Coma sempre, o xenial Davila (Luis Davila, Bueu-Pontevedra, 1972), saca punta a actualidade na súa viñeta diaria no Faro de Vigo, neste caso climaticamente, co tren de borrascas que están chegando a Galicia e as súas consecuencias.
Se antes saíase en procesión para pedir chuvia, agora teremos que saír para que pare de chover!
Reconstrución artística baseada en fósiles de myllokunmingids, vertebrados primitivos do Cámbrico con catro ollos funcionais. Esta ilustración non representa con exactitude a súa aparencia real, senón que busca visualizar, de forma interpretativa, a súa posible morfoloxía e contorna / ChatGPT
Aínda que hoxe só teñamos dous ollos, non sempre foi así ao longo da evolución. Un novo achado fósil en China revelou que algúns dos vertebrados máis antigos posuían non dous, senón catro ollos funcionais, capaces de formar imaxes. Estes animais, coñecidos como myllokunmingids, viviron nos mares do Cámbrico hai máis de 500 millóns de anos. Agora, grazas a tecnoloxías de análise química de alta precisión, os investigadores descubriron que os seus ollos centrais non eran simples órganos fotosensibles, senón verdadeiros ollos tipo cámara, similares aos que usamos hoxe para ver o mundo.
O estudo, liderado por científicos da Universidade de Yunnan e publicado como preprint en Research Square, achega probas físicas de que os myllokunmingids tiñan unha parella de ollos laterais e outra na parte media superior da cabeza. Estas estruturas non só compartían características cos ollos modernos, senón que poderían representar unha fase crave na evolución do sistema visual dos vertebrados, incluíndo a orixe do chamado "terceiro ollo" ou complexo pineal.
Os fósiles examinados proceden da biota de Chengjiang, unha formación excepcionalmente ben conservada na provincia de Yunnan, ao sur de China. Alí, os investigadores analizaron dez especímenes de dúas especies diferentes de myllokunmingids, entre elas Haikouichthys ercaicunensis, considerados entre os primeiros vertebrados coñecidos.
En todos os exemplares observábanse claramente catro manchas escuras na parte anterior do corpo, interpretadas tradicionalmente como dous ollos e dous sacos nasais. Pero a nova análise química e estrutural demostrou que esas manchas centrais non son narices primitivos, senón que presentan melanosomas (estruturas portadoras de melanina características das retinas) e, o máis rechamante, unha lente no seu interior.
Segundo os autores, “en ambas as especies de myllokunmingids, o complexo pineal contén abundantes melanosomas con melanina, idénticos aos que aparecen no epitelio pigmentario da retina dos ollos laterais, e unha estrutura ovoide distintiva que se interpreta como unha lente”.
Este avance foi posible grazas ao uso de técnicas sofisticadas como a espectroscopía Raman, a espectroscopía de fotoelectrones de raios X (XPS), a microscopía electrónica de varrido (SEM), a microscopía electrónica de transmisión (TEM) e a espectrometría de masas de ións secundarios por tempo de voo (ToF-SIMS). Estas ferramentas permitiron detectar a firma química da melanina nos ollos centrais, reforzando a súa interpretación como órganos visuais verdadeiros.
Un dos elementos máis sólidos do achado foi a presenza de estruturas ovoides con relevo, que os investigadores interpretan como lentes pola súa forma, tamaño e localización. En ambos os tipos de ollos, lateral e central, atopáronse estes compoñentes duros que poderían enfocar luz sobre unha retina primitiva.
A estrutura do ollo consérvase no fósil como unha impresión con volume, o que indica que se trataba dun tecido resistente á descomposición. Isto suxire que estas lentes desprazaron o resto dos tecidos durante o proceso de fosilización. A similitude con ollos modernos é clara: "Interpretamos esta estrutura ovoide como unha lente ocular pola súa forma, tamaño e posición".
Nalgúns vertebrados actuais, como certos réptiles, existe un “ollo parietal” ou “terceiro ollo”, unha estrutura fotosensible situada na parte superior do cranio, relacionada coa glándula pineal, que regula ritmos circadianos. En mamíferos, este órgano perdeu a súa capacidade de formar imaxes e converteuse nunha glándula neuroendocrina sensible á luz. Pero nestes peixes fósiles, os órganos medianos non eran sensores simples: estaban deseñados para formar imaxes reais.
O artigo propón que estes peixes tiñan catro ollos con funcións similares, o que apoia a hipótese de que os compoñentes do sistema pineal actual evolucionaron a partir de órganos visuais completos. Como explican os autores, “propoñemos que catro ollos tipo cámara son unha característica ancestral dos vertebrados, o que corrobora as hipóteses sobre a profunda homoloxía entre os ollos e o complexo pineal”.
