CURIOSIDADES

Unha medusa do tamaño dun autobús escolar: o novo descubrimento científico no Mar Arxentino

As profundidades mariñas de Arxentina teñen máis biodiversidade do que crían os científicos. Unha expedición que percorreu desde o norte da provincia de Bos Aires ata Terra do Fogo, o punto máis austral do país, observou o arrecife de coral de Bathelia candida coñecido máis grande do mundo, vermes, ourizos de mar, caracois, anemones e un exemplar que acaparou a atención do público xeral: unha rara medusa pantasma que pode crecer tanto como un autobús escolar.

A expedición, liderada por científicos arxentinos da Universidade de Bos Aires e o Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas (Conicet), partiu a bordo do buque Falkor e percorreu toda a plataforma continental do país entre decembro e xaneiro pasados. Este buque, pertencente ao Schmidt Ocean Institute, é o mesmo que aloxou o ano pasado outra campaña científica no canón submarino de Mar do Prata (a 400 quilómetros de Bos Aires), que se volveu viral coas súas transmisións en vivo por redes sociais.

Nese entón, a protagonista foi a xa icónica “estrela culona”, un exemplar de Hippasteria phrygiana atopado no leito mariño. Esta vez a atención levoulla a Stygiomedusa gigantea, comunmente coñecida como medusa pantasma xigante. Na imaxe que capturaron os científicos ven peixes xuvenís (Centrolophus) nadando ao redor da súa inmensa campá, a 250 metros de profundidade. Segundo detallaron, a súa campá pode alcanzar ata un metro de diámetro e os seus catro brazos poden alcanzar ata 10 metros de longo. Carecen de tentáculos urticantes, pero utilizan os seus brazos para atrapar presas, como plancto e peixes pequenos.

“Non esperabamos ver este nivel de biodiversidade nas profundidades mariñas arxentinas, e estamos moi emocionados de velas tan cheas de vida”, declarou a científica a cargo da expedición, María Emilia Bravo. “Foi incrible ver toda a biodiversidade, as funcións ecosistémicas e a conectividade despregándose xuntas. Abrimos unha xanela á biodiversidade do noso país, só para descubrir que aínda quedan moitas máis por descubrir”, engadiu.

Cunha superficie de polo menos 0,4 quilómetros cadrados, o arrecife de Bathelia que tamén foi documentado polos científicos desta expedición, ten un tamaño próximo ao da Cidade do Vaticano. Este coral pétreo de augas frías proporciona hábitat a outros organismos, como peixes, crustáceos e polbos. Recoñecida como especie indicadora dun Ecosistema Mariño Vulnerable (EMV), Bathelia candida documentouse en todo o océano Atlántico suroccidental, coas maiores áreas fronte á costa de Arxentina. Con todo, os científicos non comprenderan a súa extensión ata esta oportunidade, na que atoparon arrecifes máis ao sur da súa área de distribución coñecida.

“Con cada expedición ás profundidades mariñas, descubrimos que o océano está cheo de vida, tanto como a terra e quizais máis, xa que contén o 98% do espazo vital deste planeta”, afirmou a directora executiva do Schmidt Ocean Institute, Jyotika Virmani. “Tivemos o privilexio de traballar con científicos destacados en tres expedicións en augas arxentinas e esperamos ver como as súas investigacións continúan avanzando, xerando novos coñecementos e inspiración”, sostivo.

O equipo observou tamén lixo nalgunhas zonas, incluíndo redes de pesca, bolsas e unha cinta VHS en perfecto estado, grazas á durabilidade dos plásticos. O adhesivo lateral da cinta está en coreano, pero o equipo descoñece como chegou ás costas arxentinas e a súa antigüidade.

