O CEO DO MES: SETEMBRO 2025
7 de setembro: Lúa Chea. Eclipse total lunar
14 de setembro: Cuarto Minguante
21 de setembro: Lúa Nova
22 de setembro: Comezo do Outono
30 de setembro: Cuarto Crecente
Chuvia de meteoros: Nada reseñable.
#DígochoEu: Aprende a preguntar en galego
❓E logo, como se pregunta correctamente en galego? 🤔 Explicámolo ben resumidiño no capítulo de hoxe do
O crocodilo feroz que devoraba dinosauros na Patagonia hai 70 millóns de anos
Reconstrución dixital de como se vería un exemplar de Kostensuchus atrox de tres metros de longo / Gabriel Diaz Yanten
O seu aspecto era aterrador. Unha cabeza de medio metro de longo, un fuciño voluminoso, dentes puntiagudos e afiados como coitelos, un corpo de tres metros de lonxitude e 250 quilogramos de peso. O Kostensuchus atrox viviu hai 70 millóns de anos en América do Sur. Agora, o cranio, as mandíbulas e múltiples ósos do corpo dun destes depredadores (parentes evolutivos dos crocodilos modernos, pero non antepasados) foron atopados fosilizados e intactos no Chorrillo, unha formación xeolóxica orixinada a finais do Cretácico no que hoxe é a Patagonia, ao sur de Arxentina. A nova especie presentouse ao mundo o pasado mércores nun estudo publicado na revista PLOS One.
“O seu nome científico poderíase traducir como o feroz crocodilo do vento”, explica Fernando Novas, coautor do artigo. Este investigador do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas de Arxentina (Conicet), na Fundación Félix de Azara, aclara que aínda que hoxe a rexión da Patagonia caracterízase polas baixas temperaturas, as nevadas copiosas e un vento que nunca dá tregua, cando o Kostensuchus habitouna era unha paisaxe cálida e húmida. Aquelas chairas aluviais de auga doce eran fogar de criaturas en grao sumo diversas, como dinosauros, tartarugas, ras e mamíferos.
O Kostensuchus pertence aos peirosáuridos, unha familia totalmente extinta de réptiles cocodriliformes que evolucionaron maioritariamente en América do Sur e África. A súa liñaxe evolutiva era curmán dos eusuquios, dos que si descenden os crocodilos modernos. Grazas á análise dos trazos do seu cranio, os investigadores concluíron que eran animais de hábitos terrestres. Mentres que nun crocodilo do Nilo ou un caimán actual as cabezas son aplanadas (cos ollos saltóns cara arriba e as fosas nasais ao dorso do fuciño para deslizarse ocultos na superficie da auga), no Kostesuchus e os seus parentes as cabezas eran altas, os ollos apuntaban cara a fóra e as fosas nasais orientábanse cara adiante.
Cranio do Kostensuchus atrox recuperado dunha rocha na formación Chorrillo, ao sur de Arxentina / José Brusco
“É moi probable que merodearan terra dentro, lonxe de ríos e lagoas, e que obtivesen alimento cazando mediante carreiras curtas, pero veloces”, detalla Novas. As patas do Kostensuchus colocábanse verticalmente baixo o corpo, ou sexa que non reptaban ao camiñar ou correr, o que representa outra clara diferenza coa familia dos crocodilos. Crese que a súa presa predilecta era o Isasicursor, un dinosauro herbívoro.
Os primeiros restos fósiles de peirosáuridos foron achados en rochas de idade cretácica en Brasil, a uns quilómetros de Río de Xaneiro. Co correr dos anos, os restos destes réptiles empezaron a ser documentados tamén en Arxentina, Marrocos e outras rexións de África, o que indica que a súa dispersión foi moi ampla en ambos os continentes. “A historia evolutiva destes animais no territorio suramericano foi espléndida, e tivo unha gran cantidade de representantes que asombra pola súa variedade e adaptacións. É dicir, os dinosauros non estiveron sós, senón en compañía de crocodilos”, comenta o autor.
