POR QUE OLVIDAMOS UNHAS COUSAS E OUTRAS NON?

Que sucede no cerebro cando esquecemos onde deixamos as chaves ou que buscabamos na cociña? Por que algunhas enfermidades que afectan á memoria pode roubar case todos os recordos, menos os que están relacionados con emocións? E como pode a neuropsicología apoiar á educación no diagnóstico precoz de problemas do desenvolvemento, atención e linguaxe?

A estas e outras preguntas responde Saul Martinez-Horta, doutor en Medicina e especialista en Neuropsicología clínica, autor dos libros ‘Onde están as chaves’ e ‘Cerebros rotos’, onde reúne exemplos da súa ampla experiencia clínica no ámbito do dano cerebral, trastornos do neurodesarrollo e enfermidades neurodexenerativas. “En neuropsicoloxía, o noso obxecto de estudo é aquilo que sucede cando o cerebro estrágase. Saber en que se traduce que un cerebro deixe de facer aquelas cousas que fai para que un ser humano funcione acorde a como é un ser humano. Nós somos arqueólogos dos procesos cognitivos, exploradores que utilizamos unha serie de ferramentas nun intento para comprender, por exemplo, se está a fallar a memoria, a expensas de que está a fallar? Cal dos procesos implicados no que chamamos memoria pode dar lugar a que unha persoa aparentemente non sexa capaz de lembrar?”, expón o doutor, que combina o seu labor divulgador co seu traballo e investigación no Servizo de Neuroloxía do Hospital da Santa Creu i Sant Pau e a dirección do departamento de Neuropsicoloxía do Centro de Diagnóstico e Intervención Neurocognitiva (CDINC) en Barcelona.

SABÍAS QUE... SÓ DOUS PAÍSES DO MUNDO TEÑEN ACCESO A TRES OCÉANOS Á VEZ

Só dous países do mundo teñen acceso a 3 océanos á vez / Midjourney/Sarah Romero

Os océanos cobren máis do 70% da superficie do noso planeta e serven como elemento vital dos ecosistemas, así como de fronteiras para a exploración e o descubrimento. Aínda que é certo que case todos os países do planeta teñen acceso, polo menos, a un océano, resulta estraño compartir acceso entre un mar e un océano como é o caso de España, varios mares ou varios océanos, son dous países os que comparten costa con tres océanos: Rusia e Canadá.

Unicamente estas dúas nacións teñen acceso a tres dos cinco océanos do mundo simultaneamente: o Atlántico (é o segundo océano máis grande do noso planeta con 76762.000 km² de extensión), o Pacífico (que é o océano máis grande abarcando a terceira parte da superficie terrestre e o máis profundo con 10.924 metros) e o Ártico (que é o océano máis pequeno do mundo). Aínda que poderiamos dicir que só existe un océano global, esta vasta masa de auga está dividida xeograficamente en distintas rexións cos seus respectivos nomes. Os límites entre estas rexións evolucionaron co tempo por diversas razóns históricas, culturais, xeográficas e científicas.

CANADÁ: É o segundo país máis grande do mundo por superficie terrestre (despois de Rusia) con 9.884.670 quilómetros cadrados (a pesar de que só viven uns 38,7 millóns de habitantes), e goza dunha extensa costa que se estende por máis de 200.000 quilómetros: conta coa costa máis longa do mundo.

Desde onde colindan os océanos? Ao oeste, a escarpada e montañosa costa da Columbia Británica atópase co océano Pacífico, caracterizado por profundos fiordos e numerosas illas, incluída a magnífica illa de Vancouver. Ao leste, a costa atlántica de Canadá esténdese desde os pintorescos pobos pesqueiros de Nova Escocia ata as escarpadas costas salpicadas de icebergs de Terranova e Labrador. Os Grandes Bancos, situados fronte á costa de Terranova, foron historicamente un dos caladoiros máis ricos do mundo debido á confluencia da fría Corrente de Labrador e a cálida Corrente do Golfo.

Por último, ao norte, o arquipélago ártico de Canadá é un labirinto de illas, penínsulas e xeo tocadas polas xélidas augas do océano Ártico que albergan unha fauna única, como osos polares, narvales e diversas especies de focas. El Paso do Noroeste, un roteiro marítimo que conecta os océanos Atlántico e Pacífico a través do Ártico canadense, atravesando o Ártico e conectando o estreito de Davis e o de Bering, foi buscado durante moito tempo polos exploradores (e moitas das expedicións terminaron en traxedia), pero que se está volvendo cada vez máis navegable debido ao cambio climático e a retirada do xeo mariño.

