ZONA VERDE

COP25: UN NOVO FRACASO

Quizais non se podía esperar máis do que saíu do Cume do Clima da ONU que se pechou este onte en Madrid con case dous días de atraso. Os negociadores só puideron acordar un débil chamamento aos países para realizar esforzos máis ambiciosos contra o cambio climático. E tiveron que aprazar de novo o desenvolvemento do artigo do Acordo de París referido aos mercados de dióxido de carbono diante sa imposibilidade de acordar un texto. Este asunto deixarase para o próximo cume, que se celebrará en Glasgow en novembro de 2020. "É triste non poder chegar a un acordo final, estivemos tan preto", admitiu Carolina Schmidt, a ministra chilena de Medio Ambiente que ostentou a presidencia deste cume que, segundo os seus cálculos, foi "a máis longa da historia".

O multilateralismo ráchase alá onde se mire e estes cumes nas que negocian case 200 países (que teñen que poñerse unanimemente de acordo) son precisamente o maior exemplo de multilateralismo. As mesmas presións e enfrontamentos entre países que se viven fóra cóanse nas negociacións climáticas. "Estou decepcionado cos resultados", valorou  Antònio  Guterres, secretario xeral da ONU. "A comunidade internacional perdeu unha oportunidade importante para mostrar maior ambición", engadiu. "Pero non debemos rendernos".

Neste cume só conseguiuse que 84 países comprométanse a presentar plans máis duros en 2020, como pediu a ONU en varias ocasións. Dentro dese compromiso están Alemaña, Francia, España e o Reino Unido. O problema é os que non están: EE UU, China, a India e Rusia (que xuntos suman ao redor do 55% das emisións mundiais de efecto invernadoiro), países que non deron sinais durante esta cita de querer ser máis ambiciosos.

Todos os asinantes do Acordo de París deben presentar plans de recorte de emisións que, xuntos, deben conseguir que o quecemento global quede dentro duns límites manexables. Pero a suma dos plans non é suficiente.

Onde foi imposible pechar calquera acordo foi no desenvolvemento do artigo 6 do Acordo de París, o referido aos mercados de carbono. O desenvolvemento destes mecanismos de intercambio de dereitos de emisións, que permiten a países e empresas compensar os gases de efecto invernadoiro que expulsan, xa se atascou hai un ano no Cume do Clima que se celebrou en Katowice (Polonia) e decidiuse que sería nesta COP25 onde se resolvería.

Pero as diferenzas entre os países nesta negociación foron tan grandes que, de novo, non se puido chegar a un pacto en Madrid. O tramo final da negociación protagonizouno o enfrontamento entre Brasil —interesado en poder utilizar o maior número de créditos de emisións que xerou desde a entrada en vigor do Protocolo de Kioto— e a Unión Europea, preocupada por que o seu mercado de dereitos de emisións póidase ver asolagado dese tipo de créditos se non se fixan controis estritos.

Unha oportunidade perdida!

FONTE: Manuel Planelles/elpaís.com

OS ANIMAIS MÁIS MORTÍFEROS DO PLANETA

O título de “animal máis perigoso do mundo” ou “animal máis mortífero do planeta” pode, por suposto, clasificarse de diferentes maneiras, pero en aras dos feitos e a lóxica, sería segundo as mortes anuais estimadas por animal, en lugar de por a destrución que poden chegar a causar. 

Saberías enumerar cales son os animais máis perigosos do mundo? É probable que uno dos que primeiro se che veña á cabeza non sexa precisamente o primeiro da lista. De feito, se pensaches na quenlla, o certo é que os seus ataques apenas representan unha pequena fracción do número de humanos asasinados por animais cada ano.

 É difícil obter os números exactos, está claro, xa que moitos dos países en vías de desenvolvemento non posúen ningún rexistro oficial de mortes por animais. Só rexístranse os casos en que a persoa chega a un hospital ou cando se determinou a causa da morte. E nalgúns destes países habitan algúns dos animais máis perigosos do mundo, polo que seguramente hai unha brecha numérica debido ás estatísticas ocultas onde animais salvaxes matasen persoas.

