#DígochoEu: #ApuntamentoLusófono Capítulo 16
O #ApuntamentoLusófono na nosa canle de Twitch sempre dá para moito! No último directo Esther e Rodrigo falaron sobre viaxar, sobre topónimos e incluso sobre ir ao baño!
CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS? V
Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS, ises biomas de clima árido, onde as precipitacións son escasas e onde, en contra da crenza xeral, son hábitats biolóxicamente ricos que albergan unha ampla variedade de flora e fauna adaptadas ás súas condicións de vida extremas, onde viven máis dun millón de persoas, que representan a sexta parte da poboación da Terra.
A contestación correcta á pregunta de onte é Tabernas. É un deserto localizado na provincia de Almería, en Andalucía, a uns 30 km ao norte da capital, nos termos municipais de Tabernas, Gádor, Santa Cruz, Alboloduy e Gérgal, e protexido como Paraxe Natural nunha extensión de 280 km².
E imos coa pregunta para hoxe!
5. Canta superficie do territorio terrestre está cuberta por desertos?
- A decima parte
- A cuarta parte
- A metade
- A quinta parte
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal elagoradiario.com e es.wikipedia.org Imaxe: es.wikipedia.org
ASÍ CÚRVASE O ESPAZO
A sonda Gravity Probe-B mediu con máxima precisión o efecto do planeta Terra na curvatura do espazo-tempo.
Unha das ideas máis cativadoras da teoría da relatividad xeral de Albert Einstein é que a luz viaxa a velocidade constante, describindo traxectorias que minimizan a distancia entre puntos. Máis sorprendente aínda é a conclusión de que o espazo e o tempo deben curvarse para acomodar iste fenómeno. Que significa isto? Como son os espazos curvados? Que é a curvatura, e como se mide?
A curvatura fai referencia a unha calidade intrínseca que describe a forma do espazo tal e como sería percibida por unha persoa que vivise nel.
Dar unha definición precisa de que é a curvatura require de conceptos matemáticos avanzados, pero podemos describir a curvatura de maneira cualitativa nalgunhas situacións. Por exemplo, cando o espazo en cuestión é igual para todos os observadores (é dicir, é homoxéneo) e ten a mesma pinta en todas as direccións (isotrópico). Aínda que isto non é certo de maneira local para o noso universo (o Sistema Solar é moi diferente dunha rexión baleira), o principio cosmológico afirma que, en escalas espaciais suficientemente grandes, o Universo é isótropo e homoxéneo cumprindo coa conservación do momento angular e lineal, respectivamente.
Nestes espazos, a curvatura mídese polo defecto angular de triángulos. Si temos tres puntos no espazo, que conectamos polos camiños máis curtos entre eles (ollo, estes poden non ser liñas rectas, como ocorre no caso dunha esfera), obtense un triángulo con vértices neses puntos. Para obter o defecto angular calculamos a suma dos ángulos do triángulo e restamos 180º. O resultado (que pode ser positivo, negativo ou cero) é proporcional á área do triángulo, e o cociente do defecto angular pola área é precisamente a curvatura do espazo.
Se a curvatura é cero, atopámonos coa xeometría euclídea que estudamos na escola, onde todos os triángulos teñen ángulos que suman 180º. A este tipo de espazos chamámolos espazos planos. Cando a curvatura é positiva, os triángulos son máis gordos que os triángulos euclídeos, como os que un debuxa nunha esfera. Por esta razón, este tipo de espazos chámanse esféricos; por suposto, unha esfera é un exemplo deles. Finalmente, se a curvatura toma valores negativos , o triángulo é máis fino que un triángulo euclídeo, como o que debuxariamos na superficie dunha cadeira de montar, que recibe o nome de paraboloide hiperbólico. Por esta razón, este tipo de espazos chámanse espazos hiperbólicos. Dar exemplos de espazos hiperbólicos é máis complicado, aínda que podemos mencionar a pseudoesfera, que é a superficie que resulta de rotar a curva chamada tractriz ao longo dunha recta.
