#DígochoEu: Non digas "estou *estreñido!"
En galego non estamos *estreñidos porque tampouco vale o verbo *estreñir! Neste capítulo, Esther Estévez tráenos varias opcións para dicilo correctamente.
#DígochoEu
CURIOSIDADES DESCOÑECIDAS DE MARTE (XV-FIN)
Remato coa serie CURIOSIDADES DESCOÑECIDAS DE MARTE, o segundo planeta máis pequeno do sistema solar, despois de Mercurio, e similar á Terra en moitos aspectos, como que posúe nubes, ventos e un día de aproximadamente 24 horas (ao redor dun 3% máis longo que o día solar na Terra).
Imos coa décimo cuarta e última curiosidade!
14. O hidróxeno e o xeo en Marte
Mapa global de Marte con topografía superpuesta que indica áreas con variacións estacionales significativas no contido de hidróxeno durante a primavera (arriba) e o outono (abaixo). O verde e o vermello representan un aumento ou diminución, respectivamente, no contido de hidróxeno. As áreas resaltadas en laranxa son Hellas Planitia no hemisferio sur e Utopia Rupes no hemisferio norte. Estas son as únicas rexións extensas que experimentan unha variación significativa ao longo do ano marciano / G. Martínez.
Un grupo internacional de científicos presentou recentemente na Conferencia Europea de Ciencias Planetarias (EPSC) 2021 un estudo que expón a posible existencia de depósitos subterráneos de auga xeada en Marte. Aínda que resta verificar si os recursos poderían aproveitarse, de confirmarse esta alternativa serían unha excelente opción para o seu emprego en futuras misións espaciais.
Segundo eles, os cambios estacionais nas proporcións de hidróxeno que foron detectados suxiren que se poden atopar cantidades significativas de xeo de auga no planeta vermello, aproximadamente un metro por baixo da superficie nestas rexións marcianas. As áreas con maiores posibilidades son Hellas Planitia, no hemisferio sur, e Utopia Rupes, no hemisferio norte.
Os investigadores explicaron que de acordo aos datos achegados por Mars Odyssey, unha sonda espacial lanzada pola NASA en 2001 que foi destinada ao estudo do clima marciano e á realización dun mapa da superficie de Marte, existían signos de hidróxeno debaixo da superficie do planeta vermello desde latitudes medias a ecuatoriais. Con todo, até o momento non se puido comprobar si presentábase en forma de xeo de auga.
Para comprobar si estes depósitos pódense utilizar como recurso, a variación estacional nos niveis de hidróxeno proporciona unha pista importante. Como as temperaturas máis frías do chan rexistráronse ao mesmo tempo que o maior aumento observado no contido de hidróxeno, os científicos creen que se está formando xeo de auga no subsolo pouco profundo das áreas indicadas en Marte, especificamente durante as tempadas de outono e inverno. Posteriormente, o xeo de auga se sublima en gas durante a estación cálida de cada hemisferio.
Hellas Planitia é unha chaira situada no hemisferio sur de Marte, dominada por un gran cráter de impacto, orixinado pola colisión cun meteorito durante algún momento da historia xeolóxica do planeta. O cráter posúe un diámetro duns 2.300 quilómetros, sendo en consecuencia o cráter de impacto máis grande da superficie marciana.
En tanto, Utopia Rupes é unha falla xeolóxica sobre a superficie de Marte, situada nas latitudes medias do norte do planeta. Un dos cráteres localizados en Utopia Rupes posúe unha depresión con características non esperables neste tipo de estruturas: unha teoría explica esta anomalía a partir do xeo que se sublimaría desde debaixo da superficie marciana.
Ata a próxima serie!
FONTE: Idea orixinal Sarah Romero/muyinteresante.es/ciencia e Pablo Javier Piante/farodevigo.es
¡BUEN CAMINO!