RUSIA: Rusia ten acceso a tres océanos tamén: son o Atlántico, o Ártico e o Pacífico. Ao oeste limita co océano Pacífico; ao leste, co océano Atlántico, e ao norte, co océano Ártico. Aínda que o océano Atlántico non toca a Rusia continental directamente, a conexión a través do mar Báltico é suficiente para considerar que Rusia ten acceso tamén ás augas do Atlántico a través dos seus mares marxinais.

Ao oeste, o acceso de Rusia ao Atlántico realízase, por tanto, a través do mar Báltico, sendo a cidade portuaria de San Petersburgo un importante centro marítimo e cultural. Este mar de localización tan estratéxica foi unha área de importancia histórica e controvertida durante séculos.

A costa norte de Rusia está marcada polo xélido océano Ártico. O Roteiro do Mar do Norte, que discorre ao longo da costa ártica de Rusia, cunha lonxitude de máis de 3 millas náuticas (ou 5.556 quilómetros), reduce significativamente o tempo de viaxe entre Europa e Asia en comparación cos roteiros tradicionais a través da Canle de Suez. É o roteiro máis curto entre Europa e Asia.

A costa rusa do Pacífico alberga a cidade portuaria de Vladivostok, que serve como porta de entrada do país aos países da Conca do Pacífico. Rusia atópase, por tanto, bañada ao noroeste polo mar Báltico, ao norte polo océano Ártico, ao leste polo océano Pacífico (mares de Bering, de Ojotsk, do Xapón) e ao sur polos mares Negro, de Azov e Caspio.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

CANTO SABES DE POLONIA? III

Continúo coa serie adicada a Polonia, un país do centro de Europa e membro da Unión Europea, sendo o gran descoñecido de Europa.

A contestación á pregunta de onte é 2. A saber...

E imos coa pregunta de hoxe!

3. Que extensión, aproximada, ten Polonia?

- 302.000 km²

- 312.000 km²

- 352.000 km²

Mañá a solución e unha nova proposta!

ONTE: es.wikipedia.org       Imaxes:es.wikipedia.org e Google Map

#DígochoEu: Non confundas os ‘videntes’ cos ‘bidentes’

En galego temos a mesma palabra con v e con b, pero loxicamente con significados moi distintos!

#DígochoEu

DESCUBERTO UN ASTROLABIO ANDALUSÍ

Á esquerda, primeiro plano do astrolabio de Verona que muestra inscricións en hebreo e en árabe. A dereita, a nai do artefacto e sobre ela laa ’rete’, o mapa das estrellas / Federica Gigante/elpais.com

Non sabían o que tiñan. Os coidadores dun museo familiar de Verona (Italia) crían que o estraño obxecto era falso. Pero unha historiadora da Universidade de Cambridge (Reino Unido), Federica Gigante, soubo o que era nada máis velo nunha imaxe subida a internet. En canto puido, foise ata alí e unha vez tívoo diante soubo que estaba ante unha xoia da tecnoloxía medieval, un computador do século XI: astrolabio.

O astrolabio é un instrumento astronómico que serve para determinar a latitude, a lonxitude, a altura ou a posición dos corpos celestes, así como para calcular a hora.

A experta identificou o obxecto como andalusí e, polo estilo do gravado, a caligrafía e a disposición das escalas no reverso, relacionouno con instrumentos fabricados na al-Ándalus, a zona de España gobernada polos musulmáns, no século XI. Cos anos sufriu moitas modificacións, adicións e adaptacións polos seus usuarios musulmáns, xudeus e cristiáns de España, o norte de África e Italia.

Polo menos engadiron tres traducións e correccións a este obxecto, dous utilizando o hebreo e un unha lingua occidental. Trátase de "un obxecto incriblemente raro", unha "testemuña dos contactos e intercambios entre árabes, xudeus e europeos na Idade Media e principios da Moderna", escribe a investigadora.

Nunha das caras da placa está inscrito en árabe "para a latitude de Córdoba, 38° 30’" e na outra "para a latitude de Toledo, 40°", o que suxire que "podería ser feito" nesta última cidade, nunha época na que era un próspero centro de convivencia e intercambio cultural entre musulmáns, xudeus e cristiáns, agrega un comunicado da Universidade de Cambridge.

O estudo, publicado na revista Nuncius, sinala as similitudes dalgunhas características desta peza cos astrolabios fabricados en Toledo por famoso creador deste tipo de instrumentos Ibrāhīm ibn Saʿīd al-Sahlī. O astrolabio presenta liñas de oración musulmás e nomes de oracións dispostos para garantir que os seus usuarios orixinais mantivesen o tempo para realizar os seus rezos diarios.

