CURIOSIDADES

CÓDIGO MORSE: 175 ANOS

Morse e o seu código / Imaxe: plumaslibres.com.mx

Hai uns días, en concreto o pasado 24 de maio, cumprísronse os 175 anos da primeira mensaxe no código Morse de puntos e raias enviado a longa distancia viaxou desde Washington ata Baltimore o venres 24 de maio de 1844. Foi a primeira vez na historia da humanidade en que se lograba comunicar pensamentos complexos entre lugares afastados entre si de maneira case instantánea. Ata entón había que conversar cara a cara, enviar mensaxes codificadas mediante tambores, sinais de fume e sistemas de telégrafos ópticos, ou ler palabras impresas.

Grazas a Samuel Morse (1791-1872), a comunicación cambiou rapidamente, e dende entón seguiu cambiando cada vez máis rápido. Morse inventou o telégrafo eléctrico en 1832. Logo tardou outros seis anos en normalizar un código para poder comunicarse a través dos cables telegráficos. En 1843, o Congreso de Estados Unidos concedeulle 30.000 dólares para que tendese un cableado entre a capital do país e a veciña Baltimore. Cando a liña estivo acabada, o inventor fixo unha demostración pública da comunicación a longa distancia.

Morse non foi o único que traballou para desenvolver unha maneira de comunicarse a través do telégrafo, pero a súa é a única que sobreviviu. Os cables, os imáns e as claves utilizados na demostración inicial deixaron paso ás pantallas táctiles dos teléfonos móbiles, pero o código Morse mantívose esencialmente igual, e no século  XXI, quizá para sorpresa dalgúns, conserva a súa relevancia.

O sistema de comunicacións para o que foi deseñado o código Morse (conexións analóxicas por cables metálicos que transmitían moitas interferencias e necesitaban un sinal de tipo aceso/apagado moi clara para ser oídas) evolucionou de maneira significativa.

O primeiro gran cambio produciuse poucas décadas despois da demostración de  Morse. A finais do século XIX, Guillermo Marconi inventou o radiotelégrafo, que permitía enviar o código do seu predecesor a través de ondas de radio no canto de cables.

Ao sector do transporte marítimo entusiasmoulle esta nova maneira de comunicarse cos barcos que estaban no mar, xa fose de barco a barco ou coas estacións costeiras. En 1910, a lexislación de Estados Unidos esixiu a moitos barcos de pasaxeiros que navegaban por augas do país que levasen equipos inalámbricos para mandar e recibir mensaxes.

Os aviadores tamén utilizan o código Morse para identificar as asistencias á navegación automatizadas. Trátase de radiobalizas que axudan aos pilotos para seguir os roteiros e a pasar dun transmisor ao seguinte marcado sobre as cartas de navegación aeronáutica. Estas balizas envían os seus identificadores en código Morse. Os pilotos adoitan aprender a recoñecer os patróns recorrentes dos  transmisores situados en zonas que sobrevoan con frecuencia.

Así mesmo, existe unha florecente comunidade de  radioaficionados que tamén concede un gran valor ao código Morse. Entre os seus membros, o código representa unha prezada tradición cuxo orixe se remonta aos primeiros días da radio.

En situacións de emerxencia pode ser a única maneira de comunicarse, polo que merece a pena coñecelo e practicalo. Anímaste? Pois, se é o caso, preme AQUÍ.

FONTE: Eddie King/elpaís.com/

LUVA QUE PODE SENTIR POR MEDIO DO TACTO

 

O tacto do que gozan os mamíferos é un prodixio. Cada instante o seu sistema nervioso integra e procesa a información procedente de miles de millóns de sensores distribuídos pola súa pel. Toda a rede nerviosa discrimina que é importante e que non, á vez que informa sobre a temperatura, a presión, o contacto ou a dor. Isto é clave para que os mamíferos sobrevivan e desenvólvanse pola contorna.