FONTE: Delfina Torres cabreros/elpais.com/ciencia

Hai 518 millóns de anos, un peixe con catro ollos xa tiña unha visión sorprendentemente avanzada

Reconstrución artística baseada en fósiles de myllokunmingids, vertebrados primitivos do Cámbrico con catro ollos funcionais. Esta ilustración non representa con exactitude a súa aparencia real, senón que busca visualizar, de forma interpretativa, a súa posible morfoloxía e contorna / ChatGPT

Aínda que hoxe só teñamos dous ollos, non sempre foi así ao longo da evolución. Un novo achado fósil en China revelou que algúns dos vertebrados máis antigos posuían non dous, senón catro ollos funcionais, capaces de formar imaxes. Estes animais, coñecidos como myllokunmingids, viviron nos mares do Cámbrico hai máis de 500 millóns de anos. Agora, grazas a tecnoloxías de análise química de alta precisión, os investigadores descubriron que os seus ollos centrais non eran simples órganos fotosensibles, senón verdadeiros ollos tipo cámara, similares aos que usamos hoxe para ver o mundo.

O estudo, liderado por científicos da Universidade de Yunnan e publicado como preprint en Research Square, achega probas físicas de que os myllokunmingids tiñan unha parella de ollos laterais e outra na parte media superior da cabeza. Estas estruturas non só compartían características cos ollos modernos, senón que poderían representar unha fase crave na evolución do sistema visual dos vertebrados, incluíndo a orixe do chamado "terceiro ollo" ou complexo pineal.

Os fósiles examinados proceden da biota de Chengjiang, unha formación excepcionalmente ben conservada na provincia de Yunnan, ao sur de China. Alí, os investigadores analizaron dez especímenes de dúas especies diferentes de myllokunmingids, entre elas Haikouichthys ercaicunensis, considerados entre os primeiros vertebrados coñecidos.

En todos os exemplares observábanse claramente catro manchas escuras na parte anterior do corpo, interpretadas tradicionalmente como dous ollos e dous sacos nasais. Pero a nova análise química e estrutural demostrou que esas manchas centrais non son narices primitivos, senón que presentan melanosomas (estruturas portadoras de melanina características das retinas) e, o máis rechamante, unha lente no seu interior.

Segundo os autores, “en ambas as especies de myllokunmingids, o complexo pineal contén abundantes melanosomas con melanina, idénticos aos que aparecen no epitelio pigmentario da retina dos ollos laterais, e unha estrutura ovoide distintiva que se interpreta como unha lente”.

Este avance foi posible grazas ao uso de técnicas sofisticadas como a espectroscopía Raman, a espectroscopía de fotoelectrones de raios X (XPS), a microscopía electrónica de varrido (SEM), a microscopía electrónica de transmisión (TEM) e a espectrometría de masas de ións secundarios por tempo de voo (ToF-SIMS). Estas ferramentas permitiron detectar a firma química da melanina nos ollos centrais, reforzando a súa interpretación como órganos visuais verdadeiros.

Un dos elementos máis sólidos do achado foi a presenza de estruturas ovoides con relevo, que os investigadores interpretan como lentes pola súa forma, tamaño e localización. En ambos os tipos de ollos, lateral e central, atopáronse estes compoñentes duros que poderían enfocar luz sobre unha retina primitiva.

A estrutura do ollo consérvase no fósil como unha impresión con volume, o que indica que se trataba dun tecido resistente á descomposición. Isto suxire que estas lentes desprazaron o resto dos tecidos durante o proceso de fosilización. A similitude con ollos modernos é clara: "Interpretamos esta estrutura ovoide como unha lente ocular pola súa forma, tamaño e posición".

 Nalgúns vertebrados actuais, como certos réptiles, existe un “ollo parietal” ou “terceiro ollo”, unha estrutura fotosensible situada na parte superior do cranio, relacionada coa glándula pineal, que regula ritmos circadianos. En mamíferos, este órgano perdeu a súa capacidade de formar imaxes e converteuse nunha glándula neuroendocrina sensible á luz. Pero nestes peixes fósiles, os órganos medianos non eran sensores simples: estaban deseñados para formar imaxes reais.

O artigo propón que estes peixes tiñan catro ollos con funcións similares, o que apoia a hipótese de que os compoñentes do sistema pineal actual evolucionaron a partir de órganos visuais completos. Como explican os autores, “propoñemos que catro ollos tipo cámara son unha característica ancestral dos vertebrados, o que corrobora as hipóteses sobre a profunda homoloxía entre os ollos e o complexo pineal”.