A historia evolutiva do Kostesuchus fala tamén dunha historia compartida entre Sudamérica e África ao longo de millóns de anos, cando estaban unidas nun mega continente, Gondwana. “Ao permanecer xuntas durante gran parte da era Mesozoica, é lóxico esperar que tanto plantas como animais puidesen dispersarse por ambas as masas continentais, antes da apertura do océano Atlántico”, explica Novas.
O paleontólogo arxentino engade que “estes achados que vimos efectuando no sur patagónico quizais permitan clarificar a secuencia de conexións biolóxicas ocorridas no devir do tempo entre continentes hoxe tan apartados”. O seu traballo científico continúa, porque Novas está convencido de que aínda quedan novas especies por descubrir escondidas nos sedimentos patagónicos. “E hai que saír a buscalas!”, exclama.
FONTE: Facundo Macchi/elpais.com
CANTO SABES DA REXIÓN DE MURCIA? VII
Continúo coa serie adicada á Rexión de Murcia, tamén coñecida como o “Xardín de Europa”. Destacamos as súas reservas mariñas, praias paradisíacas, pinturas rupestres, vestixios romanos, tradicións únicas, chans fértiles e as terras de cultivo que se estenden en todas direccións dan lugar a marabillosos froitos, apreciados nos seus pratos irresistibles, e unha natureza envexable.
A contestación correcta á pregunta de onte é 1.500.000 habitantes. Exactamente 1.584.801 habitantes. A modo comparativo, para que te fagas una idea, algo máis que Aragón (1.352.630 habitantes) e moito máis que Cantabria (593.386 habitantes) e moito menos que a nosa comunidade: Galicia (2.715.424 habitantes).
E imos coa pregunta de hoxe!
5. Cantos municipios ten a Rexión de Murcia?
- 35
- 45
- 55
Mañá a solución e una nova proposta!
FONTE: macros.expansión.com e es.wikipedia.org Imaxes: econet.carm.es e es.wikipedia.org
Un equipo de científicos rompe o límite do tempo e mira máis aló do Big Bang
Desde que os estudantes escoitan por primeira vez a historia do Big Bang na escola, xorde unha pregunta inevitable: que había antes diso? É unha desas dúbidas que parecen prohibidas, coma se a ciencia non tivese permiso para tocar ese limiar. Moitos libros de texto evitárono durante anos, suxerindo que a propia noción de “antes” perde sentido cando o tempo nace co Big Bang. Con todo, un grupo de físicos non se resigna a esa barreira.
O equipo formado por Eugene A. Lim (King’s College London), Katy Clough (Queen Mary University of London) e Josu Aurrekoetxea (Universidade de Oxford) publicou unha extensa revisión na revista Living Reviews in Relativity onde propoñen aplicar a relatividade numérica aos grandes misterios cosmolóxicos. A súa proposta é ambiciosa: usar supercomputadoras para explorar o que ocorreu antes do Big Bang, se o universo é cíclico, ou se vivimos nun multiverso.
A cosmoloxía moderna baséase nas ecuacións da relatividade xeral de Einstein. Estas permiten describir a evolución do universo, pero fallan cando retrocedemos demasiado no tempo, ata chegar ao instante cero: unha singularidade con densidade infinita e leis físicas que deixan de ter sentido.
En condicións normais, os cosmólogos asumen que o universo é homoxéneo (igual en todas partes) e isótropo (igual en todas direccións). Isto simplifica moito as ecuacións e permite facer predicións. Pero estas suposicións non se sosteñen en condicións extremas, como as que habería no Big Bang ou dentro dun buraco negro. “Non podes ir máis aló do farol se non tes unha lanterna, simplemente non podes resolver esas ecuacións”, sinala Lim no comunicado de FQxI.
Esquema que divide a historia do universo en tres fases: antes do Big Bang, tras a inflación e a evolución ata o universo actual / Living Reviews in Relativity
O que propoñen os autores é empregar unha técnica chamada relatividade numérica, un método computacional que permite simular o comportamento do espazo-tempo en situacións extremas. Esta técnica xa se usou con éxito para modelar a colisión de buracos negros e predicir as ondas gravitacionales observadas por LIGO.
