Na ilustración, Sonselasuchus cedrus na súa contorna no que hoxe é o Parque Nacional do Bosque Petrificado, hai 215 millóns de anos. (Gabriel Ugueto)
Hai entre 225 e 201 millóns de anos, durante o Triásico Tardío, o mundo era un lugar moi distinto ao actual. Os continentes estaban unidos nunha inmensa masa de terra chamada Panxea, e nas frondosas arboledas que moito tempo despois converteríanse no Parque Nacional do Bosque Petrificado, en Arizona (EE.UU.), a vida ensaiaba formas que hoxe nos resultarían, cando menos, desconcertantes.
Un excelente exemplo é un pequeno animal que corría entre as árbores. Se puidésemos velo, diriamos sen dubidalo que se trata dun dinosauro corredor parecido a un avestruz. Pero estariamos completamente equivocados. En realidade, era un dos tatarabuelos dos nosos actuais crocodilos.
Un equipo de expertos do Departamento de Bioloxía da Universidade de Washington e do Museo Burke sacou á luz os asombrosos segredos deste animal, bautizado como Sonselasuchus cedrus. E nun novo estudo publicado en Journal of Vertebrate Paleontology revelan que, sorprendentemente, esta criatura empezaba a súa vida desprazándose sobre as súas catro patas pero, a medida que medraba e achegábase á idade adulta, aprendía a camiñar e correr unicamente sobre as súas dúas patas traseiras. É dicir, que pasaba de cuadrúpedo a bípedo. Un auténtico salto evolutivo, pero no transcurso dunha única vida.
Na actualidade, moi poucos vertebrados terrestres cambian a súa postura de forma tan radical ao longo da súa vida. O achado foi posible grazas á minuciosa análise de case mil ósos fósiles da mesma especie, o que permitiu estudar diferentes etapas vitais.
«Ao analizar as proporcións dos esqueletos das extremidades de diferentes animais -explica Elliott Armour Smith, autor principal do estudo- determinamos que a súa postura bípeda puido ser o resultado dun patrón de crecemento diferencial».
Un estraño crebacabezas cuxas pezas, con todo, terminaron encaixando de forma inesperada. «Pensamos -subliña o investigador- que Sonselasuchus tiña extremidades anteriores e posteriores máis proporcionadas cando era nova, e que as súas extremidades posteriores medraban máis e volvíanse máis robustas ao longo da idade adulta. Esencialmente, cremos que estas criaturas comezaban a súa vida de poutelas... e logo empezaban a camiñar sobre dúas patas a medida que crecían. O cal é particularmente peculiar».
Sonselasuchus pertencía a un grupo de arcosaurios coñecidos como shuvosáuridos (Shuvosauridae), a maioría de cuxos membros tiña un aspecto que imitaba case á perfección ao dos dinosauros ornitomímidos (eses dinosauros rápidos, bípedos e con aspecto de avestruz, como o famoso Gallimimus da película ’Parque Xurásico’), cos que compartían a paisaxe.
Con todo, tratábase de criaturas do todo diferentes. As liñaxes evolutivas dos crocodilos e os dinosauros, de feito, separáronse moito tempo atrás. E por que entón se parecesen tanto? A resposta é o que en Bioloxía coñécese como ’evolución converxente’. O mesmo, por exemplo, que sucede coas quenllas (que son peixes) e os golfiños (que son mamíferos) e que con todo posúen corpos hidrodinámicos similares, ambos con aletas dorsais. Ou coas ás, que as aves comparten con insectos, morcegos e mesmo algúns peixes. En poucas palabras, a natureza tende a aplicar a mesma ’solución’ física aos mesmos problemas, independentemente de que os beneficiarios sexan ou non parentes próximos.
Pois ben, neste caso, a Sonselasuchus ocorreulle o mesmo, e desenvolveu características que asociamos instintivamente cos dinosauros. Segundo destacan os autores, este réptil, duns 60 cm de alto, tiña un pico sen dentes, grandes concas oculares e, do mesmo xeito que as aves actuais, ósos ocos para alixeirar o seu peso.
«Aínda que moi parecidos aos dinosauros ornitomímidos -afirma pola súa banda o coautor do estudo Armour Smith-, estas características evolucionarían de forma separada. Esta similitude debeuse probablemente ao feito de que os arcosaurios da liñaxe dos crocodilos e os da liñaxe das aves evolucionaron nos mesmos ecosistemas e converxeron en roles ecolóxicos similares».
O investigador engade que, «ademais, a pesar de que características como o bipedismo, un pico sen dentes, ósos ocos e unha gran órbita son características dos dinosauros terópodos ornitomímidos, os shuvosáuridos como Sonselasuchus demostran que esas mesmas características evolucionaron tamén na liñaxe dos crocodilos».
Non é a primeira vez que a ciencia se topa con este elaborao ’disfrace’ evolutivo. Xa en 2007, por exemplo, un revelador estudo publicado no Bulletin of the American Museum of Natural History polo paleontólogo Sterling Nesbitt describía a Effigia okeeffeae, outro shuvosáurido que desconcertou a todos polo seu asombroso parecido cos terópodos. E non só iso. Durante décadas, os fósiles de especies estreitamente emparentadas como Shuvosaurus inexpectatus foron confundidos sistematicamente con dinosauros, ata que a aparición de esqueletos completos permitiu situalos na verdadeira rama da árbore da vida: a dos pseudosuquios, os antepasados directos dos crocodilos.
O nome da nova criatura, Sonselasuchus cedrus, é toda unha homenaxe á súa contorna. A primeira parte recoñece a unidade xeolóxica da que provén o animal (o Membro Sonsela da Formación Chinle, en Arizona). E a denominación cedrus fai referencia á árbore do cedro, unha conífera de folla perenne moi similar ás que poboaban os densos bosques nos que habitaba o animal.
O xacemento resultou ser unha auténtica mina de ouro para comprender o pasado da Terra. Christian Sidor, colega de Armour Smith no Museo Burke e coautor do estudo, formou parte do equipo inicial que descubriu o lugar en 2014. Desde entón, rescataron 950 fósiles pertencentes a polo menos 36 individuos desta nova especie.
FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia
