OS DINOSAUROS QUE PELEXABAN A GARROTAZOS

Con seis metros de lonxitude, uns 2.500 quilos de peso e unha coraza repleta de espiñas, o excepcional anquilosaurio Zuul crurivastator podería compararse facilmente cun tanque blindado. Dado a coñecer en 2017, a primeira parte do seu nome fai referencia ao cérbero da película Cazafantasmas (1984) -o monstro que posúe a Sigourney Weaver-, mentres que a segunda, que significa ’destrutor de canelas’, alude á súa capacidade para utilizar a súa poderosa cola ríxida, acabada nunha protuberancia ósea, coma se fose un colosal garrote.

Durante moito tempo, pensouse que a cola servía a estes dinosauros para protexerse dos ataques dos tiranosaurios e outros depredadores. Con todo, a partir do fósil dun exemplar no que se aprecian unhas curiosas lesións, un equipo de investigadores chegou á conclusión de que os garrotazos repartíanllos entre eles. Segundo explican nun estudo publicado en Biology Letters, Zuul utilizaba a cola para loitar polo dominio social, o territorio ou para competir durante a época de celo, como fan os cervos modernos coas súas hastas.

O fósil de Zuul, un dinosauro herbívoro que viviu hai 76 millóns de anos, forma parte da colección do Museo Real de Ontario (Canadá). Inicialmente, o cranio e a cola foran liberados da rocha que os rodeaba no norte de Montana (EE.UU.), pero o corpo aínda estaba encerrado en 16.000 quilos de arenisca. Despois de anos de traballo, revelouse que o corpo conservara a maior parte da pel e a armadura ósea en todas as costas e os flancos, o que brinda unha imaxe notable do aspecto do dinosauro en vida. O corpo estaba cuberto de placas óseas de diferentes formas e tamaños. As que estaban aos lados eran particularmente grandes e puntiagudas.

Os científicos notaron que a varias púas preto das cadeiras en ambos os lados do corpo faltábanlles as puntas e que o óso e a vaina córnea curáronse nunha forma máis roma mentres o dinosauro estaba vivo. Pola súa localización no corpo, estas lesións non correspondían ás que produciría o ataque dun depredador como un tiranosaurio. Con todo, parecían máis consistentes co resultado dalgún tipo de combate ritualizado, unha loita coas colas con outro anquilosaurio.

"Durante anos interesoume como os anquilosaurios usaban as súas colas e esta é unha nova peza realmente emocionante do crebacabezas", di a autora principal, Vitoria Arbour, curadora de paleontoloxía no Museo Real da Columbia Británica (Vitoria, Canadá). "Sabemos que os anquilosaurios podían usar a súa cola para dar golpes moi fortes a un opoñente, pero a maioría da xente pensaba que o facían para loitar contra os depredadores. En cambio, os anquilosaurios como Zuul poden estar pelexando entre si", sostén.

A cola de Zuul mide uns tres metros de longo con púas afiadas ao longo dos seus costados. A metade posterior da cola estaba ríxida e a punta estaba encerrada en enormes protuberancias óseas, o que creaba unha arma formidable parecida a un mazo.

A nova investigación non refuta a idea de que a cola podería usarse en defensa propia contra os depredadores, pero mostra que tamén funcionaría para o combate dentro da especie, un factor que probablemente impulsou a súa evolución. Hoxe en día, as armas animais especializadas, como as hastas dos cervos ou os cornos dos antílopes, evolucionaron para usarse principalmente para loitar contra membros da mesma especie durante as batallas por parellas ou territorio.

Hai anos, Arbor propuxera a idea de que os anquilosaurios poderían golpearse entre si nos flancos, e que as costelas rotas e curadas poderían apoiar esta idea. Pero os esqueletos de anquilosaurios son extremadamente raros, o que dificulta probar esta hipótese. As costas e a cola completamente conservadas de Zuul, incluída a pel, permitiron unha visión inusual da vida destes incribles dinosauros acoirazados.

"O feito de que a pel e a armadura consérvense no seu lugar é como unha instantánea de como se vía Zuul cando estaba vivo. E as lesións que sufriu Zuul durante a súa vida dinnos como puido comportarse e interactuado con outros animais na súa contorna antiga", explica David Evans, curador de paleontoloxía de vertebrados no Museo Real de Ontario.

FONTE: J. De Jorge/abc.es/ciencia

SOSTIBILIDADE X

Estás averiguando o que sabes sobre a sotibilidade e o que significa realmente.