Este achado encaixa coa teoría do "terceiro ollo", que suxire que o complexo pineal evolucionaría por degradación progresiva a partir dun ollo funcional. Neste caso, o sorprendente é que non só existiría un terceiro ollo, senón unha cuarta estrutura visual completamente operativa.

Durante o Cámbrico, os mares eran hábitats turbulentos, con novos depredadores e unha biodiversidade explosiva. Os myllokunmingids, pequenos peixes sen mandíbulas, probablemente eran presas frecuentes. Ter máis ollos axudoulles a detectar perigos e escapar de depredadores visuais máis rápidos ou grandes, como os radiodontes ou os chaetognatos.

Segundo os autores, “a presenza de catro ollos en vertebrados primitivos, probablemente adaptados a diferentes campos visuais, encaixaría cunha función orientada á navegación e evasión de ameazas no Cámbrico”. Noutras palabras, estes ollos adicionais non serían unha rareza sen función, senón unha adaptación eficaz nun ecosistema altamente competitivo.

Árbore evolutiva que mostra a transformación do sistema visual nos primeiros vertebrados / Research Square

Nos vertebrados modernos, a visión é fundamental para a supervivencia. Este estudo mostra que ese papel xa era clave hai máis de 500 millóns de anos. E tamén suxire que algúns trazos que hoxe consideramos simples accesorios anatómicos, como a glándula pineal, poderían ter unha orixe moito máis activa e complexo do que se cría.

O estudo non só ofrece unha nova interpretación anatómica, senón tamén unha reconstrución evolutiva do sistema visual dos vertebrados. Na árbore evolutiva proposta polos autores, os myllokunmingids aparecen como un dos puntos de partida para unha liña evolutiva na que os catro ollos redúcense progresivamente.

En fósiles posteriores como Euphanerops ou Sacabambaspis, xa se observan sinais de simplificación do complexo pineal. Nalgúns casos, este consérvase como unha apertura, noutros como unha membrana translúcida, pero sen función visual definida. O camiño leva, finalmente, aos vertebrados actuais, onde a función visual dos ollos centrais ha desaparecido, quedando só a función hormonal.

Así, os resultados deste traballo permiten situar un punto de inflexión clave: un momento na historia evolutiva en que os vertebrados pasaron de ter catro ollos capaces de ver, a un sistema visual máis especializado e centrado na percepción lateral da contorna.

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com

O día que España e Portugal repartíronse Groenlandia sen sabelo: pasou nun pequeno pobo de Valladolid en 1494

Cadro do século XV reflicte como foi a firma do tratado de Tordesillas / DEA / G. DAGLI ORTI

En xuño de 1494, un grupo de homes sentou a partir o mundo en Tordesillas. Tiñan un problema: Cristóbal Colón volvera das “Indias” con máis preguntas que respostas e o mapa quedáraselles pequeno. Necesitaban unha raia. Unha fronteira que lles permitise descubrir un mundo que se volveu xigantesco sen terminar a labazadas.

Trazaron unha liña imaxinaria, que daba a volta ao mundo de polo a polo, a 370 leguas ao oeste das illas de Cabo Verde. Á esquerda, para Castela; á dereita, para Portugal. Foi unha repartición de cegos. O que aqueles diplomáticos non sabían, mentres movían a pluma sobre pergamiños que eran máis fe que xeografía, é que ao proxectar esa liña cara ao norte estaban a cortar Groenlandia como quen corta un queixo.

Por pura ignorancia, España acabáballe de regalar a Portugal o 90% da illa máis grande do planeta. Naquel despacho de Tordesillas, Groenlandia era algo tan irreal como a Atlántida; unha lenda de viquingos nun lugar inhóspito. Naquela reunión ninguén sospeitaba que estaban a entregar un territorio case catro veces máis grande que a Península Ibérica, simplemente porque non sabían onde terminaba o mundo por arriba. O máis curioso é que o 10% que correspondeu a España era a zona de Thule, onde hoxe está a base militar estadounidense e a parte máis estratéxica do Ártico.
 

