NOTICIAS DAS CIENCIAS

PRIMEIRAS IMAXES EN COR NUN MICROSCOPIO ELECTRÓNICO

Imagxe multicolor tomada cun microscopio electrónico / Stephen Adams

Un equipo de investigadores da Universidade de California, San Diego, conseguiu despois de 15 anos de investigación visualizar as primeiras imaxes en cor cun microscopio electrónico.

Estes microscopios permiten ampliar unha mostra ata dez millóns de veces máis que un óptico, pero ata agora só podían facelo en branco e negro porque a técnica que utiliza elimina os matices cromáticos. O resultado da investigación é o primeiro microscopio electrónico multicolor, que permitirá por primeira vez observar os procesos celulares en cor. Os investigadores cren que a nova técnica terá múltiples aplicacións prácticas.

Os resultados da investigación foron publicados na revista Cell Chemical Biology. O autor principal do estudo explicou que a técnica consiste en cubrir a mostra cunha serie de iones metálicos para usar despois un detector que captura os electróns que devolven os iones en cor. A técnica, segundo o investigador, é similar á microscopía de fluorescencia, pero cos detalles que só pode ofrecer a microscopía electrónica.

As primeiras tomas mostran unhas imaxes que combinan as cores vermello, verde e amarelo. "É como ver por primeira vez unha fotografía en cor cando só coñeciches o branco e negro", asegurou o investigador.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

NOVA TEORÍA SOBRE A FORMACIÓN DOS ANEIS DE SATURNO

Saturno e os seus aneis fotografados pola sonda "Cassini" / Imaxe: NASA/ESA | EPV

Os aneis de Saturno destilan beleza e harmonía, pero esconden un pasado de violencia. Desde que, en 1655, Christiaan Huygens falou por primeira vez da súa existencia, tratouse de explicar a súa orixe, pero a discusión continúa. Un grupo de investigadores da Universidade de Kobe, en Xapón, acaba de publicar unha nova hipótese que pode axudar a entender como se formaron.

O modelo, elaborado a partir de simulacións de computador, sitúa a aparición dos aneis máis famosos do universo nun período temperán da formación do Sistema Solar coñecido como Bombardeo Intenso Tardío. Entón, hai uns 4.000 millóns de anos, a migración dos planetas xigantes provocou unha transformación de grandes consecuencias. Desde o exterior do Sistema Solar onde se formou, Xúpiter avanzou como unha bóla de demolición cara ao interior, arrasando unha primeira xeración planetaria que comezaba a nacer xunto á estrela. Naquel tempo, tamén Saturno viaxou cara ao Sol e quedou trabado co planeta xigante no que se coñece como resonancia orbital. Esa resonancia, un tirón mutuo compasado parecido ao que se produce cando se impulsa a un neno nunha randeeira, tivo consecuencias en todo o Sistema Solar.

Unha das consecuencias daquel baile entre os dous xigantes foi a distorsión das órbitas de moitos obxectos no Cinto de Kuiper. Alí acumúlanse infinidade de pequenos obxectos de xeo, restos da formación do Sistema Solar. Atraídos cara ao interior do sistema, bombardearon aqueles mundos en formación e, segundo os científicos de Kobe, formaron os aneis de Saturno.

Este planeta non é o único que conta con aneis no Sistema Solar. Urano e Neptuno tamén os teñen, aínda que a súa composición é diferente. Fronte aos saturninos, que están formados nun 95% por partículas de xeo, os dos outros dous xigantes gaseosos teñen un contido maior de rocha. O modelo do equipo liderado por Hyodo Ryuki pode explicar estas diferenzas. A súa formulación parte de que no Cinto de Kuiper existían miles de obxectos do tamaño de Plutón. Na súa viaxe cara ao interior do sistema planetario, os investigadores calcularon as probabilidades de que pasasen o bastante preto dos planetas xigantes como para quedar atrapados e destruídos pola súa forza gravitatoria durante o bombardeo intenso tardío. Os seus resultados mostraron que estes encontros sucederían varias veces.

