DINOSAUROS ANTÁRTICOS II-FIN

Remato a serie adicada aos escasos dinosauros antárticos. Se onte falamos do Antarctopelta hoxe falatemos do...

2. Glacialisaurus

Glacialisaurus hammeri é a única especie coñecida do xénero extinto Glacialisaurus, dinosauro sauropodomorfo masospondílido, que viviu a principios do período Xurásico, hai aproximadamente 190 millóns de anos, no Sinemuriano, na Antártida.

Glacialisaurus medía aproximadamente 8 metros de cola a cabeza e que pesaba de 4 a 6 toneladas. Habitaba nun bosque de grandes árbores que cubría a entón tépeda antártica.

FONTE: dinosaurpictures.org e es.wikipedia.org   Imaxe: es.wikipedia.org

Fin!

#DígochoEu: Podo dicir 'eu tres euros nos pago'?

 

É correcto dicir ’tres euros nos pago’ en lugar de ’tres euros non os pago’?

#DígochoEu

A FASCINANTE HISTORIA DUNHA ARTISTA ESQUECIDA

 

Miguel Ángel Cajigal é historiador da arte, comisario de exposicións e divulgador cultural. Baixo o nome de ‘O Barroquista’ dedicouse á divulgación artística a través de plataformas como Twitter, Instagram ou Youtube. “O acceso á cultura e o coñecemento da arte é un dereito universal, pero ás veces esquécellenos. E só protexeremos o que coñecemos”, defende.

 Cajigal é membro do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (ICOMOS) e do Consello Internacional de Museos (ICOM). Comisariou a exposición do Xacobeo 2021 para a Xunta de Galicia, baixo o título “Galicia Futura”. Dirixe o máster en Educación en Museos e Espazos Culturais da Universidade Miguel de Cervantes e colaborou con universidades como a Colgate University en Estados Unidos, a Universidade do País Vasco ou a Universidade de Málaga. Tamén con institucións como o Museo Thyssen-Bornemisza ou o Comité Español de Historia da arte (CEHA). Colabora con numerosos medios de comunicación radiofónicos e no programa televisivo ‘O condensador de fluzo’, de TVE. En 2021 publicou o seu primeiro libro de divulgación, titulado ‘Outra historia da arte: non pasa nada se non che gustan As meninas’.

#DígochoEu: Galego básico: as cores

 

Esther Estévez cóntanos como se din en galego estas doce cores!

#DígochoEu

SABÍAS QUE... POR QUE NON CAE A LÚA?

A Lúa / Pixabay–Pexels 9143 Images/Creative Commons

A Lúa é unha esfera de rocha de setenta e tres mil catrocentos noventa e un trillóns vinte e dous mil billóns de quilos. Para facernos unha idea, iso é uns 73 millóns seguido doutros 15 ceros. O seu tamaño é de 3.474,8 quilómetros ou, dito doutro xeito: é a anchura do océano Atlántico se o cruzamos á altura da Bretaña Francesa e a illa de Terranova. Ese é o calibre da roca que pende sobre as nosas cabezas, como unha espada de Damocles. E, coñecendo a gravidade da situación, é lóxico que nos preguntemos se non estará a caer sobre nós ou, en caso contrario. Como é posible que non se precipite sobre a Terra? A resposta chegou en 1687, cando Newton publicou un dos libros científicos máis famosos de todos os tempos: Principia Mathematica.

Adoita contarse aquilo de que Newton estaba a descansar baixo unha maceira cando, de súpeto, unha das súas froitas caeu sobre a súa cabeza, espertándoo. Aquela caída, supostamente foi o detonante que lle faría formular a súa lei da gravitación universal, que describía como os corpos atráense entre si en función da súa masa e a distancia á que estivesen. Con todo, é moi probable que a historia da mazá fóra soamente iso, unha historia. O importante non foi iso, senón que, xa por aquel entón, Newton deuse conta de que as forzas que funcionaban no noso mundo terreal debían ser as mesmas que actuaban en todo o cosmos, mesmo no mundo supralunar, onde estaban os planetas. Así que, se a mesma forza que atraía á mazá, actuaba sobre a Lúa… Por que non caía? Antes disto a pregunta nin sequera tiña demasiado sentido, ou polo menos, moito menos do que ten agora.

Podemos dicir que houbo un antes e despois de Newton no que se refire aos movementos dos corpos celestes. Kepler xa expuxera as súas leis do movemento planetario, pero faltaban cousas. As tres leis do movemento, de Newton, axudaron tamén a comprender o movemento destes obxectos, como mantiñan as súas traxectorias curvas, a maneira en que influían uns noutros e a relación que existe entre a forza e a aceleración. Con todo, a clave estivo na lei da gravitación universal, que dicía, a grandes liñas, o seguinte: os obxectos atráense gravitatoriamente de maneira directamente proporcional á súa masa e inversamente proporcional á distancia á que se atopen. Isto significa que, se se afastan, a atracción gravitatoria redúcese, e faino de forma exponencial, máis rápido canto máis lonxe esteamos.