Hoxe non podemos soñar con ningún robot nin máquina capaz de achegarse, nin sequera, á idea de percibir a contorna por medio do tacto. Pero sería interesante que os robots ou que as próteses contasen con algo así para poder manipular obxectos con precisión, coa forza adecuada e coa comodidade desexable. En parte por iso, onte mércores, un grupo de científicos do Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT) en Cambridge, Estados Unidos, presentou un estudo en Nature no que demostraron o funcionamento dunha luva moi barata e recuberta por unha rede de sensores que lle permiten recoñecer obxectos, estimar pesos e transmitir información en tempo real. Este tipo de sistema ten múltiples aplicacións, como o diagnóstico médico, o deporte, as mans robóticas e as próteses.

A luva desenvolta só custa 10 dólares e é sensible a pequenos cambios de presión. Consiste fundamentalmente nunha película adherida a unha luva convencional, e percorrida por unha rede de 64 fibras condutoras: 32 discorren nunha dirección e 32 noutra. Este armazón xera 548 puntos nos que as fibras se cruzan e se solapan. Pois ben, estes puntos son precisamente os que funcionan como sensores de presión: cando se exerce unha forza sobre eles, a resistencia eléctrica diminúe e o dispositivo detéctao.

Esta rede de 32x32 fibras lévanlles a xerar imaxes de 32x32 píxeles, nunha escala de grises. As cores indican se se exerceu unha presión elevada (negro) ou unha presión baixa (branco) en cada un deses puntos. Ademais, estes mapas de presión rexístranse cunha frecuencia de sete fotogramas por segundo.

FONTE: Gonzalo López Sánchez/abc.es/ciencia

ATOPADA VIDA NO LUGAR MÁIS INFERNAL DA TERRA

Chemineas termais de Dallol (Etiopía) / Imaxe: Felipe Gómez

Un equipo de científicos atopou vida nun dos desertos máis hostís da Terra, a depresión do Danakil, en Etiopía. Neste antigo fondo mariño, algunhas de cuxas zonas están a 150 metros por baixo do nivel do mar, acádanse temperaturas duns 50 graos centígrados. A codia terrestre é neste punto extremadamente delgada, apenas 15 quilómetros, e baixo ela atópase unha enorme piscina de lava ardente. A auga do mar cóase polo subsolo e produce unha espectacular paisaxe de piscinas e chemineas termais de auga que brota a máis de 100 graos e tingue a terra con cores espectaculares debido aos minerais e metais presentes no terreo.

“É o lugar máis extremo que atopei na Terra”, explica Felipe Gómez, investigador do Centro de Astrobioloxía (Madrid) e autor principal do descubrimento, que publicou a revista Scientific Reports. “Non só é o máis caloroso que se coñece, senón tamén o máis ácido, tanto que está por baixo de cero, fóra da escala”, resalta.

Desde 2015 o equipo de Gómez estivo investigando as surxencias hidrotermais de  Dallol, nunha zona do sur de Etiopía veciña conSomalia e Xibutí onde non vive ninguén e onde ninguén pensara atopar o menor rastro de vida.

Os investigadores analizaron as paredes das chemineas dos géiseres. En 2017 descubriron unhas estruturas esféricas extremadamente pequenas ao redor das que se formou unha especie de caparazón de minerais. Os científicos realizaron análises moleculares para determinar se había ADN activo nas mostras (un indicador de actividade biolóxica) e podían atribuílo a algunha especie. “Atopamos polo menos dúas especies de bacterias e  arqueas probablemente novas”, explica Gómez. “Unha delas pertence ao grupo das nanohaloarqueas. Trátase de organismos esféricos duns 50 nanómetros, tres veces máis pequenos que outras bacterias. Recúbrense de minerais e acaban recubertos por unha capa de minerais coma se estivesen fosilizadas”, describe Gómez.

É a primeira vez que se atopa vida en Dallol, aínda que outros equipos buscárana antes. O achado ten grandes implicacións para a procura de vida noutros planetas. “Este lugar é moi parecido a Marte na súa orixe, hai miles de millóns de anos, e tamén á Terra cando se estaba arrefriando o océano de lava que a recubría”, sinala o investigador. Unha das teorías máis plausibles sobre a orixe da vida na Terra é que tivese lugar en chemineas hidrotermais, neste caso submarinas, en cuxo interior se poderían comezar a  ensamblar primeiro o ADN e logo as membranas protectoras para dar lugar aos primeiros seres vivos. “O achado vai axudar a buscar vida en Marte”, asegura Gómez, que forma parte do equipo científico das misións de exploración marciana da NASA que lanzaron o Curiosity, así como do novo vehículo que a axencia despregará no planeta en 2020.