A continuación, segundo explican os autores, estimaron que, cando se producía un encontro entre un viaxeiro do Cinto de Kuiper e un xigante gaseoso, entre o 0,1 e o 10% da masa inicial do obxecto xeado quedaba atrapado na órbita do planeta. A materia acumulada deses fragmentos atrapados sería suficiente para explicar a masa dos actuais aneis en Saturno e Urano. As simulacións tamén ofreceron unha explicación posible ao proceso polo que fragmentos de varios quilómetros quedaban atrapados e comezaban a chocar a grandes velocidades ata quedar feitas cachizas como os que agora compoñen os aneis.

Por último, os científicos afirman que este modelo tamén explica as diferentes composicións dos aneis dos distintos planetas. No caso de Urano e Neptuno, a súa maior densidade fai que poidan pasar moi preto deles e experimentar con gran intensidade o seu tirón gravitatorio. Se os obxectos do Cinto de Kuiper están formados por capas cun exterior de xeo e un interior de rocha, ambas as partes quedarían atrapadas nos cintos destes dous planetas, explicando que teñan máis cantidade de rocha que o de Saturno. No caso deste planeta, se os obxectos pasasen demasiado preto, estrelaríanse contra o planeta, e se non o fan, só a súa cuberta xeada quedaría en órbita. Isto explicaría por que os aneis de Saturno son case todo xeo.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

PAXARO QUE QUE VOA 10 MESES SEN BAIXAR ÁTERRA

Cirrio (Apus apus) / Inaxe: lookanimals.com

A enxeñería da natureza tivo millóns de anos para refinar o deseño dos paxaros. Algunhas aves teñen ás elípticas para manobrar é espazos estreitos (como os pardais), outras, teñen ás para planear e percorrer grandes distancias con pouco esforzo (como os albatros). Pero os cirrios (Apus apus) teñen ás para voar moi rápido, e ao mesmo tempo capturar o seu alimento.

Segundo un artigo presentado o pasado xoves na revista «Current Biology», os cirrios son capaces doutra cousa máis: Concluíron que poden voar durante case un ano enteiro, en concreto ao longo de 10 meses, sen baixar nunca á terra.

«Cando un cirrio común deixa o seu lugar de cría en agusto para migrar a África, non tocan o chan en ningún momento ata que volven á súa próxima época de cría, 10 meses despois», resumiu primeiro autor do estudo e investigador na Universidade de Lund (Suecia).

Isto establece un novo récord entre os cirrios, e deixa moi atrás ás fregatas, unhas aves que son capaces de estar dous meses en voo continuado. Ademais deste récord, esta capacidade implica que poden alimentarse perfectamente no aire.

Aclarou que algúns adoitan pousarse no chan, ou que mesmo poden pasar en terra noites enteiras a mediados de inverno, pero que moitos non tocan o chan durante meses.

Sexa como sexa, para logralo, os cirrios apáñanse para aforrar enerxía durante o día planeando a lombos de correntes de aire quente, en moitos casos ascenciendo ao atarcedecer ou ao amencer.

Para seguir aos cirrios, os investigadores colocaron sensores en 19 deles e usaron un novo sistema de recolección de datos para monitorar a aceleración das aves e seguir a súa xeolocalización.

Todos estes datos, mostraron que os cirrios pasan a maior parte da súa vida voando. Algúns se establecen nalgún punto, pero outros nunca o fan. Ademais, parece que durante o día a actividade das aves é menor, probablemente porque necesitan planear sobre correntes quentes.

Aínda falta por saber se estes paxaros dormen ou non no aire, como fan as fregatas. «O feito de que algúns nunca aterren durante dez meses suxire que dormen no aire», aclarou o investigador. Tal como suxeriu, puidese ser que atopasen un respiro á tardiña, cando as correntes lévanlles a descender suavemente.