Contén a firma "para Isḥāq [...]/a obra de Eūnus", que se gravou probablemente para un propietario posterior e os nomes poderían ser xudeus escritos en letra árabe, o que suxire que circulou en certo momento no seo dunha comunidade xudía sefardí de España, onde o árabe era a lingua falada. Unha segunda placa engadida leva inscritas as típicas latitudes norteafricanas, o que suxire que, noutro momento da vida do obxecto, talvez utilizouse en Marrocos ou Exipto.

O longo periplo do astrolabio relátano tamén os seus engadidos e traducións hebreas, o que indica que saíu de España ou do norte de África e circulou entre a comunidade xudía da diáspora en Italia, onde se utilizaba o hebreo. A autora destaca un dos engadidos hebreos, gravado sobre a marca árabe da latitude 35°, que di "34 e medio" en lugar de "34 ½", polo que o gravador non sería astrónomo nin fabricante de astrolabios.

Outras inscricións hebreas son traducións dos nomes árabes dos signos astrológicos: Escorpio, Saxitario, Capricornio, Acuario, Pisces e Aries. A peza ten gravados en hebreo e en números occidentais que traducen e corrixen os valores da latitude, incluso varias veces, e é "moi probable" que se fixesen en Verona para un falante de latín ou italiano. Algunhas desas emendas son erróneas ou contraditorias en relación a Córdoba e Toledo.

O chamado astrolabio de Verona ten unha rete (un disco perforado que representa un mapa do ceo) que é unha das primeiras que se coñecen fabricadas en España. Analizando a posición das estrelas na rede, é posible calcular que foron colocadas na posición que tiñan a finais do século XI e coinciden coas doutros astrolabios da época. Esta peza crese que acabou na colección do nobre veronés Ludovico Moscardo (1.611-1.681) antes de pasar por matrimonio á familia Miniscalchi, que en 1990 creou a Fondazione Museo Miniscalchi-Erizzo, onde se conserva agora.

FONTE: eldiadecordoba.es

CANTO SABES DE POLONIA? II

Continúo coa serie, que onte comezamos, adicada a Polonia, un país do centro de Europa e membro da Unión Europea, sendo o gran descoñecido de Europa.

A coniestación á pregunta de onte é Varsovia. É a capital e cidade máis poboada de Polonia. A cidade atópase na chaira do río Vístula no corazón da rexión de Mazowsze (da que tamén é capital), aproximadamente a medio camiño tanto da costa do mar Báltico coma dos Montes Cárpatos. Curiosamente, Cracovia foi capital de Polonia antes de Varsovia.

E imos coa pregunta de hoxe!

2. Cal é a bandeira de Polonia?

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: es.wikipedia.org       Imaxes:es.wikipedia.org

#DígochoEu: En galego non podes facer as cousas nun *periquete

En galego non temos a palabra *periquete. Entón para dicir que algo se acaba rapidamente que palabra temos? Esther sácanos de dúbidas!

#DígochoEu

NOVA ESPECIE DE ‘TYRANNOSAURUS’

Recreación do Tyrannosaurus mcraensis por Serguéi Krasinski

Hai catro décadas, na árida paisaxe de Novo México, un cranio parcial emerxeu das profundidades do tempo, oculto nas capas de rocha do xacemento Grupo McRae. Este achado, inicialmente catalogado como unha peza máis do coñecido Tyrannosaurus rex, esperou pacientemente nas sombras do Museo de Historia Natural e Ciencia de Novo México, gardando un secreto que tardaría anos en revelarse. A investigación meticulosa e a curiosidade incansable dos científicos, liderados por Anthony Fiorillo, desentrañaron finalmente este misterio, descubrindo ao mundo o Tyrannosaurus mcraensis.

Publicado na revista Scientific Reports, o estudo de Tyrannosaurus mcraensis ilumina un novo capítulo na historia dos tiranosaurios, engadindo unha peza crucial ao crebacabezas da evolución destes maxestosos depredadores. Este dinosauro, coñecido só por un cranio parcial, non só expande a familia dos tiranosaurios, senón que tamén nos ofrece un novo prisma a través do cal examinar a complexa historia destes xigantes. O descubrimento de T. mcraensis é só unha vitoria para a paleontoloxía, un testemuño do poder da ciencia para desenterrar as historias ocultas do noso planeta, desafiando o que sabemos e expandindo o noso asombro ante a diversidade prehistórica.

