Exemplar de Asparagopsis taxiformis localizado no Grove (Pontevedra) /Eva Cacabelos Reyes
As especies invasoras non necesitan cubrir quilómetros de costa para acender as alarmas. Ás veces basta unha pequena mata rosada prendida entre as rochas. Iso foi o que atopou Eva Cacabelos durante unha xornada de descanso nunha praia do Grove (Pontevedra) en 2025, mentres percorría as pozas que deixa a marea ao retirarse. Aquela forma plumosa, familiar para ela pero inédita en Galicia, resultou ser unha Asparagopsis taxiformis, unha macroalga tropical orixinaria do Indopacífico e estendida desde hai anos polo Mediterráneo.
"Coñecina na Macaronesia e no sur de España, onde é bastante común. Por iso chamoume a atención atopala aquí, porque sabía que nunca se citara en Galicia", lembra a investigadora do Centro Oceanográfico de Vigo do Instituto Español de Oceanografía (IEO). A identificación inicial foi confirmada despois mediante análises moleculares.
Ata entón, a presenza atlántica máis setentrional da especie atopábase en Sines, na costa portuguesa. A súa aparición nas Rías Baixas amplía nuns 500 quilómetros cara ao norte o territorio no que se sabe que está presente. Con todo, a distancia non é o único motivo de inquietude: as análises posteriores revelaron que o exemplar pertence á liñaxe 2, o que presenta unha maior tolerancia ambiental e capacidade invasora.
"Aínda non sabemos se conseguirá establecerse, pero é a variante con máis facilidade para adaptarse a condicións distintas das do seu lugar de orixe", explica Cacabelos. Se supera o inverno e forma unha poboación estable, podería estenderse polo substrato rochoso e competir coas algas autóctonas pola luz, os nutrientes e o espazo.
O impacto iría moito máis alá de substituír unha especie por outra. Os bosques submarinos das rías proporcionan alimento, refuxio e zonas de reprodución a peixes, moluscos e crustáceos. A súa deterioración, advirte a científica, "podería alterar comunidades enteiras" e terminar afectando tamén a actividades tan vinculadas á saúde destes ecosistemas como a pesca e o marisqueo.
A súa chegada constitúe, ademais, un novo sinal da tropicalización do litoral galego. Desde hai anos, os científicos observan como diminúen algunhas poboacións asociadas a augas frías mentres aparecen con maior frecuencia organismos de afinidade cálida, tanto entre as algas como entre os peixes. "Están a cambiar as abundancias e a distribución. Algunhas especies que antes eran comúns vense cada vez menos e outras propias de zonas máis cálidas aparecen máis ao norte", sinala Cacabelos.
O aumento da temperatura facilita a súa supervivencia unha vez alcanzan estas latitudes, aínda que para percorrer grandes distancias adoitan necesitar a axuda da actividade humana. O transporte marítimo, a acuicultura, as embarcacións recreativas e mesmo os residuos flotantes poden levar fragmentos ou organismos adheridos dunha costa a outra.
O caso do Grove atópase, no entanto, nunha fase moi temperá. Cando Cacabelos volveu ao momento do achado un mes despois observou algúns individuos máis, pero esa segunda visita non demostra que a macroalga conseguise asentarse. Ademais, o exemplar inicial carecía de estruturas reprodutoras, o que apunta a unha poboación aínda incipiente que podería desaparecer se non completa o seu ciclo vital. "Unha cousa é que unha especie apareza e outra que logre establecerse. Para saber que está a ocorrer aquí será necesario manter un seguimento da zona", puntualiza.
A esa incerteza súmase o risco de que coincida coa Rugulopteryx okamurae, outra macroalga exótica xa detectada en Galicia que cubriu amplas superficies do fondo mariño no sur de España e chegou a acumularse masivamente nas súas praias. A acción simultánea de ambas as podería desencadear unha coinvasión, reducir o espazo dispoñible para as especies nativas e acelerar a transformación do ecosistema. "A Rugulopteryx xa demostrou que pode monopolizar zonas moi importantes do fondo. Coa Asparagopsis aínda non observamos ese comportamento aquí, pero a combinación de varias invasoras podería intensificar os impactos", sostén a investigadora.
Para quen frecuenta a costa galega, estas formas de aspecto tropical poderían converterse co tempo nunha imaxe cada vez máis habitual entre as rochas. O achado do Grove non supón por agora un risco sanitario para os bañistas, xa que a ameaza identificada é ecolóxica. Tampouco convén arrincar un exemplar sospeitoso porque, como advirte Cacabelos, "ao fragmentalo pódese favorecer a súa dispersión e dificultar aínda máis calquera intento de control".
Por iso é polo que, xunto ás mostraxes periódicas, Cacabelos reivindique a axuda de quen coñece e frecuentan o litoral. Pescadores, mariscadores, mergulladores e bañistas poden ampliar unha vixilancia imposible de cubrir unicamente con equipos científicos. A plataforma Observadores do Mar, por exemplo, permite enviar fotografías e a localización exacta do achado para que os especialistas comproben a identidade do exemplar.
"Os cidadáns son moitos máis que os investigadores e poden ofrecernos unha cobertura moito maior da costa", explica. En plena tempada de praias, quen pasea pola beira ou detéñense a esculcar entre as rochas poden converterse así nos primeiros aliados para detectar unha invasión antes de que deixe de ser incipiente.
FONTE: Juan B. Canellas/elmundo.es/ciencia