Aínda que voar costa moita enerxía, e adóitase pensar que iso acurta a vida, estes paxaros teñen vidas realmente longas. Hai casos documentados de cirrios que viviron 20 anos. Nese tempo, «acumulan tanta distancia de voo como a de ir e volver á Lúa sete veces».

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

O SUBSTITURO DO HUBBLE: JAMES WEBB

 

O Telescopio Espacial James Webb será ao substituto do famoso Telescopio Espacial Hubble. Este novo aparello, lanzarase en outubro de 2018 e terá no espazo un espello de seis metros de diámetro e un tamaño total similar ao dunha cancha de tenis. Ademais, será varias veces máis sensible e preciso que o seu antecesor, co que a ciencia chegará no futuro a recunchos do Universo aos que o Hubble non puido chegar.

No vídeo superior José Manuel Nieves (video-blog Materia escura) ponnos ao corriente das características desde telescopio e a súa misión.

FONTE: Xornal abc/ciencia

LAGARTO PAPAGAIO

 

Un grupo de científicos da Universidade de Bristol liderado polo profesor Jakob Vinther conseguiu reconstruír a escala real, a partir dos restos fósiles dun dinosauro atopado en China, unha réplica do psittacosaurus   (do grego "lagarto papagaio"), un exemplar que habitaba na zona de Asia fai 130 millóns de anos aproximadamente.

O obxectivo dos investigadores era determinar como era exactamente a pel do dinosauro, xa que dependendo diso, achegaría máis información sobre a contorna no que vivía. Como se pode observar na fotografía, a cara do espécime garda unha certa similitude coa cara dun papagaio, pola forma do pico e os ollos. Do longo dun pavo real, este bípedo ten porcas na cola.

   Vista de frente do psittasaurus / Jakob Vinther

O equipo do profesor Vinther empregou un láser para resaltar os materiais fluorescentes que aínda puidesen permanecer nos restos. E así descubriron a presenza de melanosomas, é dicir, células que contiñan melanina, responsables da pigmentación da pel. A partir dese momento, os científicos contaron coa participación do paleoartista Robert Nicholls para pescudar como era a pel do psittacosaurus.

Despois de meses de arduo traballo de reconstrución, Nicholls obtivo a mellor réplica conseguida ata o momento e púidose demostrar que o psittacosaurus vivía nun ambiente salvaxe de frondosa vexetación, onde as árbores eran tan altos que a luz do sol apenas chegaba á terra.

Foi posible chegar a esa conclusión porque, grazas á reprodución, Vinther e o seu grupo levaron a cabo certos experimentos: colocaron a maqueta ao aire libre un día asollado e outro nubrado para determinar a cantidade de luz e de sombra que recibía, observaron a que partes do corpo afectaba máis e menos e pescudaron desta forma como fose exactamente a pigmentación do animal.

Revelouse que a diferente coloración no corpo do psittacosaurus, coñecida como contrasombreado actuaba como camuflaxe para adaptarse á contorna e protexerse dos depredadores, o que explica a cor e as manchas escuras na parte superior e a cor clara na parte abdominal.

Os restos do dinosauro, que aínda conserva en bo estado os aparellos excretor, reprodutor e urinario, poden visitarse no Museo Senckenberg de Historia Natural, en Frankfurt (Alemaña).

FONTE: Xornal El País/Ciencia

MEGALOLAMMA PARADOXODON

Megalolamna paradoxodon /Imaxe: sci-news.com

Un equipo internacional de investigadores describiu unha nova especie de quenlla, hoxe extinta, que viviu no Mioceno, fai uns 20 millóns de anos. De momento, localizáronse restos deste animal, que roldaba os 4 metros de longo e posuía unha dentadura moi especializada, en California, Carolina do Norte, Perú e Xapón.