Na súa revisión, os autores explican como adaptar estas ferramentas ao estudo de escenarios cosmolóxicos. Isto require superar numerosos obstáculos técnicos, como elixir condicións iniciais que non contradigan as ecuacións de Einstein, definir como se representa o tempo e evitar erros numéricos que estraguen os resultados. A simulación dun universo enteiro require unha precisión abafadora e o uso de supercomputadoras especializadas.
Ademais, o artigo detalla que a elección do marco matemático ou “gauge” (o sistema de coordenadas usado nas simulacións) pode influír na interpretación dos resultados. En cosmoloxía, non existe unha única forma “correcta” de describir o universo; por iso, os autores insisten en desenvolver criterios máis robustos para comparar os datos obtidos en diferentes modelos.
Comparación entre enfoques: mentres os cosmólogos ven o “gauge” como un pequeno axuste sobre un fondo simétrico, en relatividade numérica implica unha forma completamente distinta de cortar o espazo-tempo / Living Reviews in Relativit
Máis aló do Big Bang, a relatividade numérica tamén podería iluminar outras teorías especulativas que ata o de agora parecían inalcanzables para a ciencia. Unha delas é a hipótese dos “universos rebotantes”: modelos cíclicos nos que o cosmos non comeza cun Big Bang, senón que emerxe dun colapso anterior, nunha secuencia infinita de expansións e contraccións.
Tamén se menciona a posibilidade de detectar “mazaduras” ou pegadas no fondo cósmico de microondas que poderían ser causadas por colisións con outros universos veciños, se o multiverso existe. Mesmo se baralla estudar as pegadas de cordas cósmicas, defectos topolóxicos que poderían formarse nos primeiros momentos do universo e que deixarían sinais específicos en forma de ondas gravitacionais.
Segundo os autores, “os universos que rebotan son un excelente exemplo, porque alcanzan zonas de gravidade intensa onde non se pode confiar nas simetrías”. Xustamente neses escenarios a relatividade numérica podería resultar clave para determinar se estas ideas teñen base científica ou son só especulacións sen fundamento.
Unha parte significativa do artigo dedícase á etapa inflacionaria do universo, ese instante tras o Big Bang en que o cosmos se expandiu exponencialmente nunha fracción de segundo. Aínda que a inflación explica por que o universo é tan homoxéneo, tamén expón un problema circular: para que ocorra, é necesario asumir que o universo xa era relativamente uniforme, algo que a propia inflación busca xustificar.
A relatividade numérica permite simular condicións iniciais moito máis complexas, nas que o universo podería empezar sendo altamente caótico, con rexións moi densas e outras case baleiras. Algúns estudos revisados mostran que, mesmo neses escenarios extremos, a inflación pode abrirse paso e acabar dominando o comportamento do cosmos, aínda que non en todos os casos. Isto achega unha forma rigorosa de poñer a proba modelos inflacionarios, especialmente aqueles propostos desde teorías máis fundamentais como a teoría de cordas.
Un da obxectivos clave do traballo é tender pontes entre comunidades científicas que raramente colaboran. A relatividade numérica foi tradicionalmente usada no estudo de buracos negros e ondas gravitacionais, mentres que a cosmoloxía adoita usar modelos simplificados e ecuacións tratables con lapis e papel.
“Esperamos desenvolver ese solapamento entre cosmoloxía e relatividade numérica, de modo que os relativistas numéricos poidan aplicar as súas técnicas aos problemas cosmolóxicos, e os cosmólogos que se enfrontan a preguntas irresolubles, poidan recorrer á relatividade numérica”, comenta Lim.
Noutras palabras, o traballo non só propón novas ferramentas, senón que tamén convida a repensar os límites entre ramas da física que tradicionalmente traballaron por separado. Se esta converxencia progresa, podería abrir a porta a descubrimentos que hoxe parecen inalcanzables.
