Nova imaxe da Nebulosa da Hélice / VAN DOKKUM ET AL./HST/KPT/ MOTHRA
A Nebulosa da Hélice, catalogada como NGC 7293, é unha das nebulosas planetarias máis estudadas e fotografadas do ceo, tanto que se gañou o alcume do Ollo de Sauron polo seu parecido cun ollo xigante rodeado de aneis de cor. Pero o nome nebulosa planetaria é, en realidade, un erro histórico: non ten nada que ver con planetas. Así as bautizou, no século XVIII, o astrónomo William Herschel, porque a través dos seus telescopios tiñan un aspecto redondeado que lle lembraba a Urano e outros planetas do sistema solar.
Unha nebulosa planetaria é a fase final dunha estrela de masa parecida á do Sol. Cando ese tipo de estrela esgota o combustible do seu núcleo, ínchase ata converterse nunha xigante vermella e, nos seus últimos miles de anos de vida, expulsa as súas capas externas ao espazo en forma de ventos estelares. O que queda no centro é unha anana branca, un remanente estelar incriblemente denso e quente, cuxa radiación ultravioletas ilumina o gas expulsado e faio brillar coas cores características destas nebulosas.
O Sol vai pasar por este mesmo proceso dentro duns 5.000 millóns de anos. A Nebulosa da Hélice, relativamente próxima e ben conservada, funciona como unha especie de vista previa dese futuro.
Durante a fase final dunha estrela como o Sol, no seu interior sintetízanse elementos como o carbono a través de reaccións de fusión nuclear, e eses elementos, xunto con outros formados por captura de neutróns, terminan mesturándose cara á superficie e expulsándose ao medio interestelar. Segundo describe un artigo de revisión sobre o enriquecemento químico galáctico publicado en Frontiers in Astronomy and Space Sciences, as nebulosas planetarias son unha das principais fontes de carbono e outros elementos pesados do universo, xunto con moléculas simples e minerais sólidos que se forman na atmosfera externa da estrela moribunda antes de ser expulsados polo vento estelar.
Ese material non desaparece: queda flotando como gas e po no medio interestelar, mesturado co resto da materia prima da galaxia. Co tempo, esas mesmas nubes de gas e po poden volver colapsar baixo a súa propia gravidade e dar orixe a novas estrelas, e aos planetas rochosos e as moléculas orgánicas que as orbitan. Nese sentido literal, boa parte do carbono, o osíxeno e outros elementos que forman os planetas rochosos (incluída a Terra) e a vida que hai neles pasaron antes polo interior dunha estrela que morreu moito antes de que existise o sistema solar.
A Nebulosa da Hélice tamén deu, nos últimos anos, unha pista sobre o que lle pode pasar a un planeta cando a súa estrela entra nesta fase final. Durante máis de 40 anos, os astrónomos detectaron unha emisión de raios X inusualmente intensa proveniente da anana branca no centro da nebulosa, algo que non encaixaba co comportamento esperado dun remanente estelar dese tipo. Observacións combinadas do observatorio de raios X Chandra, o telescopio espacial Hubble, o observatorio VISTA e o satélite GALEX da NASA suxeriron que a explicación podería ser que esa anana branca destruíu un planeta que orbitaba perigosamente preto dela, e que os restos dese corpo aínda están a caer sobre a estrela.
É un recordatorio de que o destino dun sistema planetario non termina necesariamente cando a súa estrela empeza a morrer: nalgúns casos, o propio proceso de morte estelar pode reabsorber material que antes formaba parte dun planeta.
A lección de fondo detrás da Nebulosa da Hélice, e das nebulosas planetarias en xeral, é que a morte dunha estrela non é un punto final para a materia que a compón. Os mesmos átomos que nalgún momento formaron o núcleo dunha estrela, ou o planeta que orbitaba preto dela, quedan dispoñibles para integrarse na próxima xeración de estrelas, planetas e, eventualmente, en calquera forma de vida que poida xurdir neles. O carbono do teu corpo, dito sen esaxerar, probablemente pasou antes polo interior de polo menos unha estrela que morreu moito antes de que se formase o Sol.
FONTE: Romina Fabbretti/es.gizmodo.com