A maior parte da evidencia experimental (baseada na análise da radiación de fondo) suxire que o universo é plano a gran escala, cunha marxe de erro razoablemente pequeno.
Visualizar a curvatura é máis sinxelo cando observamos superficies (obxectos de dúas dimensións) dentro do espazo tridimensional. Neste caso, a curvatura mide como e canto, a superficie retorcer no espazo. De maneira máis concreta, se a superficie ten curvatura positiva, cada un dos seus puntos parece unha cúpula; se a curvatura é cero, entón a superficie parece unha liña recta en polo menos unha dirección, como no caso dun plano ou un cilindro; finalmente, todo punto dunha superficie de curvatura negativa é un punto de cadeira: preto do punto, a superficie se curva “cara arriba” nunha dirección, e “cara abaixo” noutra, como ocorre preto dos bordos dunha folla de kale (follas rizadas de repolo).
En xeral, unha superficie pode ter puntos de curvatura positiva, negativa e nula, como ocorre coa superficie dun dónut. Si imaxinamos esta superficie apoiada no chan, os puntos do círculo interior teñen curvatura negativa; os do círculo exterior, curvatura positiva; e os dos círculos superior e inferior, curvatura cero.
Por suposto, ser capaz de observar un obxecto desde fóra ofrece un punto de vista inmellorable para describir a súa forma. Nesta situación, a curvatura fai referencia a unha calidade extrínseca da superficie, que describe a súa forma en función do espazo que a rodea. Non podemos dispor deste punto de vista no caso do noso universo, xa que non hai nada fóra del. Desta maneira, a curvatura convértese nunha calidade intrínseca e ofrece información sobre a forma do espazo tal e como sería percibida por unha persoa que vivise nel, sen ningún coñecemento dun espazo exterior, como ocorre co defecto angular.
O feito de que ambos os puntos de vista coinciden foi demostrado por un dos pais da xeometría moderna, o matemático alemán Carl Friedrich Gauss (1777-1885), quen quedou tan impresionado polo seu descubrimento que o chamou Theorema Egregium (teorema notable).
FONTE: Javier Aramayona/Jeffrey F. Broc/elpais.com/ciencia
#DígochoEu: Como é? Vergonza ou vergoña?
En galego temos vergonza ou temos vergoña? Esther Estévez cóntanolo neste episodio!
#DígochoEu
CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS? IV
Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS, ises biomasUn de clima árido, onde as precipitacións son escasas e onde, en contra da crenza xeral, son hábitats biolóxicamente ricos que albergan unha ampla variedade de flora e fauna adaptadas ás súas condicións de vida extremas, onde viven máis dun millón de persoas, que representan a sexta parte da poboación da Terra.
A contestación correcta á pregunta de onte é Como 18 veces España. Con máis de 9,4 millones de kilómetros cuadrados, el desierto del Sáhara tiene una superficie equivalente a 18 veces la de España. Abarca a maior parte de África do Norte, esténdese desde o mar Vermello, incluíndo partes da costa do Mediterráneo, ata o océano Atlántico. Cara ao sur, está delimitado polo Sahel, un cinto de sabana semiárida tropical que conforma as rexións que cobren o norte do África subsahariana.
E imos coa pregunta para hoxe!
4. Que nome ten o único deserto europeo?
- Tabernas
- Tabernes
- Tabarnia
- Tavares
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal elagoradiario.com e es.wikipedia.org Imaxe: es.wikipedia.org
OS PRIMEIROS DINOSAUROS XA VIVÍAN EN MANDAS PARA SOBREVIVIR
Unha nova investigación sobre un vasto sitio de fósiles na Patagonia mostra que algúns dos primeiros dinosauros, o Mussaurus Patagonicus, vivían en mandas e suxire que este comportamento pode ser unha das claves do éxito dos dinosauros / Jorge González
Desde hai tempo os científicos saben que moitas especies de dinosauros vivían en mandas. Desde os Triceratops ata mesmo polos Tiranosaurios, moitas son as evidencias que apuntan a ’rabaños sociais’ nos que cada individuo tiña o seu propio rol. A pregunta que subxace desta práctica agora é: cando empezaron a comportarse así? Un estudo publicado na revista Scientific Reports realizado por investigadores do MIT, Arxentina e Sudáfrica atoparon as probas fósiles máis antigas ata a data, hai 193 millóns de anos, 40 millóns antes que os anteriores rexistros. Entón, foron os dinosauros animais sociais desde o principio?