O papel que partiu o mundo: Orixinal do Tratado de Tordesillas asinado o 7 de xuño de 1494. Uns cuantos folios de pergamiño e unha liña trazada por cegos bastaron para que España regalase Groenlandia a Portugal sen que ninguén en Valladolid sospeitase que o mapa seguía cara arriba.

Portugal non tardou en reclamar o seu pedazo de nada. No ano 1500, un fidalgo chamado Gaspar Corte Real partiu dos Azores en busca do Paso do Noroeste cara ás especias de Asia. O que se atopou non foi o roteiro ás Indias, senón un muro de xeo impenetrable. Afeito á luz de Lisboa e ao auga morna do Atlántico Sur, Gaspar bautizou aquel inferno como “Terra Verde”. Nunha desas bromas macabras de navegante, nun deserto de dous millóns de quilómetros cadrados onde a única cor é o branco cegador e onde non crece nin unha brizna de herba, el describiu unha terra verde con frondosos bosques.

Pero Gaspar non se deu por vencido. Regresou a Groenlandia un ano máis tarde con tres naves. Pouco despois, enviou de volta a dous dos seus barcos para que contasen o novo fracaso na procura dun paso que non existía entre os icebergs, pero el decidiu quedar alí e seguir tentándoo. Nunca máis se soubo del. O Ártico non deixa testemuñas.

A traxedia non terminou cun só cadáver. En 1502, o seu irmán Miguel, devorado pola culpa ou pola mesma ambición cega, armou outra expedición para rescatar a Gaspar. Cometeu o mesmo erro, e tamén desapareceu entre o xeo de Groenlandia e a bruma de Terranova. Un terceiro irmán, Vasco Anés, quixo ir no seu rescate en 1503, pero o rei xa non o permitiu: a ese ritmo, Groenlandia ía deixar Portugal sen mariños. Aquel “agasallo” de Tordesillas era en realidade unha trampa mortal que non se deixaba domar por imperios.

O primeiro mapa do mundo moderno e a proba da carambola de Tordesillas. No Planisferio de Cantino (1502), a ’Raia’ curta o Atlántico e deixa a Groenlandia —debuxada como unha península verde no norte— baixo o control de Portugal.

Mentres os aventureiros morrían, a xente real buscaba diñeiro real con moito máis éxito. E no século XVI, o máis valioso non era o ouro, senón a graxa de balea. Era o petróleo da época, o combustible que iluminaba as noites de Europa. Aquí é onde a historia convértese nunha aventura épica protagonizada por baleeiros vascos.

Desde portos como Orio, Pasaxes ou Bermeo, saían expedicións comerciais que chegaban ata o fin do mundo. Os vascos eran os mellores mariños do planeta e os únicos co callo suficiente para cravarlle un arpón a unha balea en augas que conxelan os pulmóns. Non eran catro tolos nunha barca; eran barcos de 200 toneladas con tripulacións de ata 60 homes que operaban cunha precisión cirúrxica.

En lugares como Rede Bay, en Terranova, os arqueólogos atoparon restos de 15 estacións baleeiras vascas. Había fornos para derretir a graxa, talleres de tonelería e cemiterios. Aqueles homes de Guipúscoa e Biscaia crearon a primeira zona industrial do Ártico e Groenlandia era zona de paso e de caza. Levaban miles de barricas desmontadas nas adegas e regresaban con elas cheas de aceite, unha carga que hoxe valería millóns de euros.

O dominio foi tan absoluto que entre 1530 e 1600 os vascos foron os reis dos mares do norte. Nas tabernas de Islandia e nas costas de Groenlandia chegouse a falar pidgin, unha lingua que mesturaba o eúscaro con dialectos algonquinos e islandés. É unha imaxe que parece de ciencia ficción: un arponero de Bermeo negociando cun esquimal nunha lingua inventada pola necesidade de entenderse entre o xeo. Pasou.

