CURIOSIDADES

A CIENCIA EXPLICA A LENDA DE PAPÁ NOEL

Papá Noel / Imaxe: Integeneral

Como pode Papá Noel entregar agasallos a 700 millóns de nenos nunha soa noite e non ser visto?

O misterio de como o Papá Noel leva a cabo esta particular tarefa cada ano por Nadal foi demostrado pola científica Katy Sheen da Universidade de Exeter (Reino Unido). A ciencia explícanos, por tanto, os misterios trala lenda de Papá Noel e os seus famosos renos.

Segundo Sheen é posible achar unha explicación científica a por que os nenos non escoitan como Santa Claus deslízase polas chemineas de todo o mundo para deixar os seus agasallos. O motivo, que explicou aos nenos asistentes ao Science of Christmas Festival da Universidade de Exeter, é que Papá Noel e os seus renos móvense a unha velocidade tal que segundo a teoría da relatividade especial ideada por Albert Einstein, encolleríanse ou adelgazarían na dirección na que están a viaxar, o que lle permitiría introducir o enorme saco de agasallos polas chemineas sen facer ningún ruído e sen ser visto; nin el nin os seus renos. Iso si, tería que ter coidado de non parar para probar un pastel ou uns doces baixo a cheminea ou podería volver ao seu tamaño normal.

Ademais, o feito de que Papá Noel tampouco envellecese co paso dos anos tamén ten a súa explicación e é, explica Sheen, porque a relatividade pode retardar os reloxos.

Segundo os cálculos de Sheen, Papá Noel tería que viaxar a uns 10 millóns de quilómetros por hora para entregar a tempo os agasallos a todos os nenos que se espera que celebren o Nadal. Se os nenos foron moi bos, Papá Noel terá que moverse a maiores velocidades e os nenos serían incapaces de recoñecelo pois aparecería como un desenfoque das cores do arco iris que eventualmente desaparecería para o ollo humano. A física explicaría por que entón Papa Noel de cando en cando é pillado “in fraganti” polos pequenos, pois viaxaría a máis de 200.000 veces máis rápido que Usain Bolt, o home máis rápido do mundo.

A física calculou cuán rápido tería que viaxar o Papá Noel ao calcular o número de fogares que probablemente estarían a celebrar o Nadal en todo o mundo, xunto co número de nenos que probablemente estarán neles. Sheen espera que a súa explicación para o sistema de entrega secreta de Papá Noel, e por tanto sobre a súa propia existencia, inspire aos nenos para ter un maior interese na física.

FONTE: Sarah Romeu/Revista Muy Interesante/Ciencia

PEIXES SEN SANGUE (VERMELLA) NAS VEAS

Imaxe dun peixe-xeo no océano Antártico / Wikipedia

A 1.600 quilómetros ao norte da Antártida e 2.500 ao suroeste do cabo de Boa Esperanza atópase o punto de terra firme máis illado do planeta. A remota Illa Bouvet xace azoutada polo xélido vento e un inverno eterno. Non viven humanos, só seres adaptados a un frío extremo. No 1928, o zoólogo Ditlef Rustad que formaba parte dunha expedición norueguesa para proclamar Bouvet como un base para a caza de baleas capturou un peixe asombroso: non tiña escamas, era moi pálido (mesmo translúcido nalgunhas partes) e cunha mandíbula prominente como a dun crocodilo. Pero o máis insólito foron as súas branquias. No canto de ser vermellas como o viño, eran esbrancuxadas como a vainilla. Cando Rustad diseccionou o peixe, viu que o seu sangue era transparente. "Farvelöst Blood", escribiu no seu libro de notas. "Sangue incolora."

Os peixes-xeo son os únicos vertebrados sen glóbulos vermellos nin hemoglobina, a proteína que dá ao sangue a súa cor e transporta o osíxeno por todo o corpo. Aínda así, baixo esta anemia total non padecen consecuencias, xa que o osíxeno disólvese directamente no plasma. O segredo da súa evolución está ligado á historia do Océano Antártico. Cando a Antártida comezou a separarse do resto do mundo e a moverse cara ao sur, a auga circundante arrefriouse notablemente. A medida que descende a temperatura da auga, aumenta a solubilidad do osíxeno e, por tanto, a demanda de hemoglobina é inferior. Ademais, un número menor de eritrocitos diminúe a viscosidade do sangue e, en consecuencia, o gasto de enerxía. Esta é a tendencia xeral en augas xélidas, pero o caso dos peixes-xeo é, sen dúbida, excepcional e extremo.