FONTE: Nuño Domínguez/elpaís.com/ciencia

SEGREDOS DA ESTRELA POLAR

Movemento aparente das estrelas en torno á Polar / Ashley Dace

A estrela polar é sinónimo de permanencia e estabilidade. Con todo, ao estudala en detalle, descubrimos moitos segredos que esconden unha gran  volubilidade.

A pesar de ser a máis brillante da constelación da Osa Menor, a estrela polar (Polaris) non é da máis brillante do ceo nocturno, pois ocupa un modesto lugar 50 na clasificación das máis brillantes (a número uno é Sirio). Tampouco é a máis próxima á Terra, pois a máis próxima é Proxima Centuri, que está cen veces máis preto que Polaris. Pero, con todo, a polar é unha das estrelas máis observadas.

Iso débese á súa posición privilexiada para os habitantes da Terra, ben aliñada co eixo rotación do planeta, o que fai que sempre apareza fixa no firmamento. Debido ao movemento de rotación da Terra, cando miramos á bóveda celeste desde calquera punto do hemisferio norte, todas as outras estrelas describen círculos ao redor de Polaris que permanece inmóbil. Localizar a polar é moi fácil, basta con trazar no ceo a liña imaxinaria que une as dúas estrelas máis brillantes da Osa Maior (as que forman a parte traseira do carro), e ter en conta que a polar se atopa a unha distancia 5 veces maior que a que media entre as dúas primeiras.

Situación da Polar respecto á Osa Mayor e á Osa Menor

Por todo iso a estrela polar foi a guía de navegantes durante séculos e, para os astrónomos, tamén foi unha referencia ao longo da historia para orientarse no ceo e para construír telescopios de montura estable. Non é estraño que Shakespeare fixese exclamar ao seu Xulio César: "Son constante como a estrela polar que pola súa estabilidade non ten rival no firmamento".

Con todo a que agora coñecemos como estrela polar non estivo sempre no polo norte. E é que a orientación do eixo de rotación da Terra non permanece constante no espazo. A Terra bamboléase como unha  peonza e o seu movemento de  precesión fai que o polo norte xeográfico describa unha circunferencia no ceo cun período de 25.800 anos. Así que nosa actual estrela polar permanecerá o polo durante un tempo. Pero non estivo no polo norte nos tempos de Xulio César e deixará de estar no polo ao cabo duns cuantos séculos.

Outras estrelas foron a polar no pasado e volverán selo no futuro. Por exemplo, a  brillantísima Vega será a nosa estrela polar dentro duns 12.000 anos.

Situada a menos de 430 anos luz de distancia, Polaris é unha estrela superxigante amarela que forma parte dun sistema triplo. A súa compañeira, Polaris B, é unha estrela similar ao Sol que se atopa separada de Polaris A por unhas 2400 veces a distancia Terra-Sol, mentres que a pequena Polaris Ab orbita ao redor de Polaris A a unha distancia media de 17 veces a distancia Terra-Sol.

Polaris A (ou simplemente Polaris) é unha estrela variable. É algo que se comezou a sospeitar no século XIX e que puido confirmarse a principios do s. XX cando se dispuxo de equipos de fotometría de precisión suficiente. O seu brillo cambia lixeiramente de maneira periódica e moi sistemática, cun período de tan só 3,9696 días.

De feito, Polaris pertence á clase das estrela variables chamadas Cefeidas, estrelas que pulsan (contraéndose e expandíndose) con períodos comprendidos entre varios días e varios meses. Estas estrelas son sumamente importantes para os astrónomos pois son auténticas balizas que nos indican as distancias ás que se atopan no universo. En efecto, medindo o período de variación de brillo dunha Cefeida (que é moi fácil de medir) pódese determinar a súa luminosidade, pois a Cefeidas pulsan máis lentamente canto máis brillantes son. Localizando estrelas Cefeidas en galaxias progresivamente máis e máis afastadas, e medindo os seus períodos, Edwin Hubble estableceu a súa famosa relación de proporcionalidade entre a distancia e a velocidade das galaxias, unha lei que conduciría á teoría do  big bang para a orixe do universo. Polaris é a estrela Cefeida máis próxima das coñecidas. 