A análise do cranio parcial de Tyrannosaurus mcraensis por Anthony Fiorillo e o seu equipo revelou diferenzas morfolóxicas sutís pero significativas en comparación co seu curmán, Tyrannosaurus rex. Aínda que ambos comparten unha liñaxe impresionante, T. mcraensis presenta cristas menos desenvolvidas sobre as cellas e un cranio máis delgado, contrastando coas mandíbulas anchas e as prominencias óseas do T. rex, adaptadas para esmagar ósos. Estas distincións non só suxiren diferenzas no seu comportamento alimentario e estratexias de caza, senón que tamén apuntan a unha diversificación evolutiva específica dentro do grupo dos tiranosaurios.

 

Localización do achado e reconstrución das partes do cránio  atopadas / Dalman, S. et al. 2024.

O traballo de Fiorillo e os seus colegas foi crucial para desentrañar a verdadeira identidade deste fósil. A súa dedicación a reexaminar e analizar con detemento as características únicas deste espécime permitiu clasificar a T. mcraensis como unha nova especie. Este descubrimento enriquece o noso coñecemento sobre estes dinosauros emblemáticos e destaca a importancia de revisitar e cuestionar o que cremos saber coa axuda de novas tecnoloxías e metodoloxías de investigación.

O descubrimento de Tyrannosaurus mcraensis expón preguntas fascinantes e desafíos ás teorías establecidas sobre a evolución e dispersión dos tiranosaurios. Tradicionalmente, críase que a liñaxe de Tyrannosaurus, con T. rex á cabeza, tiña orixes claras e unha diversidade de especies limitada. Con todo, a aparición dunha especie distinta que viviu millóns de anos antes que T. rex suxire unha historia evolutiva moito máis complexa e diversa do previamente entendido.

Este achado alimenta o debate na comunidade científica respecto a a diversidade dentro do xénero Tyrannosaurus e como estas especies adaptáronse e evolucionaron ao longo do tempo. Algúns científicos argumentan que a presenza de diferentes especies con características únicas indica unha diversificación significativa, posiblemente influenciada por cambios ambientais e a competencia por recursos. Outros, con todo, manteñen certo escepticismo, subliñando a necesidade de máis evidencia para redefinir completamente a nosa comprensión destes depredadores prehistóricos.

Este descubrimento, en última instancia, convida a unha reevaluación máis profunda de como interpretamos a ascendencia e a adaptabilidade dos tiranosaurios, estimulando investigacións futuras que poidan desentrañar aínda máis os misterios do seu dominio na antiga cadea alimenticia.

Imaxina retroceder uns 73 millóns de anos ao Cretácico Tardío, onde o maxestoso Tyrannosaurus mcraensis camiñaba pola terra que hoxe coñecemos como Novo México. Este mundo prehistórico estaba cheo dunha biodiversidade impresionante, desde xigantescos herbívoros de pescozo longo ata áxiles dinosauros con pico de pato que vagaban por vastas chairas e densos bosques. O aire ecoaba cos sons da vida antiga, mentres que o T. mcraensis dominaba a cima da cadea alimenticia, axexando entre a vexetación en busca da súa próxima presa. Este tiranosaurio compartía o seu hábitat con ceratópsidos e anquilosaurios, nun ecosistema vibrante e dinámico, testemuña do esplendor e a complexidade da vida na Terra moito antes da chegada do home.

O descubrimento de Tyrannosaurus mcraensis non é só un fito para a paleontoloxía; representa unha xanela cara á comprensión máis profunda do noso pasado prehistórico. Revela a complexidade e a riqueza da biodiversidade que unha vez existiu no noso planeta, desafiando as nosas percepcións actuais sobre a evolución dos dinosauros. Este achado abre novas avenidas de investigación, prometendo futuros descubrimentos que poderían redefinir aínda máis o noso coñecemento da vida antiga. As preguntas sobre como estas especies coexistiron, adaptáronse e evolucionaron nos seus respectivos ecosistemas vólvense máis pertinentes, impulsando aos científicos para explorar os segredos aínda non descubertos da Terra prehistórica. Tyrannosaurus mcraensis lémbranos que cada fósil é un relato esperando ser descifrado, e o futuro da paleontoloxía promete ser tan emocionante como os mundos antigos que estuda.

A viaxe desde o achado inicial dun cranio parcial en Novo México ata a identificación de Tyrannosaurus mcraensis como unha nova especie ilustra a continua marabilla e misterio que rodea a historia da vida no noso planeta. Cada fósil desenterrado é unha peza do crebacabezas da bioloxía na Terra, ofrecéndonos perspectivas únicas sobre a evolución, a adaptación e a diversidade de criaturas que habitaron o noso planeta moito antes da nosa existencia. Este descubrimento convida a reflexionar sobre a inmensidade do tempo xeolóxico e a intrincada trama da vida que segue cativando a nosa curiosidade e asombro.

FONTE: Fran Navarro/muyinteresante.es/ciencia