Desde 2013, os membros do equipo atoparon máis de 100 ovos de dinosauro e os esqueletos parciais de 80 dinosauros xuvenís e adultos dun rico leito de fósiles chamado Lagoa Colorada, no sur da Patagonia. En concreto, todos os membros parecían da mesma especie, Mussaurus patagonicus, un dinosauro sauropodomorfo herbívoro precursor dos grandes dinosauros de pescozo longo, como o famoso diplodocus. "Estabamos seguros de que un sitio tan ben preservado daríanos moita información acerca de como vivían os primeiros dinosauros", explica Diego Pol, paleontólogo do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas (CONICET) de Arxentina e responsable do descubrimento do xacemento a principios da década dos 2000.
O primeiro paso foi comprobar que, efectivamente, todos os restos pertencían á mesma especie de dinosauro. Iso foi relativamente sinxelo cos ósos. Pero o problema foron os ovos. "É difícil atopar ovos fósiles, e máis aínda atopar ovos fósiles con embrións no seu interior, xa que se necesitan unhas condicións moi especiais para a súa fosilización", explica Pol. É por iso que o equipo pensou en utilizar o Laboratorio Europeo de Radiación Sincrotrón (ESRF), unha a ferramenta perfecta para investigar este tipo de mostras: "Utilizamos raios X de alta enerxía para penetrar na mostra sen destruíla e ter unha visión completa do seu interior", afirma Vincent Fernandez, paleontólogo do Museo de Historia Natural de Londres e excientífico da ESRF.
Despois dunha complicada viaxe desde Arxentina a Europa ("non todos os días levan 30 ovos de dinosauro como equipaxe de man", afirma Pol), o equipo estivo escaneando as mostras durante catro días: "Foi esgotador, pero os emocionantes resultados eleváronnos a moral", afirma Fernández. A tomografía computarizada de alta resolución revelou, tal e como esperaba o equipo, embrións fosilizados de Mussaurus patagonicus dentro dalgúns dos ovos, o que mostraba que, efectivamente, o xacemento contaba cunha especie de ’niño comunal’ desta especie de dinosauro.
De forma paralela, levou a cabo un traballo de campo para catalogar todos os fósiles achados na Lagoa Colorada. E os investigadores levaron unha sorpresa: estaban agrupados por idade. Atopáronse ovos e crías de dinosauro nunha área, mentres que os esqueletos novos agrupábanse nun lugar próximo, pero diferente. Á parte, por todo o xacemento, había dinosauros adultos sós ou en parellas. Esta ’segregación por idade’, creen os investigadores, é un forte sinal dunha estrutura social complexa, similar a unha manda. Os dinosauros probablemente traballaron en comunidade, pondo os seus ovos nun lugar de anidación común. Os mozos congregábanse nunha sorte de ’escolas’, mentres que os adultos deambulaban e buscaban comida para o rabaño.
"Isto pode significar que os mozos non seguían aos seus pais nunha estrutura familiar pequena", afirma Jahandar Ramezani, científico investigador do Departamento de Ciencias da Terra, Atmosféricas e Planetarias do MIT. "Hai unha estrutura comunitaria máis grande, onde os adultos compartiron e participaron na crianza de toda a comunidade".
Ramezani foi o encargado de datar os sedimentos antigos entre os fósiles e determinou, grazas aos compoñentes da antiga cinza volcánica que se acharon nas mostras, que a manda de dinosauros remóntase a hai uns 193 millóns de anos, durante o período Xurásico temperán. É, por tanto, a evidencia máis temperá de ’rabaños’ de dinosauros.
