AS INFINITAS POSIBILIDADES DUN TABOLEIRO DE XADREZ
Gambito de dama é unha das aperturas máis antigas do xadrez e dá nome a unha serie de televisión que narra a historia dun nena prodixio do taboleiro. A protagonista non é Judit Polgar, pero moitas das secuencias ben poderían ser extractos da súa vida.
De pais pedagogos, as tres irmás Polgar foron educadas en casa co obxectivo firme de convertelas en grandes xogadoras. Con tan só 12 anos Judit Polgar venceu a un Gran Mestre e con 15 converteuse ela mesma en Gran Mestra do xadrez. Desde temperá idade crebou os argumentos críticos co ‘método Polgar’ e os esquemas mentais dos seus rivais masculinos. É a única muller que estivo entre os 10 mellores xadrecistas do mundo e unha das deportistas máis brillantes da historia. “Creo que eu son quen son no xadrez porque os meus pais non me limitaron”, asegura a xogadora.
Tras unha traxectoria sobresaliente, retirouse da competición en 2014. Hoxe dedícase a difundir o xadrez con fins educativos desde a etapa infantil a través da Judit Polgar Chess Foundation. Afirma que os taboleiros son unha fonte inesgotable de recursos didácticos: “O xadrez é unha ferramenta máxica para as clases”.
COMO FUNCIONA A METAMPRFOSE DUNHA BOLBORETA?
O ciclo vital das bolboretas é ben coñecido, especialmente para quen criou vermes de seda. Do ovo sae unha larva, a oruga, que vai medrando e mudando de pel ata que, chegado un momento, forma un capullo de seda en cuxo interior se encerra. Alí sofre unha metamorfose, durante a fase chamada pupa ou crisálida, e un tempo despois, do capullo emerxe a bolboreta, que tras a reprodución, poñerá os ovos da seguinte xeración.
Pero o que sucede dentro do capullo non é tan coñecido. Como sucede esa metamorfose? Como pasa esa oruga que desaparece na súa envoltura de seda a converterse nun animal tan diferente como é a bolboreta adulta?
Os insectos presentan un exoesqueleto de quitina, ríxido e articulado, unha especie de coiraza externa que lles impide crecer de forma gradual, como o resto dos vertebrados; por iso é polo que a medida que gañan peso, necesitan desfacerse do seu exoesqueleto para poder crecer en volume.
Este proceso denomínase muda ou ecdisis, e no tempo que transcorre desde que se liberan da súa cobertura anterior ata que o novo exoesqueleto termínase de formar, é cando poden medrar. Tamén neste tempo son máis vulnerables, ao perder a protección resistente da súa coraza, polo que este proceso adoita ser moi curto no tempo.
Non todos os insectos teñen unha metamorfose completa como as bolboretas ou holometábola. Nalgúns casos, o proceso é moito máis sinxelo, parécese máis a unha transición gradual, muda tras muda, desde a forma infantil ata a adulta, ou metamorfose hemimetábola.
Nos insectos con metamorfoses hemimetábola, do ovo nace tamén unha forma xuvenil, pero co aspecto dun adulto en miniatura, sen ás nin xenitais formados, pero con todas as súas patas, a súa cabeza, as súas antenas, o seu aparello bucal e, basicamente, toda a anatomía do adulto. Esta fase xuvenil recibe o nome de ninfa. A medida que vai mudando, vai crecendo e desenvolvéndose. Ao chegar á última muda da ninfa, cando se converte en adulto, fórmanse as ás, se as te, e os xenitais.
Son insectos hemimetábolos, entre outros, os saltamontes, as cascudas, as mantis relixiosas, as libélulas, as efémeras ou as moscas das pedras.
Os insectos con metamorfoses holometábola forman un grupo evolutivo propio e monofilético, xa quedescenden dun mesmo devanceiro común. Son chamados endopterigotos. Entre eles atópanse os organismos máis exitosos do reino animal, tanto en diversidade como en número de especies.
Nos holometábolos, a larva pasa a estado de pupa e de aí a adulto. Aínda que na bolboreta do verme de seda, a pupa encérrase nun capullo, noutros moitos insectos, con todo, a pupa queda exposta, só cuberta pola súa exoesqueleto, bastante engrosado e moi duro.
A diferenza dos insectos hemimetábolos, nos que a ninfa e o adulto xeralmente aliméntanse do mesmo, os holometábolos, larva e adulto teñen alimentacións distintas, e ocupan nichos ecolóxicos diferentes, de modo que os xuvenís e os adultos non chegan a competir entre si. Algúns investigadores apuntan este feito como un dos factores crave do seu éxito.
Entre os insectos con este tipo de metamorfose completa, á parte das bolboretas e avelaíñas, atópanse moscas, formigas, abellas e avespas, escaravellos ou pulgas, entre outros.
Como se expuxo, esa metamorfose que representa o paso de xuvenil, larva, a adulto prodúcese a través dunha fase intermedia, chamada pupa. Adquire unha forma moi distinta á da larva, e á do adulto final, é totalmente sésil e non se alimenta.
