CURIOSIDADES

Unha sonda da NASA descobre un novo cráter na Lúa tan grande como o Coliseo romano

Imaxe ampliada do novo cráter descuberto na Lúa / NASA

Científicos descubriron un cráter na Lúa que é máis grande que o Coliseo Romano e que é o resultado dun potente impacto ocorrido hai dous anos que pasara inadvertido.

O buraco, duns 222 metros (728 pés) de ancho e de ata 43 metros (141 pés) de profundidade, é o maior cráter de impacto coñecido do sistema solar escavado en tempos recentes.


Os investigadores indicaron que se estima que un evento de tal magnitude ocorre só unha vez cada 132 anos, o que o converte nunha mina de información mentres a NASA prepárase para construír unha base para astronautas na Lúa.

"Este evento constitúe unha observación estatisticamente rara, na práctica, dunha vez na vida", escribiron os científicos nun dos dous estudos sobre o tema que se publicaron recentemente na revista Science Advances.

O Orbitador de Recoñecemento Lunar da NASA detectou o cráter na cara visible da Lúa en maio de 2024, pouco despois de que se formase polo impacto dun fragmento entrante dun asteroide ou cometa. O golpe na Lúa non foi detectado en tempo real por parte de telescopios na Terra e no espazo.

As imaxes de gran angular do ORL non se identificaron entre o alude de datos ata agosto de 2025. A nave espacial recompilou imaxes máis detalladas o ano pasado, seguidas da confirmación do achado a comezos deste ano.

O cráter, nomeado en honra do falecido Thomas McGetchin, exdirector do Instituto Lunar e Planetario de Houston, é tres veces máis grande que o anterior posuidor da marca, achado polo ORL hai unha década. Marcada por cráteres desde tempos antigos, a Lúa alberga algúns dos maiores cráteres de impacto do sistema solar, incluído un que se estende por máis de 2.400 quilómetros (1.500 millas).

Este impacto máis recente removeu a superficie lunar ao longo de máis de 100 quilómetros (66 millas). Segundo Mark Robinson, científico en xefe das cámaras do ORL, que traballa en Intuitive Machines, o po e o chan rochoso foron expulsados cun ángulo maior do esperado. Robinson foi o autor principal dun dos estudos.

Un estudo separado identificou unha "mancha fría" de 7 quilómetros de ancho (4 millas) ao redor do novo cráter, que corresponde a un afloxamiento da capa superior do chan lunar. O coautor David Paige, da Universidade de California en Los Ángeles, compárao coa xardinería.

"Agora estamos a pensar nos impactos como unha forma de remover os sedimentos e poñer arriba cousas que normalmente están debaixo da superficie", dixo Paige nun comunicado.

Os numerosos descubrimentos de cráteres do ORL desde o seu lanzamento en 2009 mostran que a capa superior do chan lunar está a ser volteada por material expulsado cada 80.000 anos, máis rápido do que se pensaba, de acordo con Robinson.

Contrario á crenza popular de que as pegadas lunares dos astronautas do Apolo durarán para sempre, "definitivamente desaparecerían fai moito para entón", comentou Robinson nun correo electrónico.

O seguinte paso é calcular o risco de que o material expulsado do cráter golpee a base lunar que a NASA planea, engadiu. "Esa información axudará aos enxeñeiros para reforzar as estruturas para que non haxa que preocuparse por danos, ou quizá preocuparse menos".

FONTE: elmundo.es/ciencia

Como naceu o anteollo de longa vista, o invento que cambiou a forma de mirar o mundo

Pintura do século XIX que amosa a Galileo co seu telescopio

A comezos do século XVII, mentres Europa bulía entre descubrimentos e guerras, un artefacto nado case por casualidade permitiu ver máis lonxe que nunca. O  anteollo de longa vista, transformou a navegación, a astronomía e, de paso, o xeito en que entendemos o coñecemento. Non foi un científico de renome quen deu con el, senón un artesán curioso.

Corría o ano 1608. Nos Países Baixos, unha república nova que florecía grazas ao comercio e a tecnoloxía, unha tenda de lentes da cidade de Middelburg converteuse no epicentro dunha historia que cambiaría a observación humana. Alí traballaba Hans Lippershey, un fabricante de anteollos que, segundo as crónicas, experimentaba con distintos tipos de lentes convexas e cóncavas para mellorar a visión dos seus clientes.