Este achado encaixa coa teoría do "terceiro ollo", que suxire que o complexo pineal evolucionaría por degradación progresiva a partir dun ollo funcional. Neste caso, o sorprendente é que non só existiría un terceiro ollo, senón unha cuarta estrutura visual completamente operativa.
Durante o Cámbrico, os mares eran hábitats turbulentos, con novos depredadores e unha biodiversidade explosiva. Os myllokunmingids, pequenos peixes sen mandíbulas, probablemente eran presas frecuentes. Ter máis ollos axudoulles a detectar perigos e escapar de depredadores visuais máis rápidos ou grandes, como os radiodontes ou os chaetognatos.
Segundo os autores, “a presenza de catro ollos en vertebrados primitivos, probablemente adaptados a diferentes campos visuais, encaixaría cunha función orientada á navegación e evasión de ameazas no Cámbrico”. Noutras palabras, estes ollos adicionais non serían unha rareza sen función, senón unha adaptación eficaz nun ecosistema altamente competitivo.
Árbore evolutiva que mostra a transformación do sistema visual nos primeiros vertebrados / Research Square
Nos vertebrados modernos, a visión é fundamental para a supervivencia. Este estudo mostra que ese papel xa era clave hai máis de 500 millóns de anos. E tamén suxire que algúns trazos que hoxe consideramos simples accesorios anatómicos, como a glándula pineal, poderían ter unha orixe moito máis activa e complexo do que se cría.
O estudo non só ofrece unha nova interpretación anatómica, senón tamén unha reconstrución evolutiva do sistema visual dos vertebrados. Na árbore evolutiva proposta polos autores, os myllokunmingids aparecen como un dos puntos de partida para unha liña evolutiva na que os catro ollos redúcense progresivamente.
En fósiles posteriores como Euphanerops ou Sacabambaspis, xa se observan sinais de simplificación do complexo pineal. Nalgúns casos, este consérvase como unha apertura, noutros como unha membrana translúcida, pero sen función visual definida. O camiño leva, finalmente, aos vertebrados actuais, onde a función visual dos ollos centrais ha desaparecido, quedando só a función hormonal.
Así, os resultados deste traballo permiten situar un punto de inflexión clave: un momento na historia evolutiva en que os vertebrados pasaron de ter catro ollos capaces de ver, a un sistema visual máis especializado e centrado na percepción lateral da contorna.
FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com
No planeta existen máis de 7,7 millóns de especies de animais e máis do 20% está en perigo de extinción. Algúns dos animais máis estraños do noso planeta camiñan na corda frouxa da extinción. O fotógrafo Tim Flach pasou máis de dous anos inmortalizando en fotografías algúns deles, os máis emblemáticos, curiosos e rechamantes.
Seguimos coa lista. Onte falamos do Gorila occidental das terras baixas. Hoxe tócalle o turno ao...
11. Chimpancé común
Estado: en perigo.
A deforestación produciuse máis lentamente no oeste de África Central, polo menos en comparación con outras rexións tropicais no estranxeiro. O hábitat do chimpancé común mantívose relativamente intacto, e con todo, perdéronse ao redor das tres cuartas partes da súa poboación no último século. Isto é debido a que son amplamente cazados pola súa carne, que se consome localmente e tamén se transporta de contrabando ao estranxeiro. A agricultura, a talla de árbores, a extracción de petróleo, a minería e a construción de estradas atravesan os bosques e fragmentan as súas comunidades unidas.
Na cultura africana tradicional, os chimpancés usualmente son representados como indignos de confianza. A súa similitude con nosa propia especie faios parecer perversamente subversivos. O seu extraordinario parecido é fascinante para nós, pero para eles pode ser devastador; eles tamén son susceptibles aos brotes de ántrax, Ébola e enfermidade respiratoria. A medida que profundemos nos seus territorios, as ameazas serán cada vez máis severas.
Continuará…
FONTE: Héctor Rodríguez/nationalgeographic.com.es
1887 En Milán (Italia), estréase opéraa Otello de Giuseppe Verdi.
1915E n México, Pancho Villa asume plenos poderes militares e civís.
1964 En Cuba, Fidel Castro corta a subministración de auga potable da base estadounidense en Guantánamo (Cuba). A véspera, catro barcos de pesca cubanos foran apresados por Estados Unidos.
1971 Os astronautas estadounidenses Alan Bartlett Shepard e Edgar D. Mitchell póusanse na lúa co módulo Antares e percorren andando o cráter Fra Mauro.