España nunca colonizou Groenlandia porque o xeo non brillaba tanto como o ouro e a prata do Novo Mundo. Pero o Tratado de Tordesillas deixou un rastro xurídico curioso. Durante séculos, a soberanía daquelas terras estivo nun limbo. O xiro definitivo chegou en 1721, cando un misioneiro noruegués-danés, Hans Egede, convenceu ao rei de Dinamarca para que o deixase ir buscar aos descendentes dos viquingos. Non atopou nin un só noruegués vivo, pero en lugar de darse a volta, quedou e fundou o que hoxe é Nuuk. Dinamarca quedou a illa definitivamente en 1814, tras as guerras napoleónicas. Grazas ao Tratado de Kiel arrebatoulle a Noruega os seus dereitos sobre o xeo. Pero se os baleeiros vascos houbesen decidido plantar unha bandeira no lugar en que cazaban baleas, o mapa do Ártico hoxe podería ser moi distinto.

FONTE: Mariano Tovar/as.com  Imaxe: DEA / G. DAGLI ORTI

Achan un dinosauro ‘cabeza de ferro’ que embestía como un carneiro hai 73 millóns de anos: tiña forma de ave e un cranio moi groso

Reconstrución en vida de Xenovenator espinosai / Connor Ashbridge

Durante millóns de anos, os dinosauros poboaron a Terra deixando tras de si unha asombrosa variedade de formas, adaptacións e comportamentos. Pero hai descubrimentos que non só sorprenden pola súa rareza, senón porque reescriben o que criamos saber sobre como viviron e enfrontáronse. É o caso de Xenovenator espinosai, unha nova especie de dinosauro terópodo descuberta no norte de México e que, segundo un recente estudo publicado na revista Diversity, podería converter a súa cabeza nun auténtico ariete para loitar contra os seus conxéneres.

Este pequeno pero feroz dinosauro, parente próximo das aves actuais, habitou o que hoxe é o estado de Coahuila hai uns 73 millóns de anos, en pleno Cretácico Superior. O que o fai excepcional non é o seu tamaño, nin as súas garras nin os seus dentes, senón o seu cranio: groso, bombeado e recuberto dunha textura rugosa que lembra aos cascos de combate. É a primeira vez que se documenta unha adaptación tan extrema para o combate nun dinosauro da liñaxe maniraptorano, o mesmo que eventualmente daría orixe ás aves.

O achado de Xenovenator espinosai remóntase a principios dos anos 2000, cando un equipo do Museo do Deserto (Saltillo, México) recuperou varios fragmentos craniais na Formación Cerro do Pobo. Aínda que nun principio os fósiles foron descritos de forma preliminar, non foi ata 2026 cando se publicou un estudo completo liderado polo paleontólogo Héctor Rivera-Sylva e con participación internacional. Foi entón cando o espécime recibiu oficialmente o seu nome e categoría de nova especie.

A análise mediante escaneos por tomografía computarizada (CT) permitiu aos investigadores descubrir que os ósos do cranio, especialmente os frontais e parietais, non só estaban engrosados ata os 12 mm, senón que presentaban unha estrutura interna densa, con trabéculas óseas compactas, e suturas fortemente entrelazadas que ofrecían unha resistencia adicional ao impacto. A superficie exterior do cranio era áspera e estriada, un trazo que tamén aparece noutros dinosauros con estruturas de exhibición ou combate.

Estas características lembran poderosamente aos famosos paquicefalosaurios, os "dinosauros de cabeza dura", que se cre usaban o seu domo cranial en enfrontamentos directos, tal como fan hoxe algúns mamíferos como os carneiros. O sorprendente é que Xenovenator non pertence a ese grupo. É un troodóntido, unha liñaxe de terópodos bípedos, áxiles e de pequeno tamaño, coñecidos por ter grandes ollos e cerebros relativamente desenvolvidos. Ata o de agora, non se identificou neste grupo ningunha especialización anatómica tan clara para o combate físico entre individuos.