Hai varias versións sobre o que ocorreu a continuación, e como adoita pasar cos inventos afortunados, o azar xogou un papel protagonista. Unha das máis populares, quizá adornada pola imaxinación do século posterior, conta que uns nenos travesos combinaron dúas lentes e déronse conta de que podían ver un catavento moi afastado con gran claridade. Lippershey, ao observar o efecto, montou as lentes nun tubo e creou así o primeiro anteollo de longa vista.

Outra versión, máis sobria, suxire que o propio Lippershey estaba a experimentar coas combinacións ópticas cando notou que ao xuntar unha lente convexa e outra cóncava conseguíase unha ampliación inesperada. En ambos os casos o certo é que en 1608 solicitou unha patente ante os Estados Xerais dos Países Baixos para un artefacto que «facía que os obxectos afastados parecesen próximos». A súa petición foi denegada, pero o invento xa captara a atención de toda Europa.

En cuestión de meses as cortes, os exércitos e os mariñeiros querían adquirir un deses misteriosos «tubos holandeses». Nacera un novo instrumento para dominar o mundo visible.

O funcionamento básico do anteollo de longa vista é relativamente simple: un sistema de dúas lentes aliñadas dentro dun tubo alonga e concentra os raios de luz, creando unha imaxe aumentada. No modelo de Lippershey unha lente convexa (positiva) facía converxer os raios de luz provenientes do obxecto, mentres que a lente cóncava (negativa), preto do ollo, corrixía a dirección deses raios de modo que o observador vía unha imaxe ampliada pero dereita.

Os primeiros anteollos de longa vista apenas ofrecían un aumento de tres ou catro veces, nada que ver cos telescopios modernos. Con todo, o salto mental foi colosal. Por primeira vez o ser humano podía transformar a súa vista limitada nunha ferramenta estratéxica: detectar un barco inimigo antes de ser visto, recoñecer unha cidade no horizonte ou inspeccionar unha torre sen achegarse fisicamente.

En 1609, apenas un ano despois do invento de Lippershey, a noticia do dispositivo chegou a Venecia. Alí, Galileo Galilei, profesor de matemáticas na Universidade de Padua, decidiu construír a súa propia versión baseándose nos rumores que corrían entre os comerciantes. En cuestión de días deseñou un anteollo de longa vista de oito aumentos; semanas despois, xa tiña un de trinta. Pero Galileo fixo algo que ningún dos inventores orixinais imaxinara: apuntou o anteolllo de longa vista ao ceo.

O resto é historia. Galileo observou a Lúa e descubriu que a súa superficie estaba chea de montañas e cráteres, non era lisa nin perfecta como se cría ata entón. Mirou Xúpiter e detectou que tiña catro pequenas «estrelas» orbitando ao seu redor: os hoxe coñecidos como satélites galileanos. Estudou as fases de Venus, apoiando a teoría heliocéntrica que situaba ao Sol no centro do sistema.

O anteollo de longa vista, un xoguete militar de mercadores e navegantes, acababa de converterse nun instrumento científico revolucionario. A humanidade acababa de mirar o cosmos con ollos novos.

Curiosamente, aínda que a historia adoita adxudicar o mérito principal a Hans Lippershey, a orixe do anteollo de longa vista segue sendo un tema de disputa histórica. Varios documentos apuntan a que os irmáns Zacharias e Hans Janssen, tamén fabricantes de lentes en Middelburg, montarían un tubo similar incluso antes de 1608. Outros atribúen parte do mérito a Jacob Metius, un artesán que presentou un modelo ás autoridades neerlandesas pouco despois que Lippershey.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

O accidente máis útil da historia: o nacemento do funil

Hai inventos que xorden de anos de estudo, de laboratorios punteiros e de mentes brillantes que perseguen unha idea con obstinación case patolóxica. E logo están os outros: os que aparecen porque alguén derramou algo no momento equivocado, no lugar equivocado, e tivo a lucidez de preguntarse por que aquilo funcionaba tan ben.

O funil pertence, case con toda seguridade, a esta segunda categoría.

O funil é un dos obxectos máis antigos e universais da historia humana e a súa orixe ten máis de accidente doméstico que de xenialidade planificada.