De todos os xeitos, con datos da Organización Mundial da Saúde, o Instituto Noruegués de Investigación da Natureza, National Geographic, a National Science Foundation, o Centro para o Control de Enfermidades e o Fondo Mundial para a Natureza, realizouse unha estimación de cantas persoas en todo o mundo foron asasinadas por animais. Todas as especies nesta lista foron clasificadas polo número total de persoas asasinadas por cada ano (lembrar que é unha selección estimada e non exhaustiva).

Como resultado, o animal máis perigoso do mundo non ten por que ser o máis grande nin o máis temible, senón máis ben todo o contrario: os máis pequenos. O animal máis mortal do mundo non é unha quenlla nin un humano, pero non  subestimes o seu tamaño. É responsable dunha gran cantidade de mortes humanas. Pero vexamos a lista, iso si, en orde crecente. Ao lado aparece o número total de mortes por ano:

Quenllas: 6

Lobos: 10

Leóns: +22

Elefantes: 500

Hipopótamos: 500

Tenias: 700

Crocodilos: 1.000

Ascaris lumbricoides (nemátodo parásito): 4.500

Mosca tsé-tsé: 10.000

Insectos asasinos/Triatominos: 12.000

Caracois de auga doce: +20.000

Cans: 35.000

Serpes: 100.000

Humanos: 437.000

Mosquitos: 750.000

Os mosquitos son responsables da maioría das mortes relacionadas cos animais. Só a malaria é responsable de máis da metade das mortes relacionadas cos mosquitos, principalmente en África subsahariana, aínda que segundo a Organización Mundial da Saúde, é unha tendencia que está a diminuír. Así, o animal máis pequeno desta lista, é o máis aterrador; transmitindo enfermidades como a malaria, o dengue, a febre amarela e a encefalitis. Lembremos que hai máis de 3.000 especies de mosquitos.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

COP25: É TEMPO DE ACTUAR

Hoxe comeza en Madrid o COP25, e ata o día 13, máis de 29.000 persoas, entre elas 1.500 periodistas, de 196 países, teñen a tarefa de asegurarse de que a Convención e o Acordo de París de 2015 estean a implementarse, en liña cos compromisos asumidos polos países.  

Que é unha  COP?

As siglas COP en inglés refírense á Conferencia das Partes. É dicir, á reunión, normalmente anual, dos case 200 países que forman parte da Convención Marco das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático. A convención adoptouse en 1992 e establecía que os gases de efecto invernadoiro que emite o ser humano na súa actividade cotiá están a contribuír ao cambio climático. A convención, ademais, fixou que os asinantes deben reducir eses gases. Para desenvolver ese tratado celébranse as COP, nas que participan os delegados e ministros dos case 200 países do mundo. Os cumes desenvólvense cada ano nunha área do planeta e esta edición correspondíalle a Latinoamérica. Primeiro ofreceuse Brasil, pero a chegada de Jair Bolsonaro fixo que ese país renunciase. Chile foi a alternativa, aínda que hai un mes as rúas de Santiago de Chile ardían polas protestas e o Goberno do conservador Sebastián  Piñera tivo que renunciar á súa celebración e por iso a  COP celebrarase en Madrid, aínda que Chile seguirá conservando a presidencia do cume, o que implica dirixir as negociacións.

Que é o Acordo de París?

A convención marco serviu primeiro para que se aprobase en 1997 o Protocolo de Kioto. Logo, en 2015, adoptouse o Acordo de París, que substituirá a partir da próxima década a Kioto e que obriga a todos os países a que se somen a acometer recortes dos seus gases. A suma de todas esas reducións debe ser suficiente para que se cumpra o principal obxectivo do Acordo de París: que o aumento da temperatura media do planeta non supere os dous graos centígrados respecto a os niveis  preindustriales, e na medida do posible que non pase os 1,5. Ese é o límite que establece a ciencia para evitar os efectos máis catastróficos dun quecemento que xa non se pode reverter.

A situación de partida!