Cranio fósil do exemplar tipo de Xenovenator espinosai, catalogado como CPC 2973 / Diversity (2026)

Por que un dinosauro desenvolvería unha cabeza tan reforzada? A resposta, segundo os autores do estudo, apunta á selección sexual. É dicir, trazos que non necesariamente ofrecen unha vantaxe para sobrevivir fronte a depredadores ou ao ambiente, pero que si aumentan as probabilidades de reproducirse. O groso cranio bombeado de Xenovenator podería servir como sinal visual para atraer parella ou, máis probable aínda, como arma para combater a outros machos polo dereito para reproducirse. Un duelo de cabezazos digno dos rituais de apareamiento dos antílopes ou elefantes mariños actuais.

Curiosamente, os exemplares adicionais referidos a esta especie presentan un cranio menos desenvolvido, o que suxire a existencia de dimorfismo sexual (diferenzas entre machos e femias) ou ben unha transformación progresiva ao longo do crecemento. Noutras palabras, só os adultos ou os machos máis dominantes poderían desenvolver plenamente esta “armadura cranial”.

O descubrimento tamén abre a porta para revisar fósiles doutros troodóntidos. Algúns, como Troodon formosus, mostran sinais de rugosidade na cara e os ósos nasais, o que podería ser un indicio de que o comportamento combativo non era exclusivo do Xenovenator, senón máis común do que se pensaba. A diferenza sería que esta nova especie levou dita tendencia ao extremo.

A evolución tende a repetir patróns exitosos. En distintos grupos de dinosauros, desde os paquicefalosaurios aos ceratópsidos como Triceratops,  xurdiron estruturas esqueléticas destinadas á exhibición ou ao combate, como cornos, frontes engrosadas ou cristas óseas. A aparición dunha cabeza reforzada nun troodóntido parece ser outro caso de evolución converxente: distintas especies que, sen estar estreitamente emparentadas, desenvolven solucións similares a problemas similares.

Este fenómeno reforza a idea de que a selección sexual foi unha motor clave na evolución dos dinosauros durante o Cretácico. Non só tratábase de sobrevivir aos depredadores ou cazar presas, senón tamén de impresionar ás posibles parellas e derrotar aos rivais. E ás veces, como no caso do Xenovenator, a estratexia elixida foi tan directa como eficaz: embestir coa cabeza.

As análises filoxenéticas sitúan a Xenovenator espinosai dentro dunha rama de troodóntidos de gran tamaño que habitaron América do Norte, concretamente no que se coñece como Laramidia, unha antiga masa continental que comprendía o actual oeste de América do Norte. A existencia dunha especie emparentada, Xenovenator robustus, no suroeste de Estados Unidos suxire que ambos formaban parte dunha liñaxe local e especializada, adaptado aos ecosistemas do suroeste laramidiano.

Lonxe de ser unha rareza illada, Xenovenator pode ser a punta do iceberg dunha radiación evolutiva de dinosauros "cabeza de ferro" que usaban o seu cranio tanto para pensar… como para pelexar.

Este achado non só amplía a diversidade coñecida de dinosauros troodóntidos, senón que achega unha proba contundente de que mesmo as liñaxes máis pequenas, veloces e “lixeiros” desenvolveron estratexias de combate físico. É un recordatorio de que a evolución non ten prexuízos: calquera estrutura, por insólita que pareza, pode converterse nunha arma se as circunstancias requíreno.

FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com

Explican por que as dúas caras da Lúa son asimétricas

O impacto masivo dun meteorito podería ser o responsable da asimetría entre a cara visible e a cara oculta da Lúa, segundo revelou a análise de varias mostras de basalto lunar obtidas en misións espaciais.

Descubrimentos recentes, principalmente de China (misión Chang’e-6), revelaron a existencia dunha asimetría drástica entre o manto da cara oculta e a cara visible da Lúa en canto ao espesor da codia, a actividade magmática e a composición xeoquímica.

O manto ao lado oculto é máis frío e significativamente máis seco (case sen auga) que o ao lado próximo, o que explica as diferenzas xeolóxicas e térmicas entre ambas as caras e ofrece novas perspectivas sobre a evolución interna do satélite

Para seguir atopando unha explicación a esa asimetría, un equipo de investigadores chineses pasou meses estudando a composición isotópica do ferro e o potasio contidos en catro mostras de basalto lunar recollidas na cara oculta da Lúa por parte da misión Chang’e-6 da Administración Espacial Nacional de China.

A análise revelou que as mostras ao lado oculto eran isotópicamente máis pesadas en ferro e potasio, en comparación coas mostras ao lado visible que se recolleron (e descrito) anteriormente por parte das misións Chang’e-5 de China e Apolo da NASA, de Estados Unidos.

Os investigadores cren que os procesos magmáticos acaecidos no hemisferio que coñecemos como o lado oculto, como a fusión parcial e a cristalización, poderían explicar os valores dos isótopos de ferro.

Con todo, os modelos científicos utilizados para resolver os valores de isótopos de potasio indicaron que o manto ao lado oculto debía posuír inicialmente unha firma isotópica de potasio máis pesada que o manto ao lado visible.

Segundo os autores, o impacto do meteorito xigante que formou a conca lunar de Aitken, o cráter máis antigo e profundo do satélite natural da Terra, provocaría a evaporación do potasio do manto e, potencialmente, producir unha convención do manto a escala hemisférica, o que contribuíu á asimetría da Lúa.

O impacto masivo dese meteorito crearía a inmensa cicatriz xeolóxica coñecida como Aitken, de aproximadamente 4.000 millóns de anos de antigüidade, e remodelado a cara oculta da Lúa, rompendo a asimetría coa parte visible.

“Os nosos resultados proporcionan probas sólidas dunha modificación significativa do manto lunar inducida polo impacto do meteorito e demostran que os impactos a gran escala poden desempeñar un papel crave na creación da asimetría lunar”, sinalan os autores.

FONTE: elcaribe.com.do/ciencia

Vivimos enganados coas distancias do Sistema Solar: o veciño máis próximo a Neptuno é Mercurio

Hai información que atesouramos na nosa cabeza de misto desde que a aprendemos, como as preposicións ou os planetas que conforman o Sistema Solar. E iso ten os seus hándicaps: ter que enumerar a lista para chegar ao que che interesa ou se xa vas tendo uns aniños, terminar a restra de planetas con Plutón. Spoiler vello: Plutón foi degradado en 2006, a pesar de que hai científicos que cuestionan a definición de planeta e polo tanto, a súa aparición ou non nesa lista.

Cal é o planeta máis próximo á Terra? Ante esa pregunta e coa tentación de recitar a lista gravada a lume, probablemente moita xente dirá Venus e outra tanta dirá Marte. A realidade ten a súa enxunlla e aínda que a situación cambia con frecuencia, de forma xeneralizada considérase que a resposta correcta é Venus. De feito, botando unha ollada ás distancias entre cada par de planetas chegariamos a esa mesma conclusión. Bueno, si, pero non.

Mercurio é o cabalo gañador. Ata a NASA refírese a Venus como "o noso veciño planetario máis próximo" e aínda que é certo se nos cinguimos a que planeta achégase máis á Terra, non é así se o que nos interesa saber que planeta é o máis próximo en media. Aquí a cousa cambia e ten un novo gañador: Mercurio. Mercurio é o planeta máis interior do sistema solar, pero de media pasa máis tempo preto da Terra que Venus. É máis, Mercurio é en media o planeta máis próximo a todos os demais planetas do Sistema Solar.

Como se considera a proximidade entre planetas. O método habitual limítase a restar o radio medio da órbita interior ao da exterior. Así, a distancia media entre a Terra (1 UA) e Venus (0,72 UA) sería de 0,28 UA. Cando están máis afastados, Venus chega a estar a 1,72 UA da Terra. Aínda que é intuitivo considerar distánciaa media entre cada punto de dous elipses concéntricas como a diferenza dos seus radios, en realidade esa diferenza só determina distánciaa media dos puntos máis próximos das elipses. 