O problema cos inventos moi antigos é que ninguén os documenta. Cando algo se converte en algo tan cotián que todos o usan ninguén sente a necesidade de escribir sobre iso. O funil sofre exactamente esa maldición. Os arqueólogos atoparon funís de cerámica en xacementos do antigo Exipto, en Mesopotamia e na civilización do Indo. 

Para entender o nacemento do funil hai que situarse no contexto das primeiras civilizacións agrarias, onde almacenar e transvasar líquidos (aceite, viño, cervexa ou auga) era unha tarefa diaria e absolutamente crítica para a supervivencia. As vasillas da época tiñan bocas estreitas por unha razón práctica, reducir a evaporación e evitar que entrase sucidade. O problema é que introducir un líquido por unha boca estreita, cando o tes nun recipiente grande e pesado, é unha operación moi complicada.

A física non perdoa. O líquido cae, salpica e derrámase. Nalgún momento (e aquí é onde a historia se volve deliciosamente especulativa) alguén colleu un obxecto cónico que tiña a man. Poida que fose unha folla grande enrolada, poida que fose un fragmento de cerámica rota con forma casual de cono ou poida que fóra, simplemente, o corno dun animal. O caso é que este obxecto, colocado sobre a boca da vasilla, resolveu o problema de golpe.

O líquido entraba pola parte ancha, concentrábase na estreita e caía dentro sen desperdicio. Era tan obvio e tan elegante que é case imposible que alguén o inventase no sentido clásico. O máis probable é que ocorrese por accidente, que alguén o vise funcionar, e que a idea se propagase de taller en taller, de aldea en aldea, sen que ninguén se molestase en apuntar o nome do responsable.

De feito, o candidato máis serio ao título de primeiro funil da historia non é un obxecto fabricado con ese propósito, senón un reutilizado: o corno de boi ou de cabra.

En varias culturas do Oriente Próximo antigo os cornos ocos usábanse como funís naturais moito antes de que ninguén fabricase un de cerámica. A forma é idéntica: ancha na base e estreita na punta. A natureza xa resolvera o problema de enxeñería; os humanos só tiveron que darse conta.

Este salto (de observar que un corno funciona como funil a fabricar deliberadamente un obxecto con esa forma) é o tipo de innovación que os historiadores da tecnoloxía chaman transferencia morfolóxica. Non inventas a forma, simplemente a copias de onde xa existe. A natureza leva millóns de anos optimizando xeometrías e nós levamos miles de anos copiándoa e chamándoo enxeño.

A gran revolución do funil chegou cando alguén decidiu fabricalo en cerámica. Isto é importante porque a cerámica deixa un rastro arqueolóxico. Os funís de corno ou de folla podrecen, pero os de barro cocido sobreviven milenios. E o que os arqueólogos atoparon é revelador: os funís de cerámica máis antigos que coñecemos, datados ao redor do 3500 a. de C. en Mesopotamia, xa son obxectos perfectamente estandarizados. Non son experimentos torpes, son artefactos refinados, con proporcións coidadas e foron fabricados en serie.

Isto dinos algo importante: para cando alguén decidiu facer un funil de cerámica, a forma xa era tan coñecida e tan universalmente útil que non facía falta explicala. Era un obxecto que todo o mundo entendía de inmediato. O que a cerámica achegou non foi o concepto, senón a durabilidade e a posibilidade de estandarizar a produción.

O fascinante do funil é que funciona grazas a principios que tardarían miles de anos en ser formulados matematicamente. A conservación da masa, a hidrostática e a tensión superficial, toda a física que hai detrás dese obxecto cónico e oco foi descrita por primeira vez por científicos que viviron moito despois de que o funil levase xa séculos sendo un utensilio banal en calquera cociña ou adega.

A historia do funil é, no fondo, unha historia sobre como funciona realmente a innovación cando se desposúe de mitoloxía. Non é o xenio solitario que ten unha iluminación, senón a acumulación paciente de pequenos accidentes útiles e de observacións compartidas.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

Benvidos ao cometa máis grande do Sistema Solar: 137 quilómetros de diámetro, 13 veces máis que o meteorito que extinguiu aos dinosauros

Os confíns do espazo profundo ocultaban un segredo monumental que comezou a desvelarse en outubro de 2014, cando un equipo científico localizou un misterioso corpo celeste situado a unha distancia equivalente á de Neptuno. Aquel obxecto achado no espazo exterior foi catalogado inicialmente como un planeta menor debido ao seu tamaño estimado próximo aos cen quilómetros. Con todo, as observacións posteriores revelaron unha natureza completamente distinta para este xigantesco viaxante astronómico.

