Na ilustración, o Gran Bombardeo tardío, durante o que millóns de asteroides e cometas choveron durante centos de millóns de anos sobre os planetas en formación / Arquivo
Ninguén se para a pensalo. Acostumámonos a mirar o ceo nocturno e pensar na nosa veciñanza cósmica como nun reloxo de precisión. Un Sol impoñente no centro e unha serie de mundos virando ao seu redor nun delicado equilibrio, todos ordenados e silenciosos. Pero non sempre foi así. Hai miles de millóns de anos, o noso recuncho da Vía Láctea foi un auténtico inferno, un lugar violento, denso e turbulento no que os mundos chocaban, empuxábanse uns a outros e, en ocasións, eran expulsados para sempre ao escuro abismo interestelar.
E agora, unha nova e rompedora investigación recentemente publicada en Icarus cóntanos unha historia que desafia moito do que criamos saber sobre as nosas orixes. Segundo o estudo, liderado polo astrofísico estadounidense Matthew Clement, da Universidade Johns Hopkins, o noso novo Sistema Solar albergou nos seus caóticos inicios polo menos un xigante de xeo máis. É dicir, un planeta masivo, irmán xemelgo de Urano e Neptuno, que terminou expulsado ás frías profundidades do espazo exterior para non volver xamais.
Para chegar a estas conclusións, os investigadores someteron a dura proba a teoría máis aceptada sobre a formación planetaria: o famoso Modelo de Niza. Podemos pensar no Sistema Solar primitivo como nun enorme pinball. Os xigantes gasosos acababan de formarse e comezaron a migrar, a desprazarse a través dun disco primordial repleto de gas, po e millóns de asteroides e cometas. E ao moverse, as súas monstruosas gravidades actuaban exactamente igual que os flippers da máquina, golpeando e desviando a calquera corpo que se cruzase no seu camiño, creando unha enorme inestabilidade que sacudiu os cimentos de todo o sistema.
Ata o de agora, o Modelo de Niza funcionou moi ben á hora de explicar eventos cataclísmicos como o chamado Bombardeo Intenso Tardío, a intensa choiva de meteoritos que durante varios centos de millóns de anos cribou aos planetas interiores, incluídas a Terra e a Lúa, ou para comprender como Xúpiter capturou á súa vasta colección de asteroides troianos. Pero esta vez os científicos querían ir un paso máis aló, e observar os detalles cunha lupa moito máis fina. E preguntáronse que lle ocorre a algo tan delicado como unha lúa no medio de semellante furacán gravitatorio.
Para pescudalo, os investigadores deseñaron un software de simulación ad hoc e introducíronlle ata 122 versións distintas do noso Sistema Solar temperán, enfrontándoo a escenarios que incluían a ese quinto, e mesmo a un sexto planeta xigante perdido, e observando despois o seu comportamento e as súas complexas interaccións gravitatorias ao longo de eones. O resultado foi devastador.
Cando os xigantes gasosos achegábanse demasiado uns a outros, as súas moitas lúas quedaban, literalmente, esnaquizadas. «Descubrimos que a probabilidade de supervivencia para os sistemas lunares de Xúpiter e Urano foi inferior ao 15%», explican os investigadores no seu estudo. De todos os múltiples camiños posibles postos a proba, só un guindaba como resultado que as lúas orixinais conseguisen sobrevivir ilesas xunto aos seus planetas anfitrións.
No caso particular de Urano, o drama rozaba o catastrófico. As inmensas forzas de marea desatadas polos rozamentos planetarios garantían case ao cento por cento a aniquilación total da súa familia de satélites. Con todo, esas lúas non saían despedidas cara ao infinito, senón que chocaban brutalmente entre elas a altísimas velocidades. E ao cabo do tempo, volvían formarse.
Para visualizar o proceso, podemos imaxinar que lanzamos unha gran bóla de neve contra un muro de pedra. A bóla faise pedazos e os fragmentos saltan polo aire, pero se os recollemos e volvémolos a apertar coas mans, obteremos unha nova bóla. Estará chea de fisuras e vultos, pero volverá ser esférica. Do mesmo xeito, a órbita de Urano encheuse dos entullos xeados das súas lúas que, co tempo, volveron agruparse pola forza da gravidade. Así é exactamente como os astrónomos cren que naceu Miranda, unha das lúas visualmente máis caóticas e parcheadas da nosa contorna cósmica.
«Os nosos resultados -reza o artigo- indican que as lúas de Urano probablemente foron perturbadas ata o punto de chocar polo menos dúas veces: como resultado tanto do impacto que inclinou o planeta como da inestabilidade dos planetas xigantes». Non hai que esquecer que Urano é un bicho raro que vira completamente tombado de lado sobre a súa órbita, cicatriz evidente de que un obxecto xigantesco chocou contra el hai miles de millóns de anos.
Fronte á rotundidade dos datos, o equipo destaca que «estes resultados teñen tres posibles implicacións». Ou ben as lúas de Urano esnaquizáronse en varias ocasións durante esa turbulenta adolescencia solar, ou o Modelo de Niza necesita unha profunda revisión. Ou, e esta é a opción que máis vertixe produce, «o Sistema Solar é o resultado dunha evolución de inestabilidade bastante improbable que non implicou case ningún encontro profundo entre Urano e os demais planetas xigantes».
Dito doutro modo: somos o froito dunha milagrosa carambola cósmica. Habitamos unha veciñanza que tomou un atallo evolutivo tan extraordinariamente raro que permitiu que Xúpiter e Urano librásense polos pelos de chocar frontalmente, conservando así os seus preciosos sistemas de lúas primigenios.
Reconstruír os feitos que tiveron lugar no medio do caos hai máis de 4.000 millóns de anos non é tarefa doado. «É moi probable -confesan os autores- que ningunha das inestabilidades modeladas conteña as secuencias precisas de encontros que se necesitan para reproducir exactamente todos os aspectos do Sistema Solar». Aínda que sen dúbida é posible que os catro sistemas primordiais de satélites regulares do Sistema Solar exterior non se visen afectados polos encontros planetarios, os nosos resultados suxiren fortemente que este non é o caso.
FONTE: J. M. Nieves/abc.es/ciencia