Un método matemático máis preciso que considera o tempo. A media de ambos os escenarios anterior mellora o cálculo, pero segue sendo impreciso, explican os científicos Tom Stockman, Gabriel Monroe e Samuel Cordner. Así que o Instituto Americano de Física ideou un método matemático máis preciso que promedia a distancia ao longo do tempo dos planetas e neste escenario todo cambia e non só para a Terra, tamén para todos os planetas. 

O método en cuestión chámase punto-círculo (PCM) e modela as órbitas como círculos concéntricos e coplanares. Dado que os planetas pasan o mesmo tempo en cada punto da súa órbita, pódese calcular a distancia media integrando todas as posicións posibles. Con este método, Venus está a unha media de 1,14 UA da Terra e Mercurio está a só 1,04 UA. Segundo explican: 

    "Observamos que a distancia entre dous corpos en órbita é mínima cando a órbita interior é a máis pequena. Esa observación dá lugar ao que chamamos o corolario whirly-dirly (unha referencia a un episodio da serie Rick e Morty): para dous corpos con órbitas aproximadamente coplanares, concéntricas e circulares, a distancia media entre ambos diminúe a medida que diminúe o radio da órbita interior."

Este equipo de investigación executou unha simulación que calculaba a posición dos oito planetas ao longo de 10.000 anos e rexistrou a súa distancia. Os resultados diferían nun 300% respecto ao método tradicional, pero menos dunha 1% fronte ao método de punto-círculo.

Mercurio é o máis próximo a todos. Este achado non só afecta á Terra. De feito, pode xeneralizarse a calquera par de corpos con órbitas aproximadamente circulares, concéntricas e coplanares. Con este método, a distancia media entre dous corpos depende do radio da órbita interior e canto máis pequena é a órbita interior, menor é a distancia media. Resumindo: que Mercurio é o planeta máis próximo á Terra, pero tamén a Neptuno e ata ao degradado Plutón. Este achado, máis aló de cambiar o paradigma de como considerar as distancias entre planetas tamén pode ter utilidade para estimar comunicacións con satélites. 

FONTE: Eva R. De Luis/xataka.com

«Que demos é isto?»: Atopan un raro planeta con forma de limón fóra do Sistema Solar

O telescopio espacial James Webb da NASA descubriu un tipo raro de exoplaneta, é dicir, un planeta fóra do noso sistema solar, cuxa composición atmosférica "desafía nosa comprensión de como se formou", tal e como revela o organismo espacial estadounidense nun comunicado.

Oficialmente denominado PSR J2322-2650b, este obxecto coa masa de Xúpiter parece ter unha atmosfera exótica, dominada por helio e carbono, nunca vista ata o de agora, di a NASA.

Recreación artística do aspecto do exoplaneta con forma de limón, que orbita un púlsar / NASA, ESA, CSA, Ralf Crawford (STScI)

É probable que nubes de feluxe floten no aire, e nas profundidades do planeta, estas nubes de carbono poden condensarse e formar diamantes, aínda que a formación do planeta é un misterio, di o artigo, que se publicou The Astrophysical Journal Letters.

"Foi unha sorpresa absoluta", di Peter Gao, coautor do estudo, do Laboratorio Carnegie da Terra e os Planetas en Washington. "Recordo que, despois de obter os datos, a nosa reacción colectiva foi: ’Que demos é isto?’. É extremadamente diferente do que esperabamos".

Sabíase que este obxecto de masa planetaria orbitaba un púlsar, unha estrela de neutróns que vira rapidamente. Un púlsar emite fas de radiación electromagnética a intervalos regulares, que adoitan variar entre milisegundos e segundos. Estes fas pulsantes só poden verse cando apuntan directamente cara á Terra, de forma similar aos raios dun faro, di a NASA.

FONTE: msn.com/es-es

POLÍNDROMOS

Un palíndromo é unha palabra ou frase cuxas letras están dispostas de tal maneira que se le igual nun sentido que no outro​.

Algúns exemplos de palabras son: Ana, ene, oso, ollo..

No caso de frases: A torre da derrota, Ó saír ría só…

Se se trata de números en lugar de letras, chámase capicúa.​