Esa sería a primeira clave a ter en conta, que, aínda que a mesma gravidade actúa sobre a mazá e sobre a Lúa, a distancia desta última (384.000 quilómetros) fai que a gravidade sexa menos determinante do que poderiamos pensar, á marxe do peso do noso satélite. Tendo en conta as leis do movemento de Newton, se a Lúa non cae cara a nós, isto tiña que deberse a que, dalgún modo, non estaban a actuar forzas nela nese sentido ou, mellor devandito, que as forzas nese sentido cancelábanse unhas a outras e o total era nulo.

A outra forza que actúa sobre a Lúa é a inercia que conserva, a que fai que vire ao redor de nós, un movemento que sería en liña recta se non fose porque a gravidade atráea, curvando a súa traxectoria. Poderiamos comparalo a unhas boleadoras, que, ao estar atadas por unha corda, en lugar de saír disparadas, viran ao redor da man que as suxeite. Pero… que estraño que esas forzas cancélense á perfección, coma se estivesen deseñadas para iso verdade? E tanto, pero é que, en realidade, non se equilibran á perfección, a inercia vence lixeiramente e, de feito, a Lúa está a afastarse de nós 3,78 centímetros ao ano.

FONTE: Ignacio Crespo/larazon.es/ciencia

DINOSAUROS ANTÁRTICOS

No Polo Sur, Antártica, houbo dinosauros, pero cando colonizaron o continente xeado, este non estaba onde agora, xa que o seu clima era probablemente semitropical. De feito, os paleontólogos atoparon fósiles de dinosauros antárticos, aínda que moi poucos. Entre eles o Antarctopelta e o Glacialisaurus, dos que falaremos a partir de hoxe.

1. Antarctopelta

Antarctopelta oliveroi é a única especie coñecida do xénero extinto de dinosauro anquilosauriano, que viviu a finais do período Cretácico, hai aproximadamente 74 a 70 millóns de anos, no Campaniense, no que hoxe é a Antártida. Como outros anquilosaurianos, Antarctopelta oliveroi foi un macizo, herbívoro cuadrúpedo protexido por placas de armadura inxeridas na pel.

É un anquilosauriano de mediado tamaño, ao redor de 4 metros de longo. O cranio era pequeno pero presentaba evidencias dunha forte osificación, para o seu defensa. Un óso en particular, situado sobre a órbita do ollo e identificado como o supraorbital, exhibía unha pequena espiña cónica proxectándose sobre os ollos. Os dentes, con forma de folla, eran asimétricos, coa maioría dos dentículos no bordo máis preto á punta do fuciño. Estes dentes eran tamén grandes en comparación aos doutros anquilosaurianos, co máis longo alcanzando 10 mm de ancho.​

FONTE: dinosaurpictures.org e es.wikipedia.org   Imaxe: prehistoria.fandom.com/es

Mañá o segundo e último dinosauro antártico!

ANTONIO DE ULLOA: DESCUBRIDOR DO PLATINO?

O platino é un dos metais máis escasos da Terra, aproximadamente 30 veces máis raro que o ouro e con múltiples aplicacións no terreo industrial. Con todo, na actualidade o seu prezo é bastante inferior ao do ouro / oroinformacion.com

Coñecémolo como o máis caro dos metais preciosos, talvez debido a que as tarxetas de crédito de platino e os discos de platino superan en prestixio aos seus equivalentes de ouro. O certo é que o prezo de mercado do platino non necesariamente é sempre maior que o do ouro, ao que de feito supera en abundancia na cortiza terrestre. Pero o seu uso en xoiería converteuno en material de luxo, e iso a pesar de que o significado do seu nome orixinal é humilde: platina, ou “pequena prata”.

Quen así o nomeou foi o militar e explorador español Antonio de Ulloa, a quen algunhas fontes acreditan como descubridor do platino, xa que o deu a coñecer en Europa; pola contra, outros atribúen este mérito aos científicos británicos que o trouxeron ao vello continente e estudaron as súas propiedades. O douscentos vintesete aniversaruio do pasamento de Ulloa é unha ocasión propicia para lembrar a súa figura e revisitar a controversia que envolve a autoría do achado do máis exclusivo dos metais preciosos.

