Xapón atrévese coa primeira misión para traer mostras de Fobos, a descoñecida lúa de Marte

Recreación da sonda MMX sobrevoando Fobos, unha das dúas luas de Marte / JAXA

A primeira misión de exploración a Fobos, unha das dúas lúas de Marte, despegou na noite de onte, luns, a bordo dun foguete H3 desde o Centro Espacial de Tanegashima, no Xapón, ás 21.41 hora peninsular española.

Este proxecto pioneiro intenta entender como se formaron os dous satélites do planeta vermello, Deimos e Fobos (terror e medo en grego), e facer historia ao aterrar por primeira vez un pequeno vehículo de exploración no maior deles, que ten apenas 27 quilómetros de diámetro e unha forza de gravidade tan leve que o vehículo pesará apenas 15 gramos na súa superficie.

A misión Exploración das Lúas de Marte (MMX) é un exemplo de cooperación internacional. Liderada pola Axencia Espacial Xaponesa, JAXA, ten importantes contribucións das axencias espaciais de Europa e Estados Unidos. O rover que aterrará en Fobos, chamado Idefix, é un pequeno vehículo de catro rodas impulsado por paneis solares desenvolvido polas axencias nacionais de Francia e Alemaña, con contribucións do Xapón e do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial de España (INTA).

“Os datos e as mostras que recolla a MMX abrirannos unha fiestra para estudar a evolución de Marte e o sistema solar”, dixo Elliot Sefton-Nash, científico da Axencia Espacial Europea que participa no proxecto, en declaracións difundidas pola Axencia Espacial Europea.

Esta viaxe robótico de cinco anos supón unha volta de porca para as capacidades tecnolóxicas do Xapón e os seus socios. Ningún país conseguiu nunca aterrar nas lúas marcianas, aínda que a Unión Soviética intentouno nos sesenta, e tampouco se conseguiu aínda traer de volta á Terra mostras destes corpos, nin sequera do seu planeta, aínda que Estados Unidos e Europa colaboraban niso. Xapón demostrou unha enorme capacidade para recoller mostras doutros corpos, como os asteroides Itokawa, en 2005, e Ryugu, en 2020, sendo a primeira potencia espacial capaz de traer uns gramos de material da superficie ata a Terra.

O rover Idefix intentará pousarse nunha zona pouco accidentada da lúa marciana para recoller mostras da superficie, cun instrumento desenvolvido pola axencia espacial estadounidense, e do subsolo, cun pequeno trade ideado pola axencia xaponesa. O obxectivo final é reunir ata 10 gramos de terra de Fobos.

“O que esperamos descubrir é a firma mineralóxica definitiva que revele a orixe de Fobos”, explica Olga Prieto Ballesteros, investigadora principal da participación española do instrumento RAX. Este espectrómetro Raman a bordo do rover usa luz láser para identificar os diferentes minerais presentes na superficie. O INTA tamén desenvolveu un instrumento similar que viaxará a bordo do Rosalind Franklin, o primeiro vehículo de exploración marciana europeo, que despegará en 2028. Aclarar a orixe de Fobos “supoñería un avance fundamental no noso coñecemento sobre a formación do sistema solar e a historia temperá de Marte”, engade Prieto, nunha nota de prensa do INTA, organismo que tamén desenvolveu o branco de verificación da misión.

Unha vez regrese á Terra, este material pode resolver o enigma sobre a orixe tanto de Fobos como de Deimos, das que se descoñece se son dous pedazos de Marte arrincados por un impacto primitivo, ou asteroides chegados desde outro punto que quedaron atrapados pola súa gravidade.

A misión estaba prevista para 2024, pero o fallo no primeiro voo do foguete xaponés H3, que non conseguiu poñerse en órbita, e o medo de que puidese botarse a perder unha misión de máis de 300 millóns de euros, empuxaron a JAXA a atrasar o lanzamento á seguinte fiestra de posibilidade, esta de 2026.

A sonda tardará un ano en chegar ao seu destino. Espérase que entre en órbita ao redor do planeta vermello en agosto de 2027, e que orbite Fobos a partir de setembro de 2027. Tras estudar Fobos e Deimos desde a distancia, MMX liberará a Idefix a principios de 2029. Este será un dos momentos máis críticos da misión. Se xa é difícil aterrar en Marte debido en parte a que a súa atmosfera é máis fina que a da Terra, posarse en Fobos, sen cuberta gasosa e cunha gravidade moi débil, é máis difícil aínda. O robot de catro rodas Idefix, cuxo nome vén do can de Astérix e Obélix, que na Terra pesa quilos, só pesará 15 gramos en Fobos, o que multiplica as posibilidades de saír rebotado e perderse para sempre. A aterraxe está previsto para 2030. O Idefix recollerá as mostras e prepararaas para o seu regreso á Terra, cunha aterraxe en Australia previsto para 2031.

“Traer mostras aos nosos laboratorios máis sofisticados aquí na Terra é un multiplicador de descubrimentos, porque os nosos instrumentos máis precisos son demasiado grandes, complexos ou sensibles para envialos ao espazo”, afirma Sefton-Nash. “Mesmo despois de que a misión rematase, as futuras xeracións de científicos estudarán as mostras de Fobos con instrumentos aínda máis avanzados; as mostras traídas á Terra son un agasallo que non deixa de dar”, engadiu.

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.com/ciencia