O cume desenvolverase en metade dunha tremenda falta de liderado internacional na loita climática e nun momento pésimo para multilateralismo. Donald Trump iniciou xa o proceso para sacar a EE UU do Acordo de París, China non dá sinais de que vaia a aumentar os seus plans de recorte de gases de efecto invernadoiro, Rusia non presentou ante a ONU o seu programa para reducilos, os aínda Vinte e oito non lograron aínda acordar a meta de cero emisións para 2050...

Os resultados? Xa vereeeeemos! Deles falaremos o día 14.

 

A CONCENTRACIÓN DE GASES EFECTO INVERNADOIRO ACADA UN NOVO RÉCORD

Segundo a Organización Meteorolóxica Mundial (OMM), os niveis dos gases de efecto invernadoiro que atrapan a calor na atmosfera alcanzaron un novo récord sen precedentes. Se esta tendencia continua a longo prazo significa que as xeracións futuras terán que facer fronte a uns efectos cada vez máis graves do cambio climático, como o aumento das temperaturas, uns fenómenos meteorolóxicos máis extremos, unha maior tensión hídrica, a subida do nivel do mar e a alteración dos ecosistemas mariños e terrestres.

O Boletín da  OMM sobre os Gases de Efecto Invernadoiro mostrou que a concentración media mundial de dióxido de carbono (CO₂) acadou as 407,8 partes por millón (ppm) en 2018, tras ser de 405,5  ppm en 2017.

O incremento de CO₂ que se produciu de 2017 a 2018 foi moi similar ao observado de 2016 a 2017 e situouse xusto por encima da media do último decenio. Os niveis mundiais de CO₂ excederon o simbólico e importante limiar de 400 partes por millón en 2015.

O CO₂ permanece na atmosfera durante séculos e aínda máis tempo nos océanos.

A solución? Cero emisións!

FONTE: public.wmo.int/es

CANDO A TERRA ERA UNHA BOLA DE NEVE

A nai de todas as glaciacións / Universidade de Barcelona/lavoz.es

Hoxe estase producindo un quecemento global. Un serio problema que non supón ningunha ameaza para a Terra senón para os seres vivos. O mundo superará facilmente calquera cambio climático, tal e como fixo no pasado. Desde que se formou hai 4.500 millóns de anos atravesou períodos moito máis hostís que o actual. Houbo incluso unha época na que se converteu nunha bóla de neve, unha teoría que acaba de ser apoia por unha recente investigación baseada en novas evidencias achadas en rochas sedimentarias.

Durante unha glaciación prodúcese un notable descenso da temperatura media. A capa de xeo esténdese e acada moitas rexións, mesmo de latitudes medias. Hai 600 millóns de anos tivo lugar a nai de todas as glaciacións. Os casquetes polares foron avanzando desde o norte e o sur ata alcanzar o Ecuador. Crese que a temperatura na chamada etapa Crioxénica descendeu ata os vinte graos baixo cero.

As causas dese drástico cambio climático, como o de hoxe, foron unha serie de variacións na atmosfera. Por entón había unha concentración máis elevada de dióxido de carbono e metano, pero empezaron a descender os niveis destes gases de efecto invernadoiro e o clima comezou a arrefriarse de forma intensa.

A acumulación do xeo produciu á súa vez un efecto de retroalimentación polo albedo, xa que a neve rebota toda a radiación solar. Desta forma o branco non tardaría en cubrir o planeta enteiro prexudicando gravemente aos seres vivos. Naqueles anos eran todos mariños e unicelulares. Cando o océano comezou a conxelarse tiveron moitas dificultades para sobrevivir. A inmensa maioría dos organismos extinguíronse pero a vida atopou un refuxio nas profundidades, nas fumarolas ou chemineas hidrotermais. Aquí afloran os materiais terrestres desde o interior do planeta. Son unha especie de volcáns mariños que achegan gases, minerais e sobre todo altas temperaturas. O sorprendente é que co tempo, foron aparecendo unha serie de organismos novos e pluricelularais. É dicir, a vida non só resistira senón que evolucionou.