O estudo dos seus dentes permitiu a estes expertos incluír a esta quenlla, que denominaron Megalolamna paradoxodon, na orde dos Lamniformes, o mesmo no que se atopan as quenllas brancas e os marraxos. En concreto, relaciónano coa familia Otodontidae, na que algúns biólogos clasifican a outro gran superdepredador mariño desaparecido, a quenlla megalodón, que podía alcanzar os 18 metros de longo. De feito podería considerarse ao Megalolamna paradoxodon como un primo próximo á liñaxe do anterior.

No ensaio, publicado na revista Historical Biology, destácase que este animal empregaba os seus grandes dentes dianteiros de 4,5 centímetros para capturar presas de mediano tamaño, que cortaba en anacos cos traseiros. A pesar da súa relación coa familia Otodontidae, os investigadores atoparon que certos trazos das súas pezas dentais parécense máis ás do cailón salmonero ou quenlla salmón, que mide máis de tres metros e aliméntase dos peixes que lle dan nome. A súa denominación científica é Lamna ditropis. Precisamente por iso, a quenlla extinta que agora foi descrito inclúese no xénero Megalolamna. Con todo, aínda se descoñecen moitas cousas destas grandes peixes, que parecen aparecer súbitamente no rexistro fósil. De aí o termo paradoxodon, isto é, “dentes paradoxais”.

FONTE:Abraham Alonso/Revista Muy Interesante

NUBE DE AUGA FÓRA DO SISTEMA SOLAR

 

En 2014 detectouse a existencia dunha anana marrón, o obxecto máis frío coñecido fóra do noso Sistema Solar, que, desde entón, atraeu a atención de todos os investigadores. Trátase dunha anana marrón a tan só 7,2 anos luz da Terra que pode estar rodeada de nubes de auga ou xeo.

Todas as claves deste descubrimento, no videoblog Materia Escura sobre estas liñas.

FONTE: Xornal abc/ciencia

SONDA ROSETTA: PUNTO FINAL

Desde o 9 de agosto, a sonda estivo a trazar órbitas elípticas cada vez máis próximas á súa superficie. O sobrevoo final produciuse o 24 de setembro e, desde entón, leváronse a cabo outras manobras para aliñar a sonda co lugar do impacto, un punto próximo a unha fosa de 130 metros de ancho, chamada Deir o-Medina (como o poboado exipcio).

Érase unha vez unha nave espacial chamada Rosetta, que viaxou ata un afastado cometa para acompañarlo durante a súa travesía cara ao Sol. Na sonda ía un pasaxeiro, un robot denominado Philae que, en metade da súa aventura, saltou da nave para aterrar na superficie de 67P/Churyumov-Gerasimenko. Era a primeira vez que os humanos lograban algo así. Este conto galáctico acaba de concluír o pasado venres 30 de setembro, ás 13:19 horas exactamente, cando Rosetta estrelouse de forma programada contra o chan do cometa, unha manobra que puxo fin a unha das aventuras científicas máis extraordinarias da historia espacial.

As manobras para preparar a grand finale, como chaman na ESA ao final da misión, empezaron o 9 de agosto e leváronse a cabo desde o Centro de Operacións espaciais da ESA (ESOC), en Darmstadt (Alemaña), no que se deron cita este venres pola mañá os principais responsables da misión e desde o que se retransmitiron os últimos instantes de vida de Rosetta.

A sonda quedará para sempre nunha rexión chamada Ma’at, situada na cabeza ou no lóbulo máis pequeno de 67P. Trátase dunha rexión na que hai fosas activas nas que se orixinan chorros de po, e que teñen máis de 100 metros de diámetro e entre 50 e 60 metros de profundidade.

A sonda saíu da Terra hai 12 anos, seis meses e 28 días exactamente. Foi lanzada ao espazo en 2004 e chegou ao seu destino unha década despois, en agosto de 2014. A misión debía rematar en decembro do ano pasado pero foi estendida ata agora  grazas ao bo estado dos instrumentos.

Punto final!

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia