Durante os seus primeiros centos de millóns de anos de existencia, a Terra sufriu un bombardeo masivo de grandes asteroides que impediron a formación de continentes estables / NASA
Un novo estudo publicado en Science e liderado por científicos das Universidades Curtin e Tecnolóxica de Queensland acaban de revelar que a forza dominante que modelou a Terra primitiva foi o bombardeo continuo de asteroides. Nun Sistema Solar aínda en plena formación e durante varios centos de millóns de anos, en efecto, aqueles impactos recorrentes inxectaron colosais cantidades de calor nas entrañas do planeta, atrasando significativamente a formación de continentes estables.
A investigación conclúe que durante o Hadeico, hai máis de 4.000 millóns de anos, o noso mundo foi bombardeado cunha frecuencia extrema, transmitindo unha enorme cantidade de enerxía térmica cara ao máis profundo da súa estrutura. Lonxe da imaxe dun planeta temperán en relativo repouso, os novos achados debuxan unha Terra moito máis quente, fráxil e inestable, confirmando así as condicións extremas que os científicos e xeólogos levan propoñendo desde hai varias décadas.
Un estudo de 2021 xa "adiantara’’ en 500 millóns de anos a aparición dos primeiros continentes (ata hai uns 3.700 millóns de anos). Pero non resolveu o que é un dos maiores enigmas da xeofísica: a práctica ausencia de rochas que dean testemuño dos primeiros 500 millóns de anos de historia terrestre.
De feito, e a pesar de que o noso planeta ten aproximadamente 4.540 millóns de anos, apenas se conservan algúns diminutos cristais de circón das súas etapas iniciais (para algúns, restos de antigísimos continentes perdidos), e non existe ningunha placa de codia rochosa intacta daquel período. E agora, o novo artigo acaba de demostrar que a razón fundamental que explica esa ausencia veu do espazo.
Tim Johnson, investigador principal do Instituto Curtin para Solucións en Geociencias, sinala que é un erro conceptual minimizar o alcance destas colisións cósmicas. «Existe a tentación de pensar nos grandes impactos como eventos de curta duración que deixan unha cicatriz na superficie dun planeta e logo pasan. Pero o Sistema Solar primitivo estaba cheo de colisións, e a Lúa conserva esa historia a primeira ollada. Eses impactos transportaron enormes cantidades de enerxía, e esa enerxía tiña que ir a algunha parte».
A investigación detalla que aquel violento excedente térmico mantivo á incipiente codia terrestre nun estado de debilidade estrutural, parcialmente fundida e altamente elástica, o que facía imposible que as formacións rochosas sólidas sobrevivisen. Podemos comparar aquela codia terrestre primitiva coa escoura endurecida que se forma sobre un crisol de metal fundido. Se se deixa repousar, a superficie arrefríase e asíntase. Con todo, no Hadeico, os inmensos asteroides actuaban como proxectís que rompían repetidamente esta fráxil costra, afundíndoa no interior fervente para ser fundida e reciclada unha e outra vez.
Craig Ou’Neill, da Universidade Tecnolóxica de Queensland e coautor do estudo, explica que as simulacións informáticas do seu equipo demostraron que as secuelas dos impactos penetraron moi profundamente na arquitectura planetaria. «Na Terra primitiva, gran parte desa enerxía transferiríase en forma de calor cara ao manto terrestre, a capa grosa inmediatamente debaixo da codia. O cal provocaría que o manto situado debaixo e ao redor do lugar do impacto elevásese e fundísese, producindo grandes volumes de magma».
O asedio orbital forzou unha reciclaxe masiva que imposibilitou a tectónica de placas tal e como a entendemos hoxe. «No seu lugar, os impactos axudarían a manter a codia quente, débil e móbil, á vez que impulsaban a fusión e a reciclaxe a escala planetaria durante decenas por centos de millóns de anos despois da colisión inicial».
Estes novos datos intégranse e complementan con sólidas investigacións previas. En 2014, por exemplo, o investigador Simone Marchi, do Instituto de Investigación do Suroeste, publicou un informe en Nature que xa cuantificaba a brutalidade deste castigo cósmico. Segundo as modelizacións de Marchi, durante o Hadeico, a Terra foi golpeada por ata 200 obxectos cun diámetro superior aos 100 quilómetros. Basta pensar que cada un daqueles impactos liberou unha enerxía polo menos mil veces superior á do asteroide de ’só’ 10 quilómetros que aniquilou aos dinosauros hai 66 millóns de anos.
Aquel auténtico ’aluvión térmico’ non só facía ferver os océanos en formación, senón que modelou o futuro químico do planeta. Segundo Johnson e Ou’Neill, estas asfixiantes condicións facilitaron, paradoxalmente, un procesamiento xeoquímico esencial: «Ao mesmo tempo, esas condicións axudarían a producir unha codia máis rica en sílice, que máis tarde se converteu na base dos continentes».
A cronoloxía deste auténtico ’inferno xeolóxico’ ten unha fronteira clara. O punto de inflexión ocorreu hai aproximadamente 3.900 millóns de anos, coincidindo co fin da etapa máis violenta do chamado Bombardeo Intenso Tardío. Ao reducirse a frecuencia dos proxectís espaciais masivos, a temperatura do manto comezou a descender, permitindo por fin a estabilización dos primeiros continentes.
«É evidente pola Lúa -argumenta Johnson- que, hai uns 3.900 millóns de anos, o efecto global do quecemento por impactos volveuse moito menos importante. E esa é tamén a época na que a Terra empezou a preservar a súa codia continental. Parece pouco probable que iso sexa unha coincidencia».
En definitiva, a Terra non naceu como o oasis rochoso e estable que coñecemos hoxe, senón dun inferno en forma de continuo e abrasador martilleo espacial que, con todo, serviuse ao planeta para procesar os seus elementos pesados e forxar, sobre un océano de magma, a base tectónica que máis tarde permitiría a vida.
FONTE: J. M. Nieves/abc.es/ciencia