Os científicos que estudaron este evento climático do pasado aseguran que a Terra saíu adiante grazas á actividade volcánica, que inxectou dióxido de carbono na atmosfera e desta forma volveu poñerse en marcha o efecto invernadoiro que produciu un quecemento que contrarrestou o arrefriado global. Os diminutos seres vivos que sobreviviron e naceron durante a bóla de neve son os devanceiros máis afastados. A vida que hai na Terra, incluída a especie humana, é filla do xeo.

FONTE: Xavier Fonseca/lavoz.es

A MÁIS INSECTOS, MELLORES COLLEITAS

As paisaxes que alternan cultivos con áreas  seminaturais favorecen a biodiversidade e as colleitas / Matthias  Tschumi

Durante cinco anos, na facenda Hillesden (centro de Inglaterra) realizaron un experimento. Dividiron a terra, unhas 900 hectáreas, en tres tipos de parcelas. Nunhas fixeron o de sempre, cultivar trigo, colza e fabas co uso de fertilizantes, e pesticidas convencionais. Nas outras, deixaron sen sementar os bordos dos campos, entre o 3% e a 8% da área, e foron reducindo os agroquímicos. Ao sexto ano, os investigadores botaron contas e comprobaron que os rendementos entre as leiras eran equiparables. Nas últimas, a recuperación da biodiversidade estaba a aumentar a colleita. E non é un efecto secundario: un amplo estudo mostra agora que se se deixa espazo á natureza, a agricultura rende máis.

Un centenar de científicos revisou unha ampla colección de estudos sobre 29 dos cultivos máis relevantes para a alimentación humana. Centráronse nos traballos que achegaban datos sobre a variedade (entendida como número de especies) e abundancia de insectos polinizadores e fauna beneficiosa, os bichos bos que se comen aos malos, ás pragas. Tamén tiveron en conta o rendemento rexistrados nas distintas colleitas. En total, recompilaron información de 1.475 áreas de cultivo de todo o planeta desde 1989 ata o de agora.

O traballo, publicado en Science Advances, confirma que canto máis intensiva é unha agricultura, máis reduce a vida existente á súa ao redor. "A intensificación da agricultura, a creación de  monocultivos e a perda de vexetación natural teñen un impacto negativo tanto na abundancia como na riqueza de especies destes insectos beneficiosos", di o autor principal do traballo. Entre os impactos concretos estarían a desaparición de zonas de posta e refuxio, a falta dunha oferta de flores variada ou a exposición aos pesticidas.

Pola contra, as paisaxes onde os cultivos mestúranse con outros diferentes, con  arboledas e áreas sen labrar mostran unha maior abundancia de  polinizadores e ata un 40% máis de variedade de fauna beneficiosa ou inimigos naturais.

O traballo vai máis aló e atopa unha relación positiva entre abundancia de polinizadores e inimigos naturais das pragas co rendemento dos cultivos. Polo tipo de traballo, un metaanálisis dun centenar de estudos, os autores non dan cifras concretas da mellora, se atopas unha clara correlación entre ambos os parámetros.  O autor do estudo, con todo, si pode dar máis exemplos como o da facenda Hillesden.

Un deles é o dun estudo publicado a semana pasada sobre o cultivo de  colza oleaxinosa en 300 leiras do oeste de Francia. Os seus resultados mostran que os rendementos e a marxe bruta da colza eran maiores (entre un 15% e un 40%) nos terreos con maior abundancia de polinizadores. "Pódense obter maiores colleitas aumentando os  agroquímicos ou a abundancia das abellas, pero os rendementos económicos dos cultivos só melloran coas últimas, porque os pesticidas non aumentan os rendementos sen que os seus custos reduzan as marxes brutas", razoa  o autor do estudo.

Se, como mantén este traballo, o impacto positivo de polinizadores e insectos beneficiosos é un fenómeno global, isto podería explicar unha tendencia que está a desconcertar a moitos científicos. Segundo varios estudos, dende hai unhas poucas décadas os rendementos agrarios por unidade de produción esancáronse e mesmo reducíronse a pesar de que a intensificación da agricultura non se detivo. A clave podería estar na perda destes aliados naturais. Así que, como conclúe o estudo, "a biodiversidade ao redor dos campos é básica para asegurar e manter unha produción de comida estable e abundante".