A contestación á pregunta de onte é Sempre que sexa posible, opta por artigos reutilizables, como bolsas de tea para a compra, botellas de auga, cuncas de café e fiambreras.

E imos coa pregunta de hoxe, e última!

10. Que significan as tres "R" en temas de sosbilidade? 

- Reinvertir, reinventar e reducir

- Reducir, reciclar e reutilizar 

- Reciclar, reducir e recalcular

Mañá a solución e remate da serie!

FONTE: farodevigo.es/sociedade    Imaxe:mundodeportivo.com/uncomo

EN 2100 ESPEAÑA SO TERÁ 23 MILLÓNS DE HABITANTES

O planeta sufrirá grandes cambios demográficos / Shutterstock

O final deste século depararanos grandes cambios na distribución da poboación mundial. Para empezar, China deixará de ser o país máis poboado (serao a India), o Congo e outras nacións africanas dispararán os seus habitantes de forma exponencial e España, por exemplo, perderá a metade dos seus residentes, ata quedar en 23 millóns, fronte aos 46 actuais. Son as tendencias apuntadas polos científicos en sucesivos estudos que van coincidindo nun mesmo criterio: haberá un aumento poboacional a partir de agora e durante unhas poucas décadas, pero daquela a humanidade irá reducíndose en número.

Desde o punto de vista ambiental, esta redución causará unha diminución xeneralizada dos impactos que sofre o planeta, segundo os expertos, pero ao mesmo tempo exporá outros desafíos: como manter e atender correctamente a unha crecente poboación envellecida e a unha gran redución da forza laboral.

En total, a poboación mundial probablemente alcanzará un máximo de 9.700 millóns en 2064 e logo diminuirá a uns 8.800 millóns para finais de século, a medida que as mulleres teñan un mellor acceso á educación e a anticoncepción, segundo un estudo publicado pola revista The Lancet en 2020 e corroborado logo por outros científicos.

Para o ano 2100, producirase unha situal tal en que 183 de 195 países non terán a taxa de fertilidade requirida para manter a súa poboación actual, segundo investigadores do Instituto de Avaliación e Métrica de Saúde da Facultade de Medicina da Universidade de Washington. 

Uns 23 países, entre eles Xapón, Tailandia, Italia e España, verán a redución das súas poboacións en máis do 50%, dixeron estes investigadores. En cambio, a poboación da África subsahariana podería triplicarse, o que conlevará a curiosa circunstancia de que case a metade da poboación mundial sexa africana para finais de século.

O mesmo estudo de The Lancet tamén augura unha diminución drástica nas poboacións en idade laboral en países como China, o que prexudicará o seu crecemento económico e podería ter implicacións negativas para as forzas laborais e os sistemas de axuda social, dixeron os investigadores. De feito, China deixará de ser para fin de século o país máis poboado da Terra, ao quedar en ‘só’ 732 millóns de habitantes, fronte aos 1.400 millóns actuais.

Algúns dos países máis poboados en 2100 / The Lancet

Con todo, a inmigración podería correr en auxilio dos países que perdan taxa de fertilidade, feito este que podería compensar a diminución da poboación, particularmente en países con baixa fertilidade, como Estados Unidos, Australia e Canadá.

"O mundo, desde a década de 1960, centrouse na chamada explosión demográfica", dixo a CNN Christopher Murray, quen dirixiu a investigación. "De súpeto, agora estamos a ver este tipo de punto de inflexión no que estamos a pasar rapidamente do problema de ter demasiadas persoas a ter moi poucas".

As poboacións con redución máis rápida cara a 2100 atoparanse en Asia e Europa oriental e central.

O informe prevé que a poboación de Xapón diminuirá de ao redor de 128 millóns de persoas en 2017 a 60 millóns en 2100, Tailandia verá unha redución de 71 a 35 millóns, España de 46 a 23 millóns, Italia de 61 a 31 millóns, Portugal de 11 a 5 millóns e Corea do Sur de 53 a 27 millóns.

Tamén se prognostica que outros 34 países, incluída China, verán unha diminución da súa poboación de ata un 50%.

Pero, ademais, Murray explicou que non só a poboación reducirase, senón que a sociedade xeralmente será máis vella, o que tería un impacto substancial no crecemento económico. "Haberá máis persoas que necesitarán recibir beneficios do goberno, xa sexa seguridade social ou seguro de saúde, e menos persoas que paguen impostos", explicou.