Aquel obxecto rexistrado como 2014 UN271 mostrou en 2021 unha coma, a característica envoltura de gas e po que rodea aos núcleos cometarios. Este achado confirmou que se trataba do cometa C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein, un corpo xeado detectado a unha distancia marca do Sol xamais rexistrada para este tipo de obxectos. O Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA-CSIC) participou activamente nas investigacións que confirmaron a natureza única deste coloso espacial.

As precisas observacións realizadas desde o radiotelescopio ALMA en Chile permitiron determinar que o núcleo cometario posúe un diámetro duns 137 quilómetros. Esta dimensión consolida ao corpo como o maior cometa activo coñecido na historia, duplicando case a escala do famoso Ale-Bopp. Os astrofísicos destacan que só o supera o centauro 95P/Chiron, un corpo que comparte trazos intermedios entre os asteroides e as estruturas cometarias.

A investigación publicada na revista Astrophysical Journal Letters confirmou a presenza de chorros de monóxido de carbono que emerxen do seu interior xeado. Estas medicións térmicas captadas por ALMA revelaron datos sobre a masa de po a unha distancia de 16.6 unidades astronómicas (UA) do Sol. Os científicos analizan esta temperá actividade molecular para comprender mellor os elementos primordiais que deron orixe ao noso sistema solar hai 4.600 millóns de anos.

A traxectoria calculada sitúa a procedencia do coloso na remota nube de Oort, a xigantesca estrutura esférica que envolve a nosa contorna planetaria. A análise da superficie indica que conta cun albedo extremadamente baixo, próximo ao 5.3%, o que fai á súa codia moi escura. As observacións científicas sinalan que a súa reflectividade é só un pouco superior á do carbón vexetal, presentando un aspecto exterior similar ao doutros núcleos cometarios.

O comportamento deste corpo resulta inusual porque comezou a súa actividade cometaria a unha distancia aproximada de 35 UA do astro central. Os datos indican que desenvolveu a súa envoltura de gas cinco unidades astronómicas máis aló do planeta Neptuno, en zonas sumamente frías. Este fenómeno mostra que a sublimación temperá está impulsada por xeos supervolátiles, convertendo ao corpo no arquetipo representativo dos cometas afastados que orbitan a enormes distancias.

O perihelio ou máximo achegamento á nosa estrela producirase no ano 2031, momento en que se situará a unhas once unidades astronómicas do Sol. O cometa non chegará a cruzar a órbita do planeta Saturno, polo que nunca atravesará as rexións máis internas do sistema planetario. Deste xeito, manterá unha traxectoria distante que protexerá gran parte da súa estrutura orixinal fronte á radiación solar directa.

Os estudos dinámicos da súa órbita revelan que no pasado rozou unha distancia mínima situable entre as 17 e 21 unidades astronómicas solares. Debido a que xamais visitou rexións máis cálidas desde a súa expulsión orixinal da nube de Oort, considérase un dos obxectos máis prístinos conservados.

FONTE: Ruben Badillo/nationalgeographic.com.es/ciencia     Imaxe: NRAO/Melissa Weiss 

A Proba Matemática de que... Deus Pode Crear o Mundo da nada?

A Proba Matemática de que... Deus Pode Crear o Mundo da nada?

Descobren na China un estraño dinosauro de máis de 3,6 metros con enormes garras e decenas de dentes

Atopan na China un insólito dinosauro de máis de 120 millóns de anos que revela unha forma inesperada de sobrevivir / Recreación artística: ChatGPT-4o

Hai máis de 120 millóns de anos, un insólito dinosauro percorría o territorio quehoxe ocupa o nordés da China. Camiñaba sobre dúas patas, tiña un pescozo alongado, decenas de pequenos dentes apertados nas súas mandíbulas e unhas mans rematadas por grandes garras. O seu aspecto debeu de ser tan peculiar como o doutros membros da súa familia: os Therizinosaurus, un dos grupos máis desconcertantes entre os dinosauros terópodos.