Segundo os investigadores, vivir en mandas puido supor unha vantaxe evolutiva aos Mussaurus e outros dinosauros con comportamentos sociais. De feito, estes animais xurdiron a finais do Triásico, pouco antes dunha gran extinción que acabou con moitas outras especies. Por algunha razón, os sauropodomorfos conseguiron sobrevivir e, finalmente, dominaron o ecosistema terrestre no Xurásico temperán.
"Agora observamos e documentado iste comportamento social máis temperán nos dinosauros -di Ramezani-. Isto expón agora a pregunta de se vivir en manda puido ter un papel importante no éxito evolutivo temperán dos dinosauros".
Os fósiles que se identificaron ata agora atopáronse en tres capas sedimentarias diferentes, pero moi xuntas, o que indica que a rexión puido ser un lugar ao que as mandas de dinosauro volvían regularmente, quizais aproveitando unhas condicións estacionales favorables.
Entre os restos, o equipo descubriu un grupo de 11 esqueletos de novos dinosauros, entrelazados e superpuestos entre si, coma se xuntáronse de súpeto. A xulgar pola boa preservació de toda a colección, o equipo cre que este grupo morreu á vez, probablemente enterrado en sedimentos. Os mesmos sedimentos nos que se achou a cinza a partir da cal se puido datar o xacemento (193 millóns de anos), polo que os investigadores pensan que todos estes Massuarus novos puideron morrer debido a unha inundación repentina que atrapou a cinza dunha nube procedente da erupción dun volcán distante.
Os científicos sospeitan que outros dous tipos de dinosauros, Massospondylus (achado en Sudáfrica) e Lufengosaurus (atopado en China), tamén vivían en mandas no mesmo período, aínda que a datación foi menos precisa até a data. Se demóstrase que, efectivamente, estes dinosauros tamén tiñan comportamentos sociais, máis probas apoiarían a hipótese de que esta práctica podería evolucionar antes, talvez desde o seu antepasado común, a finais do Triásico.
"Agora sabemos que as mandas se desenvolveron hai 193 millóns de anos -di Ramezani-. Esta é a proba confirmada máis antiga de comportamento gregario en dinosauros. Pero a comprensión paleontolóxica dinos que se atopamos este comportamento social noutras especies no mesmo momento, tería que haberse orixinado antes".
FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia
CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS? III
Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE OS DESERTOS, ises biomas de clima árido, onde as precipitacións son escasas e onde, en contra da crenza xeral, son hábitats biolóxicamente ricos que albergan unha ampla variedade de flora e fauna adaptadas ás súas condicións de vida extremas, onde viven máis dun millón de persoas, que representan a sexta parte da poboación da Terra.
A contestación correcta á pregunta de onte é Antártico (13.829.430 km²). É difícil concibir que o deserto máis grande do mundo sexa a Antártida. Con todo, o “continente xeado” é o territorio máis frío, seco e ventoso de todos os que configuran na Terra. Na Antártida apenas chove, a pluviosidade na altiplanicie interior rolda os 50 mm ao ano, mentres que na costa caen uns 200 mm de auga. O 98% da súa superficie de chan rochoso está cuberto por xeo, polo que a vida nesta inhóspita rexión redúcese a algunhas bacterias, brións e liques. A fauna antártica prolifera nas zonas costeiras onde habitan pingüíns, focas, leóns mariños, gaivotas petreis e corvos mariños, entre outras especies.
E imos coa pregunta para hoxe!
3. Que tamaño ten o Sáhara?
- Como 6 veces España
- Como 12 veces España
- Como 18 veces España
- Como 24 veces España
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal elagoradiario.com e cadenaser.com Imaxe: geoenciclopedia.com
#DígochoEu: Non digas *hortera
Xa vimos que non podemos ser *cursis en galego. Pois neste episodio, Esther Estévez explícanos que tampouco podemos ser *horteras!