Recentemente, os biólogos descubriron que o seu xenoma aínda conserva formas reminiscentes dos xenes da hemoglobina. Ao longo da evolución, ao ser relativamente prescindibles para a supervivencia nun ambiente glacial rico en osíxeno, foron acumulando mutacións que desvirtuaron a proteína. En última instancia, non supuxo precisamente un cambio beneficioso: o sangue dos peixes-xeo só pode transportar o 10% do osíxeno da maioría dos peixes. Algúns científicos propuxeron que a perda da hemoglobina, aínda que non é letal, é unha mala adaptación. Por sorte, teñen trucos para contrarrestar esta deficiencia: corazóns e vasos sanguíneos moi grandes (e densos), altos volumes de sangue circulante e un elevado gasto cardíaco para o bombeo. O seu sangue menos viscosa, grazas á ausencia de glóbulos vermellos, flúe a toda velocidade a baixas presións.

Os cambios neutros (ou neutralizados) poden permanecer, pero os que realmente son favorecidos pola selección natural son aqueles con algunha vantaxe adaptativa. A pesar de que as augas onde habitan achéganse a temperaturas de -2 °C, os peixes-xeo son capaces de sobrevivir e nadar sen conxelarse. Mentres o mar empeza a petrificarse, o seu sangue segue correndo. Moitas especies de peixes no Océano Antártico, incluíndo os peixes-xeo, producen proteínas anticongelantes cando as temperaturas caen por baixo do punto de conxelación da auga doce. Estas proteínas xúntanse aos cristais de xeo e impiden o seu crecemento. Así non rompen as células nin se xea o sangue. A aparición dos anticongelantes foi un préstamo dun xene ancestral que se duplicou accidentalmente. Unha copia permaneceu estable, pero a outra acumulou unha cantidade de mutacións que eventualmente lle proporcionou a función anticongelante. Na historia da evolución, o xurdimento de algo novo a partir de algo vello é unha constante.

O cambio climático non augura un bo futuro para os peixes antárticos e, menos aínda, para os peixes-xeo. Son máis sensibles aos cambios de temperatura que os peixes de sangue vermello. Non poden soportar a calor. Ademais un aumento das temperaturas leva un aumento da acidez do océano e, como resultado, un desequilibrio nos ecosistemas e as redes tróficas. A súa base alimenticia quedaría totalmente afectada e a súa morte máis próxima. Os peixes-xeo adaptáronse a un dos ambientes máis duros da Terra, durante o camiño perderon o vermello de sángrea pero sobreviviron con corazóns máis grandes. Ante as adversidades, nunca se lles xeou o sangue. Son sobreviventes da vida extrema, expertos en vivir baixo o xeo. A súa historia natural conta a adaptación ao frío glacial... esperemos que o guión non cambie.

FONTE:Óscar Cusó/Xornal El País/Ciencia

XEMÍNIDAS 2016

Órbita faetón / Imaxe: Cosmonauta Multidimensional - Tumblr

A diferenza doutras chuvias de estrelas, non é un cometa o apoderado deste evento senón un asteroide. O seu nome é Faetón (cun diámetro de pouco máis de 5 quilómetros) e é probable que se trate dun cometa extinto cuxas partículas foron exectadas hai séculos. Este “Fillo do Sol”, pois é o asteroide que máis se achega á nosa estrela, ten un período orbital ao redor do Sol de 3,3 anos.

As Xemínidas adoitan ter un rango de actividade de 120 meteoros por hora se o ceo está despexado pero nesta ocasión a Lúa estará moi próxima á súa fase chea polo que as condicións non serán as máis adecuadas para ver este espectáculo nocturno. O seu radiante (punto da esfera celeste ao que parecen converxer, por efecto da perspectiva, todas as traxectorias das diferentes estrelas fugaces que pertencen a unha chuvia de meteoros dada) é a constelación de Xémini e, tras a posta de sol manterase por encima do horizonte durante toda a noite. Mágoa que as fases da Lúa enturben esta esperada chuvia de meteoros. A pesar diso, non hai que perder o acontecemento.