Agora, un esqueleto case completo recuperado na Formación Yixian, na provincia chinesa de Liaoning, permitiu identificar un xénero e unha especie ata o de agora descoñecidos. Os paleontólogos bautizárono Kayrasaurus changliensis, e non se trata precisamente dun exemplar pequeno. Superaba os 3,6 metros de lonxitude e os investigadores calculan unha masa corporal de entre 117 e 274 quilogramos. É, ademais, o maior terizinosaurio coñecido ata o momento na soada Biota de Jehol.

O descubrimento foi presentado por Chun-Chi Liao, William J. Freimuth, Lindsay E. Zanno e Xing Xu no Journal of Systematic Palaeontology. A fósil conserva gran parte do cranio e a mandíbula, boa parte da columna vertebral e as extremidades anteriores. Faltan, con todo, as patas traseiras. O estado dalgúns ósos indica ademais que o animal aínda non alcanzara completamente a madurez esquelética cando morreu.

Os Therizinosaurus levan décadas desconcertando aos paleontólogos. Eran terópodos manirraptores, a gran liñaxe que tamén inclúe ás aves, pero algúns dos seus representantes máis evolucionados desenvolveron unha anatomía que se afastaba moito da imaxe habitual dun dinosauro carnívoro. Tiñan cabezas relativamente pequenas, pescozos longos, corpos robustos, pelvis anchas e enormes uñas nas mans.

A súa combinación de características foi tan estraña que a posición evolutiva do grupo permaneceu durante anos rodeada de controversia. Os primeiros fósiles chegaron a interpretarse mesmo como restos de tartarugas xigantes e, posteriormente, propuxéronse outras afinidades antes de que novos esqueletos permitisen situalos entre os terópodos.

Kayrasaurus engade agora outra peza a esa historia. O exemplar resulta especialmente rechamante polo seu tamaño: os autores calculan que era aproximadamente 1,6 veces máis longo que o holotipo de Beipiaosaurus inexpectus, ata o de agora o maior terizinosaurio coñecido en Jehol. E probablemente aínda tiña marxe para crecer.

Diagrama do esqueleto de Kayrasaurus changliensis (IVPP V 18957), representado en vista lateral / Journal of Systematic Palaeontology (2026)

O seu cranio tamén esconde unha das maiores sorpresas. O maxilar aloxaba máis de 32 dentes e a mandíbula inferior máis de 45. Eran extremadamente pequenos e estaban dispostos moi xuntos, cunha densidade superior a 3,5-4 dentes por centímetro. A parte dianteira das mandíbulas, en cambio, carecía de dentes.

Os investigadores identificaron ademais unha combinación de características que permite distinguir ao animal de calquera outro terizinosaurio coñecido. Os seus ósos nasais prolongábanse cara atrás aproximadamente ata a metade das órbitas e, polo menos nun dos lados conservados, o extremo anterior presentaba dúas proxeccións. Unha das uñas da man tiña así mesmo unha peculiar prolongación dorsal descrita anatomicamente como un pequeno “beizo”.

O achado adquire especial interese polo lugar onde apareceu. A Formación Yixian forma parte da Biota de Jehol, un dos conxuntos fósiles máis importantes do Cretácico Inferior. Deste ecosistema do nordés da China proceden numerosos fósiles extraordinariamente conservados, entre eles diferentes dinosauros emplumados.

Kayrasaurus non estaba só. En Jehol xa se coñecían outros tres terizinosaurios temperáns: Beipiaosaurus inexpectus, Jianchangosaurus yixianensis e Lingyuanosaurus sihedangensis. A convivencia de formas diferentes expón unha pregunta inevitable: como podían animais relativamente próximos evolutivamente compartir un mesmo ecosistema sen competir exactamente polos mesmos recursos?

O novo estudo propón unha resposta provisional. Ao combinar anatomía, estimacións de masa corporal e información biomecánica, os investigadores atopan indicios de polo menos dúas estratexias ecolóxicas diferentes entre estes dinosauros.

Beipiaosaurus e posiblemente Kayrasaurus formarían parte dun grupo de animais máis robustos e menos adaptados a desprazarse con rapidez, con características relacionadas cunha mordida relativamente potente. Jianchangosaurus e Lingyuanosaurus, pola contra, presentan proporcións asociadas a unha maior capacidade locomotora e poderían depender en maior medida das súas extremidades anteriores para obter alimento.