Durante a fase de pupa, o insecto sofre graves transformacións. A zona media do intestino da larva, alongado e en forma de salchicha, redúcese día a día a un tubo moito máis curto, aínda que máis complexo, salvo nalgunhas especies, que queda atrofiado e nunca máis se alimentará. A parte anterior do aparello dixestivo desaparece. Ademais, na parte ventral fórmase unha pequena bolsa de aire entre a cutícula da pupa e o corpo que se desenvolve no seu interior, que aos poucos se irá facendo máis grande, separando a pel do adulto do exoesqueleto e facilitando que, chegado o momento, poida emerxer facilmente. As ás, os tubos de malpighi, o sistema excretor dos insectos) e os xenitais tamén se forman no interior da pupa.
O exoesqueleto do adulto non chega a formarse durante a fase de pupa. Comeza a desenvolverse unha vez o adulto emerxeu. Atrás deixa non só o exoesqueleto da crisálida, senón boa parte das estruturas larvarias.
FONTE: Vary (Álvaro Bayón)/muyinteresante.e/naturaleza
DINOSAUROS NORTEAMERICANOS IV
Continúo coa serie adicada aos dinosauros norteamericanos. Se onte falamos do Ankylosaurus, hoxe tóaclle ao…
4. Triceratops
O triceratops, é un xénero de dinosauros ceratopsianos ceratópsidos, que viviron a finais do período Cretácico, hai aproximadamente 68 e 66 millóns de anos, no Maastrichtiense, no que hoxe é América do Norte. É un dos últimos xéneros en aparecer antes do gran evento de extinción masiva do Cretácico-Terciario. Posuía unha gran gola ósea (plataforma cranial posterior) e tres cornos, un corpo grande sobre catro fornidas patas, e varias similitudes con respecto ao moderno rinoceronte. Triceratops é un dos máis recoñecidos de todos os dinosauros. Aínda que compartise o territorio co temible Tyrannosaurus e fóra cazado por el, non está claro se os dous loitaron da maneira representada a miúdo en exhibicións de museo ou en imaxes populares.
O tamaño dos individuos de Triceratops estímase entre os 7,8 a 9 metros de longo e 2,9 a 3 de altura. Eran herbívoros, recios e voluminosos, pesaban entre 6,1 e 12 toneladas. O máis distintivo era a súa gran cabeza, proporcionalmente una das máis grandes de todos os animais terrestres. Puido medir ao redor de 2 metros de longo, e case podía alcanzar un terzo da lonxitude total do animal.
FONTE: dinosaurpictures.org e es.wikipedia.org Imaxes: e
Mañá outro dinosauro norteamericano!
SOLUCIÓN SOPA DE LETRAS CI
Grandes figuras la literatura mundial de todos os tempos!
Ernest Miller HEMMINGWAY (1899-1961)
William SHAKESPEARE (1564-1616)
Miguel de CERVANTES Saavedra (1547-1616)
James A. Aloysius JOYCE (1882-1941)
Gabriel García MÁRQUEZ (1927-2014)
Philip K. DICK (1928-1982)
Paulo COELHO de Souza (1947)
George ORWELL (Eric Arthur Blair, 1903-1950)
Haruki MURAKAMI (1949)
Charles J. Huffam DICKENS (1812-1870)
Aldous Leonard HUXLEY (1894-1963)
Adeline Virginia WOOLF (1882-1941)
SOPA DE LETRAS CI
HEMMINGWAY SHAKESPEARE
CERVANTES JOYCE
MÁRQUEZ DICK
COELHO ORWELL
MURAKAMI DICKENS
HUXLEY WOOLF
DINOSAUIOS NORTEAMERICANOS III
Continúo coa serie adicada aos dinosauros norteamericanos. Se onte falamos do Diplococus, hoxe tóaclle ao…
3. Ankylosaurus
Ankylosaurus magniventris é a única especie coñecida do xénero fósil Ankylosaurus de dinosauros tireofóros anquilosáuridos, que viviu a finais do período Cretácico, hai aproximadamente 68 a 66 millóns de anos, durante o Maastrichtiense, no que hoxe é América do Norte. Do mesmo xeito que outros anquilosáuridos, Ankylosaurus distinguíase pola súa pesada armadura e un gran mazo caudal, sendo probablemente o máis grande do seu grupo. Aínda que fai falta descubrir esqueletos completos e algúns dos seus parentes posúen moitos máis fósiles recobrados, Ankylosaurus é considerado o dinosauro acoirazado máis destacado e representativo.
O Ankylosaurus medía ata 6,25 m de longo, 1,7 de altura, e pesaba 6 toneladas. Foi un animal cuadrúpedo, cun corpo amplo e robusto. Tiña un cranio grande e ancho, con dous cornos apuntando cara atrás desde a parte posterior da cabeza, e dous cornos por baixo destes que apuntaban cara atrás e cara abaixo. A parte dianteira do rostro estaba cuberto dun pico, con fileiras de dentes pequenos, en forma de folla máis detrás del. Estaba cuberto de placas de armadura ou osteodermos, con medios aneis óseos que cobren o pescozo, e tiña un gran mazo no extremo da súa cola. Ósos no cranio e outras partes do corpo fusionáronse, o que aumentaba a súa resistencia, e esta característica é a fonte do nome do xénero.
FONTE: dinosaurpictures.org e es.wikipedia.org Imaxes: e
Mañá outro dinosauro norteamericano!
#DígochoEu: Non digas *alzacuellos
Como se di *alzacuellos en galego? Elevacolos? Esther Estévez danos a solución!
#DígochoEu