Os astrónomos levaron unha gran sorpresa cando a principios dos anos 1990, os pulsos da Polaris amortecéronse e as pequenas variacións periódicas de brillo comezaron a desaparecer. Parecía que a estrela ía deixar de ser unha Cefeida. Comezouse entón un intenso  patrullaje de observación estudando as variacións. Cara ao ano 2000, os pulsos recuperaron a súa forza e a amplitude das oscilacións comezou novamente a crecer. Observouse que o período das oscilacións vaise alongando por uns 3,5 segundos ao ano. 

Dado que existen  numerosísimas observacións desta estrela, os astrónomos acudiron a arquivos progresivamente máis antigos para comparar os seus datos con outros anteriores. Máis recentemente chegaron a examinar datos obtidos por William Herschel no século  XVIII, por Tycho Brahe no  XVI, por A- Sufí no X, e mesmo por Ptolomeo no século II.

A conclusión é que a luminosidade de Polaris incrementouse por un factor 2,5 nos dous últimos séculos e por un factor 4,6 nos últimos milenios. Descoñécense as razóns que están a causar este importante  abrillantamento pois a teoría da evolución estelar non predí nada deste estilo. Varios equipos de investigadores atópanse agora buscando variacións de luminosidade destas características noutras estrelas Cefeidas tratando así de atopar algún patrón sistemático que dea pistas sobre as causas.

Como vemos, a estrela polar non só non estaba no polo norte en tempos de Xulio César, senón que ademais tampouco era constante, nin sequera estable: naquela época era unha estrela moitísimo menos brillante que agora.

FONTE: Rafael Bachiller/elmundo.es/ciencia

RÉCORDS DO MUNDO ANIMAL XVI (FIN)

Avestruz / Imaxe: upload.wikimedia.org

A solución á pregunta do día anterior é 2,589 kg. Iste peso valeulle o récord do ovo máis grande do munto e foi posto por unha avestruz en Suecia.

E con esta pregunta remato esta serie adicada aos récords do mundo animal. Ata a próxima serie!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es e fundacionaquae.org

RÉCORDS DO MUNDO ANIMAL XV

A solución á pregunta de onte sobre o que sabemos do mundo animal é 1,9 m. Blosom é o seu nome e con esa altura acada o título da vaca máis grande no mundo.

E imos coa pregunta de hoxe!

15. Cal é o peso deste ovo?

- 1,547 kg

- 2,589 kg

- 2 kg

Mañá a solución!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es e fundacionaquae.org

RÉCORDS DO MUNDO ANIMAL XIV

A solución á pregunta de onte sobre o que sabemos do mundo animal é  292,1 cm. Son os cornos de Lazy J Bluegrass, o que lle valeu para facerse co título do boi cos cornos máis longos.

E imos coa pregunta de hoxe!

14. Cal é a altura desta vaca?

- 1,50 m.

- 2 m.

- 1,90 m

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es e fundacionaquae.org

RÉCORDS DO MUNDO ANIMAL XIII

A solución á pregunta de onte sobre o que sabemos do mundo animal é  Unha avispa de mar. A criatura máis velenosa é unha cubomedusa denominada Chironex fleckeri e máis comunmente coñecidas como “avispas de mar”. Son famosas polos efectos catastróficos do seu veleno. Habita nas costas australianas, filipinas e outras áreas tropicais e a súa neurotoxina ataca conxuntamente ao corazón e o sistema nervioso. O veleno, que se desprende ao máis mínimo contacto co animal, activa todos os centros de dor simultaneamente, inmobilizando á persoa pola dor. A sensación é equivalente a queimarse vivo.

E imos coa pregunta de hoxe!

13. Canto miden os cornos deste boi, que lle valeron o Récord Guinnes?

- 300 cm.

- 292,1 cm.

- 270,8 cm.

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es e fundacionaquae.org