#DígochoEu: Como se escribe *vou Á Coruña?
Cal é a forma correcta de escribilo? ’Non veñas a A Coruña’, ’non veñas Á Coruña’ ou ’non veñas á Coruña’? ESther Estévez dinos a forma correcta!
OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (IV)
Continúo co cuarto animal endémico de país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.
4. Ferreret (Alytes muletensis)
O ferreret ou sapiño balear habita nas zonas máis agrestes da serra de Tramontana (Mallorca) e a súa principal ameaza son especies como o gato, a rata ou a cobra de auga, aínda que tamén afronta o ataque do fungo quitridio, responsable da desaparición de case cen tipos de anfibios no mundo.
Este anfibio anuro chega a alcanzar unha lonxitude máxima duns catro centímetros. A súa pel presenta variedade de coloracións que van desde o marrón ata o verde e salpicada de manchas escuras irregulares en canto a número, tamaño e cor. Destacan uns ollos grandes que evidencian os seus costumes nocturnos e unhas longas extremidades que lle facilitan subir polas frecuentes pedras no seu hábitat.
Continuará!
FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente e es.wikipedia.org Imaxe: Ara balears
#DígochoEu: Non digas *paleto
Sabías que en galego non hai *paletos? Esther Estévez amósanos outras moitas formas de dicilo!
ATOPADO UN ESPINOSÁURIDO, O DEPREDADOR MÁIS GRANDE DE EUROPA
Ilustración do espinosáurido / PETER FRANKLIN
Unha investigación dirixida por paleontólogos da Universidade de Southampton identificou os restos dun dos cazadores terrestres máis grandes de Europa: un dinosauro que medía máis de 10 metros de longo e viviu hai uns 125 millóns de anos.
Varios ósos prehistóricos, descubertos na Illa de Wight, na costa sur de Inglaterra, e aloxados no Dinosaur Isle Museum en Sandown, pertencían a un tipo de dinosauro depredador de dúas patas con cara de crocodilo coñecido como espinosáurido. Alcumado o ’espinosáurido de White Rock’, pola capa xeolóxica na que se atopou, era un depredador de proporcións impresionantes.
"Era un animal enorme, de máis de 10 metros de longo e probablemente varias toneladas de peso. A xulgar por algunhas das dimensións, parece representar un dos dinosauros depredadores máis grandes xamais atopados en Europa, talvez mesmo o máis grande coñecido ata o de agora", dixo o estudante de doutoramento Chris Barker, quen dirixiu o estudo publicado na revista PeerJ. "É unha pena que só se coñeza a partir dunha pequena cantidade de material, pero estes son suficientes para demostrar que era unha criatura inmensa".
O descubrimento segue ao traballo previo sobre espinosáuridos do equipo da Universidade de Southampton, que publicou un estudo sobre o descubrimento de dúas novas especies en 2021.
Os ósos do ’espinosáurido White Rock’, que inclúen enormes vértebras pélvicas e da cola, entre outras pezas, foron descubertos preto de Compton Chine, na costa suroeste da Illa de Wight. As rochas do Cretácico son famosas polos seus dinosauros, pero apréciase pouco o feito de que o rexistro fósil da illa conserva dinosauros de máis dunha sección da historia, e algunhas desas seccións, mesmo hoxe en día, son pouco coñecidas.
"Inusualmente, este espécime erosionouse da Formación Vectis, que é notoriamente pobre en fósiles de dinosauros", afirma Neil Gostling, tamén autor do estudo e que ensina evolución e paleobioloxía na Universidade de Southampton. "É probable que sexa o material de espinosaurio máis novo coñecido ata o de agora no Reino Unido".
A Formación Vectis de 125 millóns de anos conserva o comezo dun período de aumento do nivel do mar, onde o ’espinosáurido de White Rock’ axexaba augas lagunares e bancos de area en busca de alimento.
"Debido a que só se coñece a partir de fragmentos neste momento, non lle demos un nome científico formal", afirma Darren Naish, coautor do estudo, quen engade: "Esperamos que aparezan restos adicionais a tempo. Este novo animal reforza o noso argumento anterior, publicado o ano pasado, de que os dinosauros espinosáuridos orixináronse e diversificaron en Europa occidental antes de xeneralizarse". As marcas no óso tamén mostraron como, mesmo despois da morte, o corpo deste xigante probablemente albergaba unha variedade de carroñeiros e descompoñedores.
"A maioría destes asombrosos fósiles foron atopados por Nick Chase, un dos cazadores de dinosauros máis hábiles de Gran Bretaña, quen lamentablemente morreu xusto antes da pandemia da Covid", explica Jeremy Lockwood, estudante de doutoramento na Universidade de Portsmouth e o Museo de Historia Natural. "Estaba a buscar restos deste dinosauro con Nick e atopei un anaco de pelvis con túneles perforados, cada un do tamaño do meu dedo índice. Cremos que foron causados por larvas devoradoras de ósos dun tipo de escaravello carroñeiro. É interesante pensar que este xigante asasino terminou converténdose nunha comida para unha gran cantidade de insectos".
Os investigadores esperan xerar seccións delgadas do material para observar as propiedades internas microscópicas dos ósos nun futuro próximo, o que pode proporcionar información sobre a súa taxa de crecemento e a súa posible idade.
FONTE: abc.es/ciencia
OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (III)
Continúo co terceiro animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.