Fotografías da man esquerda do exemplar IVPP V 18957, observada desde a súa cara medial / Journal of Systematic Palaeontology (2026)

Esta interpretación resulta especialmente interesante porque despraza a atención desde as espectaculares garras dos terizinosaurios cara ao resto da súa anatomía. Animais que a primeira vista podían parecer moi semellantes quizá explotaban recursos diferentes dentro dunha mesma paisaxe.

Con todo, aínda quedan importantes incógnitas. O cranio de Kayrasaurus sufriu unha forte compresión durante a fosilización e algúns elementos resultan difíciles de interpretar. Máis importante aínda, o esqueleto carece das extremidades posteriores. Esa ausencia limita as reconstrucións da súa locomoción e tamén introduce incerteza nas estimacións de masa corporal.

Os propios investigadores consideran que as diferenzas ecolóxicas propostas deberán poñerse a proba con novos fósiles e análises máis completas. O feito de que o exemplar fose probablemente un individuo inmaturo obriga igualmente a valorar que características corresponden realmente á especie e cales poderían cambiar durante o seu crecemento.

Aínda con esas cautelas, Kayrasaurus changliensis revela que a diversidade dos primeiros terizinosaurios era maior do que suxerían os fósiles coñecidos ata o de agora. Nun mesmo ecosistema conviviron animais de tamaños e proporcións diferentes que aparentemente estaban a experimentar con distintas formas de conseguir alimento. E o maior de todos eles, polo menos entre os atopados ata o de agora en Jehol, aínda non terminara de medrar cando quedou enterrado hai máis de 120 millóns de anos.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.okdiario.com/ciencia

PARA QUE SERVEN OS DOUS BURACOS QUE TEÑEN AS PINZAS?

As pinzas da roupa son un deses obxectos que utilizamos case sen pensar. Están en todas as casas e só nos fixamos nelas cando tras facer a coada, queremos colgar unha peza sobre o tendedero, abrímola e atrapamos a tea e a corda ao mesmo tempo. É un xesto tan cotián que resulta difícil imaxinar que poida existir outro xeito de facelo. 

Pero fixáchete ben nunha pinza? Ten dous buracos! E que pintan na pinza?

Trátase dos dous ocos que presentan na zona destinada a suxeitar as pezas. A explicación da presenza destes buracos está clara: o buraco máis pequeno e próximo ao mecanismo central serviría para encaixar a corda ou o arame do tendedero, mentres que o oco exterior, algo maior, quedaría reservado para a tea. Desta forma, corda e roupa non compartirían o mesmo punto de presión.

O método promete reducir un dos problemas habituais ao tender, as marcas que deixan as pinzas sobre determinadas pezas. Ademais, ao separar lixeiramente a tea da corda podería facilitar a circulación do aire durante o secado. Hai, con todo, un matiz importante: non existen probas históricas concluíntes de que ambos os buracos fosen deseñados orixinalmente con estas funcións. Trátase, por tanto, dun uso alternativo que pode resultar práctico, non dunha regra descoñecida que incumprísemos durante toda a vida.

FONTE: Blanca Espada/okdiario.com

O cazador cazado: o estraño caso do superdepredador do Cámbrico que sufriu e sobreviviu a un ataque mortal

    Na ilustración, Amplectobelua symbrachiata, un superdepredador do período Cámbrico / Yu Wu, Northwest University, Xi’an, China

Quen depreda ao depredador? Porque un novo achado acaba de demostrar que, nos incipientes mares do Cámbrico de hai uns 520 millóns de anos, nin sequera os maiores cazadores podían vivir tranquilos. A proba acaba de achegala un fósil extraordinario de Amplectobelua symbrachiata, un superdepredador da época que, estrañamente, mostra unha gran ferida, xa cicatrizada, producida cando ’alguén’ lle propinou unha tremenda dentada no costado. Alguén, si, pero quen?

O ataque produciuse nunha época na que a vida na Terra ensaiaba as súas formas máis insólitas. Naquel ecosistema, os ’radiodontos’, o grupo ao que pertence o noso protagonista, eran os amos absolutos das augas. Trátase dun estraño cruzamento entre unha lura e unha lagosta xigante, unha criatura que hoxe, sen dúbida, pareceríanos un ’alieníxena’. Estes artrópodos, hoxe extintos, lucían dous apéndices fortemente armados na parte frontal da cabeza, perfectamente deseñados para atrapar e esnaquizar ás súas presas. Ademais, posuían unha inconfundible fileira de aletas natatorias aos lados, que diminuían progresivamente de tamaño cara á cola.