1990 En Galicia, Manuel Fraga Iribarne xura o seu cargo como novo presidente da Xunta de Galicia.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes:es.wikipedia.org e galiciadigital.com
1493: Cristóbal Colón embarca desde a illa da Española (que comprende á actual Haití e República Dominicana) cara a España de regreso da súa primeira viaxe americana a bordo da Niña.
1508: En Alemaña, Maximiliano I é coroado emperador.
1794: En Francia, no marco da Revolución francesa, o goberno elimina a escravitude.
1938: Hitler se autoproclama comandante supremo das forzas armadas alemás.
1972: A sonda estadounidense Mariner 9 transmite fotos desde Marte.
1998: Un combinado de tres fármacos, usado en adultos con resultados satisfactorios no control do virus da sida, próbase con éxito en nenos.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: historia.com e elsiglodedurango.com.mx
No planeta existen máis de 7,7 millóns de especies de animais e máis do 20% está en perigo de extinción. Algúns dos animais máis estraños do noso planeta camiñan na corda frouxa da extinción. O fotógrafo Tim Flach pasou máis de dous anos inmortalizando en fotografías algúns deles, os máis emblemáticos, curiosos e rechamantes.
Seguimos coa lista. Onte falamos do Pangolín. Hoxe tócalle o turno ao...
10. Gorila occidental das terras baixas
Estado: en perigo crítico.
Este é Djala, un gorila occidental das terras baixas, fotografado nun santuario inglés dirixido pola Fundación Aspinall. Foi rescatado en Gabón na década de 1980 cando era un bebé, despois de ver a toda a súa familia asasinada por cazadores furtivos. No centro de rescate, superou gradualmente os profundos traumas da súa nenez, e 30 anos despois foi levado a casa, aos bosques de Gabón coa súa nova familia. Na natureza, a súa saúde mellorou: os vultos sobre o seu ollo esquerdo retrocederon, perdeu exceso de peso e continúa vivo a pesar da súa vellez. O rescate e a reintrodución de gorilas é custoso, e algúns conservacionistas critican o enfoque, argumentando que os fondos poderían usarse con máis eficacia para defender a estes animais en perigo de extinción na natureza.
Continuará…
FONTE: Héctor Rodríguez/nationalgeographic.com.es
1783: Gran Bretaña recoñece a independencia dos Estados Unidos.
1830: Grecia independízase de Turquía.
1926: Ascende a xeneral de brigada o ata o de agora coronel de infantería Francisco Franco (34 anos), neses momentos, o máis novo de Europa.
1945: O Goberno español crea por decreto o monopolio Tabacalera.
1972: En Sapporo (Xapón) inaugúranse os XI Xogos Olímpicos de Inverno.
FONTE: hoyenlahistoria.com Imaxes: es.wikipedia.org
Cadro do século XV reflicte como foi a firma do tratado de Tordesillas / DEA / G. DAGLI ORTI
En xuño de 1494, un grupo de homes sentou a partir o mundo en Tordesillas. Tiñan un problema: Cristóbal Colón volvera das “Indias” con máis preguntas que respostas e o mapa quedáraselles pequeno. Necesitaban unha raia. Unha fronteira que lles permitise descubrir un mundo que se volveu xigantesco sen terminar a labazadas.
Trazaron unha liña imaxinaria, que daba a volta ao mundo de polo a polo, a 370 leguas ao oeste das illas de Cabo Verde. Á esquerda, para Castela; á dereita, para Portugal. Foi unha repartición de cegos. O que aqueles diplomáticos non sabían, mentres movían a pluma sobre pergamiños que eran máis fe que xeografía, é que ao proxectar esa liña cara ao norte estaban a cortar Groenlandia como quen corta un queixo.
Por pura ignorancia, España acabáballe de regalar a Portugal o 90% da illa máis grande do planeta. Naquel despacho de Tordesillas, Groenlandia era algo tan irreal como a Atlántida; unha lenda de viquingos nun lugar inhóspito. Naquela reunión ninguén sospeitaba que estaban a entregar un territorio case catro veces máis grande que a Península Ibérica, simplemente porque non sabían onde terminaba o mundo por arriba. O máis curioso é que o 10% que correspondeu a España era a zona de Thule, onde hoxe está a base militar estadounidense e a parte máis estratéxica do Ártico.
O papel que partiu o mundo: Orixinal do Tratado de Tordesillas asinado o 7 de xuño de 1494. Uns cuantos folios de pergamiño e unha liña trazada por cegos bastaron para que España regalase Groenlandia a Portugal sen que ninguén en Valladolid sospeitase que o mapa seguía cara arriba.