Mapa interactivo do proxecto ’Buen Camino’ de Google / Google Arts & Culture
Atravesar a porta santa de Santiago tras percorrer centos ou miles de quilómetros sen perderse detalle dos monumentos máis emblemáticos das súas distintas rutas xacobeas, escoitar a súa banda sonora, gozar das súas paisaxes e incluso coñecer as experiencias doutros peregrinos é posible sen ter que calzarse as botas e tomar a mochila. O proxecto dixital ¡BUEN CAMINO!, xa está dispoñible a través da plataforma Google Arts & Company, ofrece un percorrido virtual polas diferentes rutas a través de 108 exposicións en liña, máis de 4.750 fotografías e vídeos, quince visitas virtuais de 360 graoss e un vídeo que invita a experimentar de xeito sensorial a aventura de peregrinar. Trátase dunha iniciativa impulsada pola Xunta de Galicia e Google Arts & Culture en colaboración co Goberno de Aragón, a Fundación Catedral de Santiago e a Federación Española de Asociacións de Amigos do Camiño.
Este proxecto que permite percorrer dixitalmente o Camiño de Santiago está dispoñible en once idiomas: galego, castelán, inglés, italiano, francés, alemán, portugués, coreano, chinés, xaponés e ruso. Os seus contidos están articulados en catro capítulos: natureza, para aqueles que queiran explorar a beleza paisaxística; cultura, co patrimonio como principal referente; comunidade, que permite coñecer a música, os sabores, así como experiencias de peregrinos; e, para rematar, unha pequena guía para penetrarse nas rutas xacobeas. Ademais, figuran percorridos pola decena de rutas oficiais ao seu paso por Galicia.
No portal destacan especialmente as visitas virtuais de 360 graos, que non só permiten coñecer co máximo detalle a catedral de Santiago, onde se poden percorrer varios dos seus espazos, senón tamén a Torre de Hércules, as pallozas do Cebreiro, a igrexa de Iria Flavia, a muralla de Lugo e o mosteiro de Sobrado dos Monxes, entre outros. Pola súa banda, entre as exposicións virtuais está un mapa ilustrado dos Camiños de Santiago en Europa con múltiples curiosidades e outra titulada «Dez cosas que non sabías do Camiño de Santiago», respondendo a preguntas como o papel que xoga Francis Drake na historia xacobea ou a razón pola que o coreanos peregrinan.
Interésache? Pois preme AQUÍ.
Unha boa ferramenta!
FONTE: Montse García/lavozdegalicia.es
Aprende a dicir #DígochoEu en lingua de signos
Os do #DígochoEu preguntáronlles aos seus seguidores de Instagram que expresións lles gustaría saber dicir en lingua de signos. Pois aí vai unha escolla de todas as propostas coa axuda da Federación de Asociacións de Persoas Xordas de Galicia!
CURIOSIDADES DESCOÑECIDAS DE MARTE (XIV)
Continúo coa serie CURIOSIDADES DESCOÑECIDAS DE MARTE, o segundo planeta máis pequeno do sistema solar, despois de Mercurio, e similar á Terra en moitos aspectos, como que posúe nubes, ventos e un día de aproximadamente 24 horas (ao redor dun 3% máis longo que o día solar na Terra).
Imos coa décimo terceira curiosidade!
13. As covas de Marte
Imaxes que mostran sete buracos escuros na ladeira norte do volcán marciano Arsia Mons que poderían ser entradas de covas. Estes seis fragmentos de imaxes tomadas polo orbitador Mars Odyssey da NASA mostran as sete entradas. A iluminación solar provén da esquerda en cada marco. Os diámetros das entradas varían desde uns 100 metros ata uns 252 metros. Os nomes que recibiron son (A) «Dena», (B) «Chloe», (C) «Wendy», (D) «Annie», (E) «Abby» (esquerda) e «Nikki», e (F) «Jeanne». As frechas significan norte e a dirección da iluminación / NASA/JPL Caltech/ASU/USGS.