Os investigadores proxectan que a poboación da África subsahariana podería triplicarse no transcurso do século, de aproximadamente 1.030 millóns en 2017 a 3.070 millóns en 2100.

A rexión do norte de África e Medio Oriente é a única outra que se prevé que teña unha poboación maior en 2100 que en 2017, cun prognóstico de 978 millóns en comparación con 600 millóns. "Debido a que a fertilidade seguirá sendo alta por máis tempo, a proporción relativa da poboación mundial que é africana aumentará considerablemente. Chegaremos ao momento cara ao final do século no que pouco menos da metade da poboación mundial será africana, seguindo estas traxectorias", dixo Murray a CNN.

O estudo tamén predí cambios importantes na estrutura de idade global a medida que diminúe a fertilidade e aumenta a esperanza de vida, con 2.370 millóns de persoas maiores de 65 anos en todo o mundo no ano 2100, en comparación con 1.700 millóns menores de 20 anos. O número global de persoas maiores de 80 anos podería multiplicarse por seis, de 141 millóns a 866 millóns. Mentres tanto, prognostícase que o número de nenos menores de 5 anos diminuirá en máis do 40%, de 681 millóns en 2017 a 401 millóns en 2100.

Os investigadores dixeron que estas "reducións dramáticas" nas poboacións en idade laboral en países como India e China obstruirán o crecemento económico e conducirán a cambios nas potencias mundiais.

Os autores do informe din que as novas previsións destacan os "enormes desafíos" que unha forza laboral cada vez menor representará para o crecemento económico e a alta carga que unha poboación envellecida representará para os sistemas de saúde e apoio social. Tamén suxiren que a diminución da poboación podería ser compensada pola inmigración e que os países con políticas de inmigración liberais estarán en mellores condicións para manter o tamaño da poboación e apoiar o crecemento económico, mesmo cando a fertilidade diminúa. "Se morren máis persoas das que nacen, a poboación entrará en declive. E a única forma de contrarrestar iso é coa migración", dixo Murray.

Aínda que os autores do informe sinalan que o que haxa menos persoas tería "implicacións positivas para o medio ambiente, o cambio climático e a produción de alimentos", unha poboación envellecida pode presentar os seus desafíos. "O problema é que a pirámide de idade investida é un problema real sobre como se organizan as sociedades e como funcionan as economías, como se pagan os impostos", dixo. "O que realmente necesitamos descubrir é como facer a transición desde o estado no que nos atopamos agora", dixo. 

FONTE: Joan Luís Ferrer/farodevigo.es

SOSTIBILIDADE IX

Estás averiguando o que sabes sobre a sotibilidade e o que significa realmente.

A contestación á pregunta de onte é Si, pódese mellorar o illamento térmico tanto dos muros como das xanelas, ademais de instalar sistemas de climatización sostibles. Estas son 10 obras de rehabilitación enerxética que se poden realizar tanto no exterior dun edificio como no interior dunha vivenda para gañar en sustentabilidade, eficiencia e confort: Instalar placas solares, instalar xanelas illantes, proteccións solares, sistemas de ventilación mecánica controlada, instalar un sistema de aerotermia, sistemas de xestión da enerxía, electrodomésticos eficientes, cambio da iluminación, illamento térmico da fachada e punto de recarga para coches eléctricos.

E imos coa pregunta de hoxe!

9. Que podes facer para evitar o consumo de plásticos de maneira indiscriminada?

- Unha vez que usas algo de plástico, tírao ao lixo e olvídate.

- Sempre que sexa posible, opta por artigos reutilizables, como bolsas de tea para a compra, botellas de auga, cuncas de café e fiambreras.

- Compra unha máquina que corte o plástico en anacos e lévaos a planta de reciclaxe.

Mañá a solución e última pregunta!

FONTE: farodevigo.es/sociedade e elperiodico.com     Imaxe:cordobahoy.es

#DígochoEu: #CiberEsther: Tendencias para 2023

 

Neste 2023 os expertos prognostican o aumento dos ataques dos cibercarrachos. #CiberEsther explica cales serán as tendencias deste ano.