Portugal non tardou en reclamar o seu pedazo de nada. No ano 1500, un fidalgo chamado Gaspar Corte Real partiu dos Azores en busca do Paso do Noroeste cara ás especias de Asia. O que se atopou non foi o roteiro ás Indias, senón un muro de xeo impenetrable. Afeito á luz de Lisboa e ao auga morna do Atlántico Sur, Gaspar bautizou aquel inferno como “Terra Verde”. Nunha desas bromas macabras de navegante, nun deserto de dous millóns de quilómetros cadrados onde a única cor é o branco cegador e onde non crece nin unha brizna de herba, el describiu unha terra verde con frondosos bosques.
Pero Gaspar non se deu por vencido. Regresou a Groenlandia un ano máis tarde con tres naves. Pouco despois, enviou de volta a dous dos seus barcos para que contasen o novo fracaso na procura dun paso que non existía entre os icebergs, pero el decidiu quedar alí e seguir tentándoo. Nunca máis se soubo del. O Ártico non deixa testemuñas.
A traxedia non terminou cun só cadáver. En 1502, o seu irmán Miguel, devorado pola culpa ou pola mesma ambición cega, armou outra expedición para rescatar a Gaspar. Cometeu o mesmo erro, e tamén desapareceu entre o xeo de Groenlandia e a bruma de Terranova. Un terceiro irmán, Vasco Anés, quixo ir no seu rescate en 1503, pero o rei xa non o permitiu: a ese ritmo, Groenlandia ía deixar Portugal sen mariños. Aquel “agasallo” de Tordesillas era en realidade unha trampa mortal que non se deixaba domar por imperios.
O primeiro mapa do mundo moderno e a proba da carambola de Tordesillas. No Planisferio de Cantino (1502), a ’Raia’ curta o Atlántico e deixa a Groenlandia —debuxada como unha península verde no norte— baixo o control de Portugal.
Mentres os aventureiros morrían, a xente real buscaba diñeiro real con moito máis éxito. E no século XVI, o máis valioso non era o ouro, senón a graxa de balea. Era o petróleo da época, o combustible que iluminaba as noites de Europa. Aquí é onde a historia convértese nunha aventura épica protagonizada por baleeiros vascos.
Desde portos como Orio, Pasaxes ou Bermeo, saían expedicións comerciais que chegaban ata o fin do mundo. Os vascos eran os mellores mariños do planeta e os únicos co callo suficiente para cravarlle un arpón a unha balea en augas que conxelan os pulmóns. Non eran catro tolos nunha barca; eran barcos de 200 toneladas con tripulacións de ata 60 homes que operaban cunha precisión cirúrxica.
En lugares como Rede Bay, en Terranova, os arqueólogos atoparon restos de 15 estacións baleeiras vascas. Había fornos para derretir a graxa, talleres de tonelería e cemiterios. Aqueles homes de Guipúscoa e Biscaia crearon a primeira zona industrial do Ártico e Groenlandia era zona de paso e de caza. Levaban miles de barricas desmontadas nas adegas e regresaban con elas cheas de aceite, unha carga que hoxe valería millóns de euros.
O dominio foi tan absoluto que entre 1530 e 1600 os vascos foron os reis dos mares do norte. Nas tabernas de Islandia e nas costas de Groenlandia chegouse a falar pidgin, unha lingua que mesturaba o eúscaro con dialectos algonquinos e islandés. É unha imaxe que parece de ciencia ficción: un arponero de Bermeo negociando cun esquimal nunha lingua inventada pola necesidade de entenderse entre o xeo. Pasou.
España nunca colonizou Groenlandia porque o xeo non brillaba tanto como o ouro e a prata do Novo Mundo. Pero o Tratado de Tordesillas deixou un rastro xurídico curioso. Durante séculos, a soberanía daquelas terras estivo nun limbo. O xiro definitivo chegou en 1721, cando un misioneiro noruegués-danés, Hans Egede, convenceu ao rei de Dinamarca para que o deixase ir buscar aos descendentes dos viquingos. Non atopou nin un só noruegués vivo, pero en lugar de darse a volta, quedou e fundou o que hoxe é Nuuk. Dinamarca quedou a illa definitivamente en 1814, tras as guerras napoleónicas. Grazas ao Tratado de Kiel arrebatoulle a Noruega os seus dereitos sobre o xeo. Pero se os baleeiros vascos houbesen decidido plantar unha bandeira no lugar en que cazaban baleas, o mapa do Ártico hoxe podería ser moi distinto.
FONTE: Mariano Tovar/as.com Imaxe: DEA / G. DAGLI ORTI