 21 de maio de 1860, Einthoven trasladouse pronto aos Países Baixos, onde a súa mente analítica levouno a converterse en profesor de Fisioloxía na prestixiosa Universidade de Leiden con apenas 25 anos.

Por aquel entón, outros científicos xa intentaban rexistrar a actividade eléctrica cardíaca utilizando un aparello chamado "electrómetro de capilar". O problema era que este instrumento resultaba desesperadamente lento e distorsionaba as ondas. As gráficas que obtiña eran curvas borrosas e inútiles para un diagnóstico médico real.

Einthoven, que combinaba unha paciencia infinita cun profundo coñecemento da física, comprendeu que o problema non era a teoría, senón a tecnoloxía. Necesitaba un mecanismo que reaccionase instantaneamente ás variacións microscópicas da corrente do corazón.

Tras anos de experimentos e un refinamento obsesivo, Einthoven presentou en 1901 a súa obra mestra: o galvanómetro de corda.

O corazón do invento era un filamento de cuarzo incriblemente fino, recuberto de prata, que se suspendía entre os polos dun electroimán potente. Cando a corrente eléctrica do corazón pasaba por ese fío condutor, as forzas magnéticas facíano vibrar. Un sistema de lentes e luces proxectaba a sombra dese fío en movemento sobre unha película fotográfica en marcha, debuxando unha liña continua.

O aparello orixinal era un titán que pesaba preto de 300 quilos, requiría cinco persoas para operalo e necesitaba un sistema de refrixeración por auga para os electroimáns. Os pacientes debían mergullar as súas extremidades en pesados caldeiross cheos de solución salina que facían as veces de eléctrodos. A pesar do seu aparatoso tamaño, a sensibilidade do instrumento era asombrosa. Por primeira vez na historia, o ritmo do corazón quedaba inmortalizado con absoluta fidelidade.

Coas gráficas nítidas na man, Einthoven non se limitou a contemplalas; creou a linguaxe universal da cardioloxía. Identificou os diferentes picos e vales de cada latexado e nomeounos coas letras P, Q, R, S e T.

-A onda P representa a activación eléctrica das aurículas.

-O complexo QRS plasma a intensa descarga que contrae os ventrículos.

-A onda T mostra a recuperación e o repouso do músculo antes do seguinte impacto.

Este alfabeto electrocardiográfico segue utilizándose exactamente igual en calquera hospital do planeta. Einthoven demostrou ademais que certos patróns alterados correspondían a patoloxías específicas, como as arritmias ou a hipertrofia cardíaca, abrindo a porta á telemedicina: en 1906 xa transmitía electrocardiogramas desde o hospital de Leiden ata o seu laboratorio, situado a 1,5 quilómetros de distancia, a través da liña telefónica.

Willem Einthoven faleceu en Leiden-Holanda, o 28 de setembro de 1927, poucos anos despois de recibir o máximo galardón da ciencia. Aínda que o enorme aparello de 300 quilos do seu laboratorio de Leiden parece afastado fronte aos actuais dispositivos portátiis e os reloxos intelixentes que monitorizan o noso pulso en tempo real, o principio físico fundamental segue sendo o mesmo.

FONTE: noticiasdelaciencia.com           Imaxes: es.wikipedia.org