A invasión silenciosa dunha medusa que xa está en 17 países europeos: o 80% da poboación nin sequera sabe que existe
Un equipo de científicos confirmou que unha medusa invasora de auga doce xa se estendeu por polo menos 17 países europeos e máis do 80% das persoas nin sequera recoñece o seu nome científico. O achado, publicado na revista People and Nature, revela como Craspedacusta sowerbii colonizou silenciosamente lagos, encoros e estanques europeos mentres permanece practicamente invisible para a opinión pública.
A especie leva máis dun século expandíndose fóra do seu hábitat natural desde a conca do río Yangtsé na China. Con todo, o máis inquietante para os investigadores non é só a súa propagación, senón o feito de que a maioría dos cidadáns nin sequera sabe que estas medusas viven en auga doce. De feito, case a metade dos enquisados creu velas no mar, unha confusión que evidencia ata que punto esta invasión biolóxica avanza “baixo o radar”.
O quecemento global podería estar a favorecer a súa aparición masiva nos próximos anos, un detalle que desconcerta especialmente aos científicos.
A especie foi detectada por primeira vez fóra da China en 1880 nun estanque ornamental de Londres. Desde entón, terminou aparecendo en seis continentes, probablemente transportada de forma accidental mediante plantas acuáticas, aves migratorias ou pequenos fragmentos adheridos a embarcacións e substratos mergullados.
Hoxe a súa presenza está documentada desde España e Italia ata Finlandia e Rusia. Pero a diferenza doutras especies invasoras máis visibles ou mediáticas, esta medusa protagonizou unha expansión case pantasma. O seu ciclo vital inclúe fases microscópicas extremadamente difíciles de detectar, o que permitiu que colonice ecosistemas enteiros sen espertar alarmas públicas.
Investigadores de varios países realizaron unha enquisa multilingüe durante 22 meses en 17 estados europeos para comprender ata que punto a sociedade europea coñece esta invasión. Participaron 1.388 persoas e os resultados foron sorprendentes: só o 10% logrou identificar correctamente a especie.
O 49% dos enquisados asegurou observar a medusa no mar a pesar de que se trata dun organismo exclusivamente de auga doce. Segundo os autores, esta “confusión taxonómica” reflicte o peso das imaxes mediáticas asociadas ás medusas mariñas tradicionais.
A investigación suxire que esta falta de recoñecemento converte a Craspedacusta sowerbii nunha especie “críptica”: está presente, reprodúcese e dispérsase, pero pasa desapercibida para a maioría da poboación.
As persoas que se cruzan con estas medusas adoitan reaccionar cunha mestura de asombro e cautela a pesar da súa expansión silenciosa. Os participantes do estudo describiron ao animal con palabras como “fermosa”, “delicada” ou “sublime”. Máis do 20% cualificouna directamente como “bela”, unha percepción moi diferente á que adoitan xerar outras especies invasoras.
As proliferacións masivas durante os meses cálidos do verán xeran nerviosismo e preocupación en máis da metade dos enquisados. E non é para menos: observar decenas ou centos de pequenas medusas flotando nun encoro europeo xera unha sensación tan estraña como hipnótica.
A especie é percibida máis como unha curiosidade estética que como unha ameaza física directa. Aínda que un 8% asegurou sufrir picaduras, máis da metade non sentiu dor algún e os casos graves foron excepcionalmente raros.
Os autores propoñen reforzar programas de ciencia cidadá e experiencias directas na contorna natural porque consideran que as campañas tradicionais baseadas unicamente en datos científicos poderían resultar insuficientes fronte a especies pouco coñecidas como esta.
Os científicos sospeitan que a especie podería alterar delicadamente as cadeas alimentarias acuáticas aínda que o seu impacto ecolóxico exacto aínda se está investigando. Sábese, por exemplo, que compite coas larvas de peixes polo zooplancton, un recurso esencial para numerosos ecosistemas de auga doce.
O aumento das temperaturas da auga podería facilitar a transición cara á súa forma medusa máis visible e activa. Dito doutro xeito: os veráns cada vez máis cálidos poderían multiplicar os episodios de proliferación masiva en lagos e encoros europeos.
Os autores consideran que as políticas sobre especies invasoras seguen centradas en organismos máis visibles ou economicamente daniños deixando fose ameazas silenciosas como esta. Por iso insisten en incorporar especies “invisibles” aos programas de vixilancia ecolóxica.
A cidadanía podería converterse na clave para detectar cambios ecolóxicos sutís antes de que se agraven mediante plataformas de ciencia cidadá capaces de recompilar observacións espontáneas.
A verdadeira ameaza desta medusa podería ser a súa extraordinaria capacidade para pasar desapercibida. Porque ás veces as transformacións máis profundas non chegan con estrondo. Chegan flotando lentamente baixo a superficie dun lago aparentemente tranquilo, case transparentes, como unha pequena pantasma biolóxica que ninguén esperaba atopar.
FONTE: Sergio Patta/muyinteresante.com