Considerada unha chuvia de meteoros de actividade alta comparable ás Cuadrántidas, ten lugar cada ano entre o 7 e o 17 de decembro, alcanzando o máximo de intensidade durante das noites do 13 e 14 de decembro. As noites máis indicadas para a observación serán as do 12 ao 16 de decembro, especialmente entre as 2 e as 6 a.m.

Os meteoros das Xemínidas procedentes do asteroide Faetón, son corpos celestes brillantes e de velocidade baixa (35 km/s), cuxa inusual órbita levouno a pasar moi preto da Terra o pasado 10 de decembro 2007. Afortunadamente, a súa seguinte aproximación connosco terá lugar en 2017, cando é probable que podamos gozar dunha das mellores choivas de estrelas Gemínidas.

FONTE: Revista Muy Interesante/Ciencia

NON TE DEITARÁS SEN SABER UNHA COUSA MÁIS (XXII)

           Preguiceiro / PIXABAY

Por que son tan lentos os preguiceiros?

Os preguiceiros actuais, de tres dedos (Bradypus, Bradypodidae) e de dous dedos (Choloepus, Megalonychidae), dos que se coñecen máis de 50 xéneros distintos, están adaptados á vida arborícola. A súa fama precédelles, o seu nome é sinónimo de folgazán. No 1749, o naturalista francés Georges Buffon describiuno por primeira vez dicindo: “A lentitude [...] e a estupidez son os resultados desta conformación estraña e errada. Estes preguiceiros son a forma máis baixa de existencia. Un defecto máis lles faría a vida imposible". En realidade, a súa lentitude é a razón da súa supervivencia. Moverse lento significa gastar menos. Á parte, tamén aforran enerxía reducindo a termorregulación. A temperatura media do preguiceiro de tres dedos é de ao redor de 32,7 ºC, a dos seres humanos é de 36,5 ºC. De maneira parecida aos animais de sangue frío, os preguiceiros controlan a temperatura, en parte, grazas ao seu comportamento e ás posicións corporais. As fluctuacións durante o día poden variar ata 10 ºC. Sen depender dunha homotermia total e con movementos parsimoniosos, consomen moi pouco. Teñen o ritmo metabólico máis baixo de entre todos os mamíferos non hibernantes.

Como consecuencia, aos preguiceiros non lles fai falta adquirir moita enerxía. A súa dieta é a base de follas cun nivel calórico moi baixo. Mentres outros pasan horas e horas alimentándose para suplementar esta deficiencia, o preguiceiro non gasta moito tempo niso. Enerxéticamente falando, a procura e obtención de alimento pode chegar a ser contraproducente. Ademais, as súas catro cámaras no estómago adoitan estar sempre cheas. A súa dixestión é extremadamente longa e lenta. Rexistráronse casos de ata 50 días. Aínda que o máis frecuente é que suceda unha vez á semana. Entón, excepcionalmente ante a chamada da natureza, o preguiceiro abandona as árbores para defecar e expulsar o 37% da súa masa corporal. Baixar ao chan é perigoso porque se expón ante os depredadores, pero unha emerxencia é unha emerxencia.

Os seus lentos movementos non lle permiten escaparse ou defenderse ante un depredador, pero axúdanlle a pasar desapercibido. Esta táctica ten outro punto forte. Grazas a unhas algas simbióticas que crecen na súa pelame, poden camuflarse aínda mellor coa contorna. Aos seus depredadores, como os xaguares ou os ocelotes, cústalles distinguir o obxectivo do escenario. A súa discreción e acougo son causa e consecuencia do seu triunfo evolutivo. A maioría de animais perseguen ou foxen na loita pola vida, o preguiceiro tómallo con máis calma.

FONTE: Oscar Cusó/Xornal El País/Ciencia

SUPERLÚA

Superlúa / Imaxe: Xornal El Mundo

Hoxe, poderemos ver a lúa un 14% máis grande e 30 % máis luminosa que unha media lúa corrente.

A orixe desta rareza explícase grazas á órbita elíptica da lúa. O noso satélite atoparase moi preto do punto da súa órbita máis próximo á Terra, 48.280 km máis preto que cando se atopa no punto máis afastado, chamado apoxeo.