FONTE: Miguel A. Criado/Ciencia/elpaís.com

A NATUREZA XA NON PODE MANTER AOS HUMANOS

   

Máis dun terzo dos cultivos humanos necesitan dos insectos e aves para a súa  polinización / NATURAL CAPITAL PROJECT

En 30 anos, máis da metade da poboación mundial sufrirá as consecuencias dunha natureza malferida. Un amplo estudo modelou o que os distintos ecosistemas e procesos biolóxicos ofrecen hoxe aos humanos e o que poderán darlles en 2050. Por diversas causas, a maioría antropoxénicas, procesos naturais como a  polinización dos cultivos ou a renovación da auga reducirán a súa achega ao benestar humano. A peor parte levaranlla rexións que hoxe teñen un maior capital natural, como África e boa parte de Asia.

Os autores da investigación determinaron a contribución natural dos diversos ecosistemas a tres procesos craves para os humanos: a  polinización por parte de insectos e aves, a rexeneración da auga mediante a retirada do exceso de nitróxeno procedente da gandería e a agricultura ou a protección que diversas barreiras naturais dan na liña de costa. "A natureza ofrece moito máis aos humanos, nun anterior traballo expomos 18 grandes familias de contribucións naturais, pero non hai datos de todas elas e para todo o planeta", di o coautor do estudo, para explicar a elección destas tres contribucións.

Solaparon aqueles datos cos da poboación actual e a prevista en 2050 a escala local. O modelo incluíu tamén os distintos factores que máis están a deteriorar a natureza, como os cambios no uso da terra en forma de deforestación e avance da agricultura, a acelerada urbanización ou o cambio climático. Por último, aplicaron o seu modelo a tres posibles escenarios: un no que as sociedades seguirán baseadas no uso dos combustibles fósiles como agora, outro emerxente que denominaron de rivalidade rexional e un terceiro protagonizado pola sustentabilidade.

O traballo, publicado en Science, conclúe que, no peor dos escenarios, ata 4.450 millóns de persoas poderían ter problemas coa calidade da auga pola incapacidade dos distintos ecosistemas de rexenerala. Ademais, case 5.000 millóns de humanos terán que soportar unha significativa diminución nos rendementos dos seus cultivos por unha deficiente  polinización.

Os peores resultados non se dan no escenario onde o petróleo (e as emisións de CO₂) son a base do sistema, senón no novo de rivalidade rexional. Neste panorama de nacionalización da globalización, o aumento da poboación intensificará a presión sobre os recursos que a natureza pode ofrecer en moitas rexións do planeta.

Só unha aposta por unha traxectoria sustentable podería reducir o número de persoas afectadas pola deterioración dos ecosistemas entre tres e dez veces. Con todo, sexa cal for o escenario que se dea dentro de 30 anos, uns 500 millóns de habitantes das zonas costeiras terán un maior risco de erosión do litoral ou de inundacións.

O traballo, que se plasmou nunha potente ferramenta visual do Proxecto Capital Natural, permite saber quen serán os que mais perdan. Ata 2.500 millóns de persoas do leste e sur de Asia e outros 1.100 en África sufrirán unha redución na calidade da súa auga. Os riscos costeiros concentraranse no sur e o norte de Asia. Mentres, os maiores problemas coa  polinización natural teranos de novo no sueste asiático e África, pero tamén en Europa e América Latina. En ambas as rexións as persoas afectadas poderían achegarse aos 900 millóns.

Aínda que a tecnoloxía veu suplindo un número crecente de servizos que antes prestaba a natureza, esta vez podería non ser a resposta.

Máis realista parece conservar a biodiversidade alí onde máis ofrece. E, como di a científica do Proxecto Capital Natural e coautora do estudo "contamos coa información que necesitamos para evitar os peores escenarios que proxectan os nosos modelos e avanzar cara a un futuro xusto e sustentable".

FONTE: Miguel Ángel Craiado/elpais.com/ciencia

HUMOR REAL: ALGO VAI MAL!

Viñeta de hoxe, no xorla El País, do xenial El Roto (Andrés Rábago García, Madrid-1947).

A bos entendedores, poucas pañabras!