SABÍAS QUE... A ciencia acaba de descubrir que ocorre cos nautilos cando desaparecen?

Así sobreviviron os nautilos durante 500 millóns de anos. Recreación artística / ChatGPT-4o/Christian Pérez

Nas augas escuras do Pacífico tropical, onde a luz apenas logra filtrarse, sobreviven uns animais que parecen alleos ao paso do tempo. As súas cunchas en espiral, case idénticas ás dos seus antepasados fósiles, convertéronos en iconas da evolución lenta, case inmóbil. Pero esa imaxe, tan repetida en libros e documentais, empeza a racharse.

Durante décadas, científicos de distintas disciplinas trataron de comprender como estes cefalópodos (os nautilos e os seus parentes próximos) lograron persistir durante máis de 500 millóns de anos. A súa lonxevidade evolutiva situounos nunha categoría case mítica: a dos chamados “fósiles vivintes”. Con todo, novas investigacións están a obrigar a reformular esta etiqueta.

Tal e como revelou un estudo recente publicado en Scientific Reports, liderado polo biólogo Peter D. Ward, estes animais non son simples reliquias do pasado, senón organismos profundamente adaptados a condicións moi específicas do océano moderno. E esa adaptación, lonxe de ser estática, implicou cambios significativos respecto aos seus devanceiros.

O hábitat destes cefalópodos sitúase na chamada zona mesofótica, entre os 200 e os 800 metros de profundidade. Trátase dunha contorna onde a luz é tenue e os recursos alimenticios son limitados. Nese escenario, os nautilos desenvolveron unha estratexia de supervivencia baseada no movemento constante e nunha dieta oportunista.

Os datos obtidos mediante telemetría acústica (dispositivos adheridos ás súas cunchas que rexistran profundidade e temperatura) mostran que estes animais percorren varios quilómetros ao día. Non permanecen quietos, desprázanse seguindo contornos do fondo mariño, explorando o terreo en busca de restos orgánicos.

Esta actividade constante non é casual. Nunha contorna onde a comida escasea, deterse pode significar non alimentarse. Ademais, manterse en movemento podería reducir o risco de depredación, especialmente nun ecosistema onde as grandes peixes diminuíron pola presión pesqueira.

Pero o máis rechamante non está no seu comportamento diario, senón en algo que durante anos pasara desapercibido: o seu ciclo vital.

Durante moito tempo, os científicos enfrontáronse a un enigma. Apenas se observaban exemplares novos nas mesmas zonas onde habitaban os adultos. Onde pasaban os seus primeiros anos de vida? Por que parecía faltar unha etapa completa no seu ciclo?

A resposta comezou a emerxer grazas á análise de isótopos de osíxeno nas cunchas. Este método permite reconstruír a temperatura da auga na que medrou o animal, xa que cada capa da cuncha conserva unha “firma química” da contorna no momento da súa formación.

Tal e como indica o estudo, os resultados foron sorprendentes. As cunchas mostraban que estes animais non medraran nas mesmas condicións nas que se atopaban como adultos. Había unha diferenza clara, pero o seu significado non foi evidente de inmediato.

Non foi ata combinar estes datos cos rexistros de telemetría cando o quebracabezas empezou a encaixar. E entón emerxeu unha das conclusións máis relevantes do traballo: os nautilos non viven sempre á mesma profundidade.

Os exemplares xuvenís habitan en augas moito máis profundas, entre 350 e 400 metros, onde as temperaturas son máis baixas. Alí permanecen durante anos, medrando lentamente nunha contorna fría e estable. Só cando alcanzan a madurez sexual ascenden cara a zonas máis simples, ao redor dos 200 metros.

Este patrón, tal e como adiantou o equipo investigador, repítese en todas as especies actuais estudadas. Supón unha clara separación ecolóxica entre mozas e adultos, algo que ata o de agora non se documentou con tanta claridade.

O cambio de profundidade non é trivial. Implica unha transición cara a augas máis cálidas, onde probablemente se concentran mellores condicións para a reprodución. É nestas zonas onde os adultos depositan os seus ovos, pechando así o ciclo.

Este descubrimento ten implicacións que van máis aló da bioloxía destes animais. Tamén afecta a como interpretamos o rexistro fósil.

Ao analizar cunchas de especies extintas, os investigadores atoparon que a maioría medraban en augas máis cálidas que as actuais. Isto suxire que moitos dos seus antepasados vivían en zonas máis superficiais, en contraste coas especies modernas.

Noutras palabras, os nautilos actuais non son réplicas exactas dos seus devanceiros. Cambiaron, e fixérono de forma significativa. O seu desprazamento cara a augas máis profundas podería ser unha resposta á presión de depredadores ou a cambios ambientais ao longo de millóns de anos.

Ademais, o estudo revela diferenzas de comportamento entre especies actuais. En zonas onde conviven nautilos e allonautilus, estes últimos mostran patróns de movemento moito máis regulares, mentres que os primeiros presentan traxectorias máis erráticas. Mesmo se documentou por primeira vez un desprazamento en mar aberto entre illas, algo nunca observado antes.

A pesar da súa aparente resistencia evolutiva, estes animais son vulnerables. Medran lentamente, alcanzan a madurez tarde e as súas poboacións están fragmentadas. A recolección das súas cunchas supuxo unha ameaza en varias rexións, o que levou á súa inclusión en acordos internacionais de protección.

Comprender o seu ciclo vital non é só unha cuestión científica. Tamén é clave para a súa conservación. Saber onde viven os xuvenís e como se desprazan os adultos permite identificar as zonas críticas que necesitan protección.

Tal e como revelou esta investigación, os nautilos non son fósiles atrapados no tempo, senón sobreviventes que souberon adaptarse a un mundo cambiante. E, precisamente por iso, o seu futuro depende de que comprendamos mellor ese delicado equilibrio.

FONTE; Chistian Pérez/muyinteresante.com