Desta forma, o noso satélite está moito máis preto da Terra que habitualmente e recibe luz solar directamente que reflicte e fai que se vexa máis brillante e máis grande no noso ceo. Isto coñécese como Superlúa, ou máis tecnicamente, Lúa de perigeo.

Con todo, as superlúas son relativamente frecuentes. A última tivo lugar o pasado 16 de outubro e despois da gran superlúa deste 14 de hoxeo, teremos outra o próximo 14 de decembro. Pero a atención recae na de hoxe xa que se completará en aproximadamente dúas horas, o que alimentará a sensación de vela con maior tamaño.

Este  evento que non se repetía desde xaneiro de 1948, non volverá estar tan preto da Terra ata o 25 de novembro de 2034.

Lamentablemente o pico da súa fase completa será ás 13:52 horas en España, en pleno día. Iso si, á noite, podernos vela, un chisco máis lonxe da Terra.

NON TE DEITARÁS SEN COÑECER UNHA COUSA MÁIS (XXI)

 

Teno só una de cada 160 millóns de persoas, ou sexa, 43 en todo o mundo. Coñecido como Rh nulo, describiuse en 1961 nunha aborixe australiana e débese a unha alteración xenética que fai que os antígenos, que se utilizan para clasificar os  grupos sanguíneos, non se expresen (o sangue ten 61).

Os individuos con esta característica comparten cos do grupo 0- unha singularidade: ambos son doantes universais, pero só poden recibir unha transfusión da súa mesmo grupo. Na localidade británica de Filton, o Laboratorio Internacional de Referencia de Grupos Sanguíneos (IBGRL) dispón dunha base de datos cos deste reducido club para garantir que ningún dos seus integrantes que necesite unha doazón quede sen ela. A iniciativa conta cun grave inconveniente: os posuidores de Rh nulo residen en países tan distantes entre si como Xapón, Brasil, Irlanda ou Estados Unidos, o que dificulta o traslado dunha bolsa se se precisa con urxencia. No caso de que alguén con Rh nulo teña que someterse a unha cirurxía programada, previamente extráeselle sangue que se almacena (dura 45 días) por se fose necesaria.

En canto aos grupos máis normais, A, B, AB e 0, coas súas variantes positiva e negativa, os máis frecuentes no mundo son o A+, o 0+ e o B+, pero a distribución varía moito por países. Por exemplo, en España, un 36 % da poboación é 0+, un 34 % A+ e un 8% B+. Estas proporcións son similares noutros países europeos. En cambio, o B+ é moi abundante en países como Arabia Saudita (33 %), India (31 %), Xapón (20 %) ou Taiwan (24 %). O 0-, doante universal, ten un presenza importante en Europa, onde oscila entre o 6 % de Francia ou Alemaña, o 7 % de Italia e o 9 % de España. En cambio, en Asia dáse moi raramente (India, 2% ou Xapón, 0,15 %).

FONTE: Luis Otero /Revista Muy Interesante

NON TE DEITARÁS SEN SABER UNHA COUSA MAIS (XX)

 

Por que as veas vense de cor azul se o sangue é vermella?

O sangue arterial e osixenado ten unha cor vermella brillante. Doutro lado, o sangue venosa e parcialmente desosixenada tórnase dunha cor vermella escura e un tanto opaco. Así as cousas,  por que as veas son azuis? Certamente por mor dun efecto óptico pola forma en que a luz penetra a través da pel, as veas ven dunha cor azulado-verdoso. Por iso, as veas só parecen azuis cando están situadas aproximadamente a 0,5 milímetros por baixo da epidermis.

FONTE: Sarah Romero/Revista Muy Interesante

A CAVEIRA DO FURACÁN MATTHEW

 

As nubes que se forman nun furacán poden ter tantas formas como persoas que o miran nun momento determinado. O furacán Matthew conxelado nun momento no que parecía forma de caveira representa á perfección este fenómeno. A foto, compartida polo meteorólogo Stu Ostro, amosa a Matthew cando tocaba terra en Haití a principios do pasado mes de outubro.

Un furacán é o elemento máis monstruoso e máis destrutivo que hai, o máis criminal. Velo representado como unha caveira parece a asociación perfecta. Pero ademais, o sorriso irónico que se debuxa no cranio está formada xusto na zona onde máis mortífero resulta.

FONTE: Verne/Xornal El País