Retrato de Antonio de Ulloa. Autor: Andrés Cortés e Aguilar

Antonio de Ulloa e da Torre-Giralt (12 de xaneiro de 1716 – 5 de xullo de 1795) foi o segundo fillo dunha familia influente e acomodada de Sevilla. A súa carreira na mariña levouno desde mozo a cruzar o Atlántico: aos 19 anos uniuse, en compañía de Jorge Juan e Santacilia, á Misión Geodésica Francesa destinada a medir un arco de meridiano na América ecuatorial co fin de determinar a forma da Terra. Foi entón cando Ulloa tivo coñecemento dunha impureza metálica no ouro americano, á que denominou platina. Segundo explica o químico e historiador Luís Fermín Capitán Vallvey, catedrático da Universidade de Granada (España), “a platina coñécese no Virreinato de Nova Selecta como acompañante do ouro na rexión de Chocou [actual Colombia] desde 1690; razón pola cal recolle Ulloa a concisa noticia da súa existencia ao pasar por Popayán, en cuxa Casa da Moeda a platina é un problema recorrente”.

Ulloa emprendería o regreso a España en 1745. Tres anos despois publicou xunto con Jorge Juan a súa Relación Histórica, na que describía por primeira vez a platina como unha pedra das minas de lavadoiro “de tanta resistencia, que non é fácil rompela, nin desmenuzarla coa forza do golpe sobre a bigornia de aceiro”, e que “nin a calcinación véncea”. Algunhas fontes suxiren que Ulloa levou a España algunha mostra do metal; con todo, segundo Leslie B. Hunt, coautor do libro A History of Platinum and its Allied Metals (Johnson Matthey, 1982), “non hai probas reais disto”.

Pebida de platino nativo, da mina de Kondyor (Rusia) / Heinrich Pniok

Mentres tanto, o platino xa era obxecto de estudo en Inglaterra. En 1741 o británico Charles Wood atopou en Xamaica unhas mostras do metal, traídas de contrabando desde Cartaxena de Indias. Wood realizou certos experimentos e enviou o material ao médico William Brownrigg, quen continuou estudando o novo metal en Gran Bretaña para despois presentar os seus resultados a William Watson, membro da Royal Society. Iste, á súa vez, introduciu a platina ao estamento científico británico, como quedou reflectido na revista Philosophical Transactions entre 1749 e 1750.

Cabe destacar que Watson referíase ao metal polo nome acuñado por Ulloa, “platina”, e que na súa presentación á Royal Society escribía: “Esta substancia non se menciona en ningún autor que eu atopase, excepto polo noso valioso irmán Don Antonio d’Ulloa”. Nunha carta posterior, Brownrigg agradecíalle a Watson que engadise esta mención. De feito, Watson e Ulloa chegaron a coñecerse: durante a súa viaxe de regreso desde América, o español foi detido en alta mar pola mariña británica e encarcerado en Londres, onde posteriormente foi liberado co recoñecemento da Royal Society; non antes de que todos os seus documentos fosen concienzudamente examinados.

A orixe americana do platino outorgaría a España unha posición inicial de privilexio no seu comercio internacional. Pero a pesar daquel monopolio e da innegable relevancia de Ulloa na historia do platino, outra cuestión é que o español mereza o crédito do descubrimento. O metal xa era coñecido polas culturas precolombinas, e en Europa existía unha mención a esta tenaz impureza datada en 1557, nos escritos do italiano Giulio Cesar Scaligero. Pero sobre todo, para algúns expertos a paternidade dun elemento debe recaer nos científicos que o illan e estudan. Un exemplo é o wolframio ou tungsteno, que se considera unha achega española grazas ao traballo dos irmáns Elhúyar, a pesar de que a existencia do elemento fora suxerida, e o seu nome acuñado, por outros autores.

No caso do platino, Ulloa non investigou as súas propiedades. Segundo Capitán Vallvey, o explorador “non ten nese momento coñecementos químicos nin medios”; o seu papel consistiu en “dar a coñecer en Europa a existencia da platina”, pero non debe confundirse “a difusión da existencia dun novo material co descubrimento dun novo metal”. O químico e historiador xulga que “o descubrimento da platina como un novo metal e posteriormente como un conxunto de metais (os seis elementos do grupo do platino) hai que reservalo a Wood e Brownrigg”. Con todo, aclara que “isto non significa de ningún xeito quitar importancia ao papel de Ulloa, senón non atribuírlle o que non lle corresponde”; para Capitán Vallvey, Ulloa perdurará na memoria como “exemplo de home ilustrado, aínda que non fose el quen descubriu o platino”.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com

#DígochoEu: Non digas *plaga

 

En galego non temos *plagas de nada!

#DígochoEu