A idea dun universo que se expande, colapsa e volve nacer non é nova. De feito, o modelo do “universo oscilante” foi proposto xa nos anos 30 polo físico Richard Tolman, e reapareceu con distintas variantes ao longo do século XX. Estas versións imaxinaban un cosmos que pasaba por ciclos de expansión e contracción, sen necesidade dun comezo absoluto.
Con todo, todos eses modelos clásicos compartían un problema: dependían de suposicións moi simplificadas, como un universo perfectamente homoxéneo e simétrico. Baixo esas condicións, as ecuacións eran manexables, pero non representaban fielmente o caos e a complexidade do universo real, especialmente en momentos extremos como un rebote cósmico.
A novidade do traballo de Lim e o seu equipo non está en propoñer que o universo poida rebotar, senón en mostrar que agora podemos estudalo con ferramentas científicas avanzadas. Grazas á relatividade numérica, é posible simular que ocorre cando o espazo-tempo se curva ao máximo, sen depender de aproximacións idealizadas. Isto permite por primeira vez avaliar con rigor se certos modelos de rebote ou universos anteriores ao Big Bang poderían ser fisicamente viables.
É dicir, o que antes era unha especulación matemática agora pode converterse nunha hipótese comprobable mediante simulacións, algo que cambia por completo o enfoque co que a ciencia aborda este tipo de escenarios.
FONTE:Eugenio Manuel Fernández Aguilar/muyinteresante.com
CANTO SABES DA REXIÓN DE MURCIA? IV
Continúo coa serie adicada á Rexión de Murcia, tamén coñecida como o “Xardín de Europa”. Destacamos as súas reservas mariñas, praias paradisíacas, pinturas rupestres, vestixios romanos, tradicións únicas, chans fértiles e as terras de cultivo que se estenden en todas direccións dan lugar a marabillosos froitos, apreciados nos seus pratos irresistibles, e unha natureza envexable.
A contestación correcta á pregunta de onte é 11.000 km2. Exactamente 11.314 km2. A modo comparativo, para que te fagas una idea, é máis grande que a Comunidade de Madrid (8.028 km2) e case igual á Comunidade Foral de Navarra (10.390 km2) e ao Principado de Asturias (10.602 km2) e moitísimo máis pequeña que a nosa Comunidade: Galicia ( 29.575 km2).
E imos coa pregunta de hoxe!
4. Cal é, aproximadamente, a poboación da Rexión de Murcia?
- 1.300.000 habitantes
- 1.500.000 habitantes
- 1.700.000 habitantes
Mañá a solución e una nova proposta!
FONTE: ign.es e datosmacro.expansión.com Imaxes: es.wikipedia.org e laverdad.es
#DígochoEu: Aprende en 1 minuto como fan os animais en galego!
Coidar, unha palabra en perigo de extinción
“Destilar as emocións e cociñar a baixa temperatura os sentimentos” é a metáfora culinaria que utiliza Inma Puig para explicar o seu método de traballo. A psicóloga, experta en creación, formación e desenvolvemento de equipos de alto rendemento no ámbito do deporte e das organizacións empresariais, reivindica a idea de “sustentabilidade emocional”.
Inma Puig é psicóloga clínica, licenciada en Psicoloxía pola Universidade de Barcelona e colaboradora académica do Departamento de Dirección de Persoas e Organización de ESADE. Durante catro décadas traballou como consultora de organización en diversos proxectos. Foi psicóloga deportiva do Fútbol Club Barcelona durante 15 anos e é responsable do proxecto ‘Xestión das Emocións’ no Restaurante ‘O Celler de Can Roca’.
Puig comparte a súa filosofía de acción en obras: Retratos de Familia, todo o que sempre quixo saber sobre a empresa familiar e nunca se atreveu a preguntar, Tras as viñas. Unha viaxe á alma dos viños e no libro superventas A Revolución Emocional. Convencida da importancia de coidar ás persoas que forman equipos humanos, sostén: “O pasado foi dos fortes fisicamente, o futuro é dos sensibles”.