Na actualidade, a superficie de Marte está exposta a niveis de radiación letais para a vida tal e como a coñecemos. O subsolo marciano, en cambio, podería ofrecer protección fronte a estes elevados niveis de radiación, aínda que, á súa vez, a carencia de luz visible nesta contorna limitaría o tipo de organismos que poderían sobrevivir nel.
Un recente estudo liderado polo Centro de Astrobiología (CAB, CSIC-INTA) e publicado na revista científica Icarus, caracterizou por primeira vez os niveis de radiación ultravioleta nas entradas a covas desde cráteres de pozo e en aperturas en tubos de lava. Para iso, foi necesario desenvolver un modelo numérico de radiación, co que se realizaron centos de simulacións para distintos tipos de cráteres e aperturas, en función da súa posible localización no Planeta Vermello.
Como sinala Daniel Viúdez-Moreiras, investigador do CAB e autor do estudo, “Os resultados suxiren que estas contornas poderían ofrecer niveis de radiación amigables coa vida, á vez que os niveis de luz visible serían adecuados para certos organismos fotosintéticos presentes no noso planeta”.
Até agora catalogáronse centenares de candidatos a posibles entradas de covas na superficie de Marte, aínda que ningunha misión de exploración robótica visitounos ata a data. O uso de drons voadores, como o helicóptero Ingenuity actualmente en Marte, poderían ser usados para buscar e explorar posibles entradas de covas. “Sería necesario o envío a Marte dunha misión deste tipo, para avanzar na avaliación da habitabilidade destas prometedoras contornas”, conclúe Viúdez-Moreiras.
FONTE: Idea orixinal Sarah Romero/muyinteresante.es/ciencia e cab.inta-csic.es
SOLUCIÓN ENCRUCILLADO LXXXV
VERTICAIS: 1. Níscalo 2. Artesa 4. Cachamuiña 5. Rodas 8. Praia.
HORIZONTAIS: 3. Verbasco 5. Ra 6. Dedas 7. Tajogaite 9. Agulla.
Máis cultura xeral!
#DígochoEu: Non digas que o cristal está *empañado!
Para esta expresión castelá, Esther Estévez tráenos unha chea de sinónimos en galego. Toma nota!
ENCRUCILLADO LXXXV
VERTICAIS: 1. Cogomelo comestible do filo dos basidiomicetos de cor alaranxada, sombreiro convexo e pé curto e firme, que abunda nos piñeirais de montaña e de nome científico Lactarius deliciosus 2. Recipiente grande de madeira, xeralmente con catro patas e tampa, máis estreito no fondo que por arriba, no que se amasa o pan. 4. Sobrenome de D. Bernardo González do Val, que se faría soado pola destacada actuación que tivo ao longo da Guerra da Independencia en Galicia, e de modo especial na Reconquista de Vigo e que coincide co seu lugar de nacemento na provincia de Ourense 5. Famosa praia das Illas Cies, considerada amellor praia do mundo polo xornal The Guardian en 2007 8. Capital de Cabo Verde, un país arquipélago no Océano Atlántico, a oeste de Senegal.
HORIZONTAIS: 3. Planta herbácea tomentosa da familia das escrofulariáceas, de follas ovadas alternas, flores amarelas en espiga, froito en casula e de nome científico Verbascum thapsus 5. Deus do Sol e da orixa da vida na mitoloxía exipcia 6. dedos dos pés 7. Nome do volcán da Palma, denominado por algúns medios canarios, que en guanche significa Montaña Rajada e é o punto exacto onde xurdiu a primeira greta 9. Peixe mariño da superorde dos teleósteos, de ata noventa centímetros de lonxitude, corpo alongado e algo comprimido, mandíbulas afiadas e provistas de dentes aguzados, cor azul verdosa no lombo e prateada no ventre, espiñas e escamas verdes e de nome científico Belone belone.