3. Salinete (Aphanius baeticus)
Este peixe, tamén chamado fartet atlántico, vive en arroios salinos e lagoas da conca do Guadalquivir (nomeado como Aphanius baeticus en honra deste río (Baetis para os romanos). Conta con menos de oito poboacións que, ademais, sofren o risco de decrecemento, ao ser moi vulnerables á contaminación da auga e á depredación por parte de especies exóticas.
Ata non fai moito pensábase que este pequeno ciprinodóntido distribuíase por todo o litoral mediterráneo español desde Cataluña ata Andalucía, incluídas unhas pequenas poboacións da especie no litoral atlántico andaluz. Con todo, un proxecto de investigación demostrou que as poboacións atlánticas pertencen a outra liña evolutiva diferente das mediterráneas. Análises xenéticas e morfolóxicas de individuos de ambas as localidades indican claramente esta diferenza.
Os machos son azulados, con gran cantidade de bandas transversais prateadas. A aleta dorsal presenta un marcado reborde intenso de cor azul escura; a aleta anal ten dúas bandas azuis. Entre unha e outra, pódese observar unha cor azul turquesa. A aleta caudal é truncada, con 4-5 bandas en forma de semicircunferencia, igualmente dunha cor azul intensa. O ventre é lixeiramente amarelado.
As femias son de cor agrisada, con grandes manchas negras de forma irregular ao longo e a ambos os dous lados da liña lateral.
Continuará!
FONTE: farodevigo.es/medio-ambiente e es.wikipedia.org Imaxe: mediterranea.org
RECICLAXE E MÚSICA
Luces tenues no estudio. Miradas cómplices que aparecen de súpeto, unha mestura de sensacións que van desde a maxia ata a expectación. Comeza a escoitarse o ingrávido levitar dos violíns, en perfecto equilibrio co ruxir duns longos tubos que serven para protexer os cables da electricidade. Conforme avanza a melodía dámonos conta de que se trata da ‘Sinfonía do Novo Mundo’ de Dvorak, pero esta vez soa dunha maneira distinta, máis especial que nunca. Resoa as latas de metal, caixas de madeira, plásticos e caldeiros de lixo. Cos cinco sentidos a flor de pel, facémonos conscientes de que reciclar soa especialmente ben por moitos motivos; o principal: o que para uns son residuos, para outros son oportunidades repletas de ilusión e creatividade.
Trátase da Orquestra da Música da Reciclaxe, unha iniciativa social inspirada na Orquestra de Instrumentos Reciclados de Cateura (Paraguai), que se trasladou a España no 2014 para ofrecer formación musical a nenos con situacións complicadas e, á vez, educar en valores como a solidariedade, a empatía, o traballo en equipo ou a disciplina. Unha orquestra que utiliza instrumentos reciclados para empaparse da fortaleza das cancións populares universais, lanzando unha mensaxe motivador en torno ao coidado do medio ambiente e ao valor das segundas oportunidades. “Nós cremos que un novo mundo é posible, onde o problema das exclusións e da reciclaxe non sexan un problema. Acompañámoslles nese descubrimento, facémoslles sentir parte dun grupo, que se respecten máis e que loiten polo que eles necesitan. Creo que esta é a única e verdadeira fórmula de integración, a única que realmente vale a pena”, remarca Víctor Gil, director da orquestra.
A Orquestra da Música da Reciclaxe recolle o testemuño de todos aqueles que senten vivos a través da música, das segundas oportunidades, pero sobre todo do compromiso e da paixón. Ese compromiso que nos achega, elévanos e lévanos a unha sociedade máis consciente e máis xusta: “Se non tes oportunidades, é difícil avanzar, e creo que é o bonito deste proxecto, que a música, e neste caso a reciclaxe, é unha oportunidade que a xente acollerá e gozará, porque a música e a arte é unha parte fundamental para o desenvolvemento íntegro do ser humano”.
OS 10 ANIMAIS ENDÉMICOS DE ESPAÑA MÁIS AMEAZADOS (II)
Continúo co segundo animal endémico do país (é dicir, que en todo o mundo só atópanse aquí), dos 10 que se atopan en maior risco, das máis de 600 especies animais ameazadas en España.
2. Tritón do Montseny (Calotriton arnoldi)
Este anfibio urodelo da familia Salamandridae, descoñecido pola ciencia ata principios do século XXI, vive nas torrenteiras do parque que lle dá nome, na provincia de Barcelona, e a súa dependencia de augas prístinas e claras converteuno no anfibio máis ameazado de Europa.
Dun tamaño aproximado de 10 cm de longo e co lombo de cor marrón, e ás veces con manchas amarales. O ventre é pálido, cunha mancha branca na gorxa. Por toda a pel presenta pequenas rugosidades, coroadas por pequenas manchas negras.
Continuará!
#DígochoEu: #ApuntamentoLusofono 46
Neste programa, Esther contoulle a Rodrigo unha chea de anécdotas sobre a gala de entrega dos premios #DígochoEu. Visitáronnos a gañadora do premio especial do xurado, Sara López, do IES Basanta Silva de Vilalba, e a súa profesora Almudena. E tamén César, profesor de CEIP San Clemente de Caldas, flamante gañador do #DígochoEu de ouro! Pero houbo tempo para falar, ademais, do próximo encontro que van ter Esther e Rodrigo en Portugal!