 #DígochoEu

ANIMAIS CON PODERES, OS SUPERHEROES DA NATUREZA

 

É unha idea moi estendida entre o público que os humanos somos a especie máis evolucionada do planeta, e adoita falarse dos monos como o exemplo dos animais que, por así dicilo, tiveron a mala sorte de quedar a medio camiño e non progresar cara ao estado final perfecto, o noso. Todo isto é un craso erro de concepto: non é soamente que os xenes dos chimpancés mostren máis evidencias de selección positiva que os nosos, o cal os fai tecnicamente máis evolucionados; senón que, sobre todo, as distintas especies atoparon diferentes camiños evolutivos para adaptarse mellor ás súas respectivas contornas. E ao facelo, multitude de animais desenvolveron capacidades que nós só podemos envexar como auténticos superpoderes. Velaquí algúns exemplos.

Dos tardígrados, criaturas microscópicas de oito patas tamén coñecidas como osos de auga, díxose que serán os últimos sobreviventes da Terra. Aínda que estes animais son máis abundantes no musgo e os liques, atopáronse nos hábitats terrestres máis inhóspitos. Algúns resisten presións e frío extremos, a radiación, a deshidratación, a falta de aire e alimento, grazas a un estado de latencia chamado criptobiose no que poden permanecer durante anos. Son capaces de sobrevivir no espazo; e aínda que se ignora a sorte que correrían, están presentes na Lúa, xa que alí depositounos a errada sonda israelí Beresheet en 2019.

Os tardígrados atopáronse nos hábitats terrestres máis inhóspitos / Goldstein lab
 

Os estudos identificaron certas proteínas que protexen aos tardígrados da desecación e ao seu ADN do dano por radiación, así como un composto fluorescente que os fai resistentes á luz ultravioleta. Pero a ciencia aínda apenas comezou a descubrir os mecanismos que fan deles seres case indestructibles. Con todo e como Supermán, os tardígrados tamén teñen o seu criptonita: un recente estudo descobre que morren en só un día á temperatura dunha leve febre nosa.

O escaravello Phloeodes diabolicus / lavanguardia.com

Sería difícil determinar cal é o organismo terrestre máis resistente ao esmagamento, pero sen dúbida o Phloeodes diabolicus, ou escaravello diabólico de ferro, é un bo candidato. Este habitante dos desertos do sur de California vive nos fungos que crecen baixo as cortizas, coas cales de feito se mimetiza.

Un recente estudo desvelou a estrutura do exoesqueleto deste insecto que o fai capaz de resistir o atropelo dun coche sen inmutarse. Para iso, renunciou ás súas ás, trabando entre si os seus grosos élitros que se apoian nunha sólida estrutura lateral. Todo iso convérteo nun tanque da natureza capaz de soportar 39.000 veces o seu propio peso. Os investigadores xa están a imitar a estrutura da armadura do escaravello para deseñar, por exemplo, unións máis resistentes nas pezas dos avións.

Os voitres toleran sen problema o pasoaos seus intestinos de microbios letais / John Haslam

 Antes de que inventásemos as etiquetas coa data de caducidade, os humanos confiabamos na vista, o olfacto e o gusto para refugar os alimentos estragados. Pero non sempre funciona: por exemplo, a bacteria Bacillus cereus pode crecer sen ningún signo aparente nun prato de pasta de varios días. E aínda que o microbio morra ao requentar a comida, as súas toxinas poden permanecer e ser letais. Fronte ao débil estómago dos humanos, outros moitos animais son capaces para comer alimentos en mal estado que nos matarían. Entre todos eles destacan os voitres, que gozan de manxares cuxo simple cheiro faríanos vomitar.

En 2014, un estudo descubriu como o fan: estas aves destrúen a maior parte das bacterias perigosas que inxeren no ácido do estómago, pero curiosamente toleran sen problema o paso aos seus intestinos de microbios letais, como os causantes do ántrax, o botulismo, a gangrena ou as septicemias. Resultados posteriores apoian a idea de que é o microbioma dos voitres o que lles permite alimentarse de carroña putrefacta sen morrer no intento.

Imaxe de microscopio de esporar do parasito cnidario Henneguya salminicola / Stephen Douglas Atkinson

Dificilmente pode imaxinarse un superpoder maior para un animal que vivir sen respirar. Moitas bacterias e algúns protozoos fano, pero sempre se pensou que prescindir por completo do osíxeno era imposible para os animais. En 2010 descubríronse a máis de 3000 metros de profundidade no Mediterráneo tres especies de animais microscópicos denominados loricíferos que se presentaron como os primeiros animais anaerobios, pero posteriormente outro estudo cuestionou o achado, alegando que se trataba de cadáveres habitados por bacterias anaerobias.

Os autores orixinais replicaron e a discusión continúa. Pero en 2020 de novo tivemos outro candidato ao primeiro animal anaerobio, Henneguya salminicola, un parasito do salmón emparentado coas medusas e os corais. Este animalito carece do mecanismo da respiración nas mitocondrias, o orgánulo celular encargado desta función; de feito, nin sequera ten xenoma mitocondrial.

A toupa gemia etopou a solución para non estar en desvantaxe fronte ai macho: desenvolver testículos / PH

O home e outros mamíferos masculinos reciben da testosterona un empuxón hormonal que habitualmente dalles unha forza superior ás femias da súa especie. Pero no caso da toupa, un animal sometido á dura obrigación de cavar túneles como medio de vida, a femia atopou unha solución para non estar en desvantaxe fronte ao macho: desenvolver testículos. Os seus ovarios son en realidade ovotestículos; levan un nódulo de tecido testicular que non produce espermatozoides, pero si hormonas masculinas ao mesmo nivel que os machos. Trátase do único caso coñecido entre os mamíferos. Un estudo recente ha descuberto un curioso conxunto de reorganizacións do xenoma nestas femias que lles permite adquirir esa dopaxe hormonal sen posuír un cromosoma masculino Y.

O nariz húmedo e frío dos cans é capaz de detectar a calor a distancia : PxHere

O mellor amigo do home posúe habilidades que xa quixésemos para nós, como un olfacto decenas de miles de veces máis sensible que o noso, que lles permite seguir camiños de cheiro no aire como nós vemos un carreiro. Equiparouse o olfacto dos cans á capacidade de cheirar unha mazá podrecida entre dous millóns de barrís, ou de detectar unha cucharadiña de azucre en dúas piscinas olímpicas. Por suposto, tamén nos gañan en visión nocturna. Pero recentemente descubríronse outros dous superpoderes dos cans. Por unha banda, o seu nariz húmido e frío é capaz de detectar a calor a distancia, algo que probablemente lles sirva para localizar presas. Aínda máis asombrosa é a súa recentemente descuberta capacidade de orientarse polo campo magnético terrestre.

Con todo, e tendo en conta que esta habilidade xa se describiu antes en diversos animais, talvez deberiamos preguntarnos por que os humanos carecemos de algo tan estendido (ou mesmo se o temos, como defende un investigador, de pouco sérvenos) e á vez podemos crernos os seres máis evolucionados da natureza.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia    Imaxe superior: tierragamer.com

BIOGÁS

 

Continúo cos novos episodios de Órbita Layka, programa de divulgación científica divertido e sorprendente, cheo de curiosidades e de sentido do humor, presentado polo matemático e profesor de Linguaxes e Sistemas Informáticos Eduardo Sáenz de Cabezón Irigaray.

No mundo, hai lugares onde o nivel de pobreza enerxética é tan alto que non hai acceso a unha soa fonte de enerxía. Na sección de bioloxía, Ricardo Moure explica como, grazas á fermentación de microorganismos como fermentos ou bacterias, é posible xerar biogás.

Interesante!

SOSTIBILIDADE VIII

Estás averiguando o que sabes sobre a sotibilidade e o que significa realmente.

A contestación á pregunta de onte é Valores R, que son medidas da Resistencia do illamento á transferencia de calor. O valor R indica a capacidade de illamento térmico dunha capa de material, a miúdo emprégase como valor illante para dobres acristalamentos, paredes, chans e tellados. O valor R é a resistencia á calor dunha capa de material e exprésase en m 2 K / W. Canto maior sexa R, maior será a resistencia que experimenta o paso da calor e mellor illará o material. O cálculo do valor R depende dos materiais que se atopen na estrutura en cuestión. O espesor do material (d), en metros, divídese polo valor λ (o coeficiente de condución térmica). Canto maior sexa o valor, mellor é o illamento, unha capa o dobre de grosa terá unha resistencia térmica dobre. A fórmula é R = d / λ

E imos coa pregunta de hoxe!

8. Existe algún tipo de obra de rehabilitación que me permita reducir a miña factura enerxética?

- Si, pódese mellorar o illamento térmico tanto dos muros como das xanelas, ademais de instalar sistemas de climatización sostibles. 

- Si, pódense instalar sistemas de climatilizacion sostibles, aínda que non se pode actuar sobre muros e xanelas.

- No futuro poderase, pero a tecnoloxía aínda non esta desenvolvida.

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: farodevigo.es/sociedade e recticelinsulation.com     Imaxe: certicalia.com/blog