Mentres que as presas máis comúns, como os pequenos e acoirazados trilobites, medían apenas uns centímetros, os maiores espécimes de Amplectobelua symbrachiata podían alcanzar case o metro de lonxitude. Poida que hoxe, acostumados ás baleas modernas, non nos pareza gran cousa, pero no Período Cámbrico esa envergadura convertíate no equivalente a unha gran quenlla branca. Eran os colosos indiscutibles dun mundo no que aínda non existían os xigantes.

As aletas natatorias dos radiodontos eran brandas e carnosas, motivo polo que resulta extremadamente raro atopalas fosilizadas. Con todo, un equipo de investigadores asiáticos achou recentemente unha aleta illada na Formación Yu’anshan, na China. O xacemento é un lugar excepcional onde o lodo primitivo preservou de forma milagrosa incluso os tecidos brandos dos animais.

Tras contactar co paleontólogo Stephen Pates, do University College de Londres e experto mundial en lesións de criaturas extintas, os investigadores comezaron a estudar a aleta a fondo. O seu tamaño orixinal indica que pertenceu a un animal que roldaba entre os 23 e 35 centímetros de longo. Pero o verdadeiramente fascinante era un estraño corte en forma de ’W’ no bordo do apéndice. Trátase dunha incisión de case 16 milímetros, exactamente o tipo de perfil xeométrico que deixan dous cabeiros ao rachar a carne dunha dentellada.

Ferida cicatrizada que demostra o ataque ao depredador / Kunsheng Du e Wei Li

Pero en ciencia, a simple imaxinación non basta. Como estar seguros de que aquilo era unha dentada e non un simple dano sufrido durante os millóns de anos que a rocha estivo enterrada? «Queriamos descartar que se tivese roto durante o proceso de fosilización», explica Pates.

Para confirmalo, someteron a peza a un mapeo por fluorescencia de raios X. E o veredicto foi moi claro: a zona da ferida estaba recubrida de calcio, fósforo, níquel e manganeso, en claro contraste coa roca circundante, composta de ferro, silicio e aluminio. «Isto dinos que probablemente sexa unha aleta que se conservou así desde o principio, en lugar de ser alterada máis tarde», confirma o científico británico.

E aínda hai máis. Bordeando a incisión en forma de ’W’, os sensores detectaron unha franxa escura inconfundible. Unha cicatriz en toda regra. «Nos artrópodos modernos obsérvase esta melanización, este oscurecimiento ao redor das áreas onde se están rexenerando. Creo que podemos estar bastante seguros de que isto sucedeu mentres o animal estaba vivo». E de que logrou sobrevivir para contalo.

Centos de probables feridas por mordedura foron localizadas en fósiles de trilobites, pero eles ocupaban o elo máis baixo da pirámide alimentaria. Pero atopar un dano así nun ’superdepredador’ radiodonto é algo histórico. «Nunca esperaría ver algo semellante preservado no rexistro fósil», confesa Pates.

O achado, presentado na plataforma científica BioRxiv, expón un último enigma: Cal foi a criatura que se atreveu a atacalo? Algúns suxiren con cautela que os artrópodos adoitan magoarse ao cambiar de exoesqueleto, e que cun único espécime, non non se poden descartar outras causas para a ferida.

Pates, con todo, decántase pola estatística matemática: «Non se pode descartar, pero é un equilibrio de probabilidades». Unha ferida de muda adoita ser un racho lineal e aleatorio, mentres que esa perfecta forma de ’W’, situada xusto na zona por onde o animal intentaría fuxir, delata unha agresión. «Para nós, a mellor interpretación desta lesión é un ataque depredador».

Segundo o estudo, o asaltante ben puido ser o xigantesco lobopodio carnívoro Omnidens, ou quizá outro radiodonto máis grande nun claro acto de canibalismo. O que está claro é que isto demostra, por primeira vez, a existencia de ’bucles tróficos’ de alto nivel hai 520 millóns de anos (como cando hoxe vemos a unha candorca cazar a unha gran quenlla branca). Mesmo na afastada aurora da vida complexa, ata o maior dos cazadores sempre podía converterse en presa.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia