Blogia

vgomez

A espectacular imaxe que Hubble capturou das entrañas da nube molecular de Perseo

Nas entrañas da nube molecular de Perseo, a uns 950 anos luz da Terra, o Telescopio Espacial Hubble capturou algo máis que unha simple instantánea astronómica. O que rexistrou é unha colección variada de obxectos estelares en formación que engalanan a paisaxe nebuloso da rexión coñecida como NGC 1333. Como xoias incrustadas en veludo escuro, estas protoestrelas e nebulosas reflicten os misterios dun universo que aínda non terminou de escribirse.

Á esquerda desta maxestosa imaxe, unha estrela en pleno nacemento (unha protroestrela) proxecta o seu tenue fulgor sobre o gas e o po que a rodea, orixinando unha nebulosa de reflexión. 

Dúas franxas escuras que flanquean ese punto brillante non son outra cousa que o disco protoplanetario que a acompaña: un anel xiratorio de materia primordial onde, algún día, poderían tomar forma novos mundos. 

Este disco, ademais, lanza unha sombra que se desprega sobre a casulla de gas ao redor da estrela, aínda que aínda se descoñece o punto exacto onde a penumbra termina e comeza a materia sólida do disco.

Cara ao centro-dereita da imaxe, ábrese unha cavidade esculpida polo vento: un abanico luminoso que delata a presenza dunha nebulosa de reflexión. Na súa base, dúas estrelas novas (HBC 340 e HBC 341) destácanse por expulsar intensos ventos estelares, chorros de materia que arrincan os veos do gas circundante, baleirando aos poucos esta rexión de formación estelar. A luz destas estrelas dispérsase ao chocar coas partículas suspendidas, creando ese halo evanescente que parece respirar.

Este veo brillante, con todo, non permanece estático. O seu fulgor titila co tempo, nun vaivén que os científicos atribuíron aos cambios de brillo das propias estrelas que o iluminan. HBC 340, máis intensa e volátil que a súa compañeira, é a principal responsable desta danza lumínica, cuxas variacións se cre que son causadas por violentos estalidos na súa superficie e eyecta de materia de forma irregular.

Ambas as estrelas, HBC 340 e HBC 341, pertencen a unha intrigante clase de obxectos chamada estrelas variables de Orión. Estas novas entidades cósmicas caracterízanse por un comportamento errático: a súa luminosidade cambia sen aviso previo aviso, afectada por procesos internos que aínda desconcertan aos astrónomos. 

Na súa mocidade violenta e desordenada, estas estrelas experimentan explosións, tormentas estelares e desprazamentos de materia que as converten nun verdadeiro espectáculo celeste. Co paso do tempo, moitas delas logran estabilizarse e transfórmanse en astros menos dramáticos, máis constantes no seu brillo.

Nos extremos inferior e superior dereito da imaxe, outras cinco estrelas da mesma liñaxe (todas elas variables de Orión) relocen con enerxía incandescente. Parecen gardiás da paisaxe cósmica, faros errantes que vixían os procesos de nacemento estelar. 

Máis aló destas protagonistas brillantes, o resto do campo visual está sementado doutros obxectos estelares novos, en diferentes fases de formación, algúns ocultos baixo densas nubes de gas, outros xa visibles como puntos de luz en proceso de maduración.

Así, NGC 1333 non é simplemente unha imaxe: é un laboratorio activo onde os astrónomos exploran as propiedades dos discos circumestelares (eses aneis que poderían dar lugar a sistemas planetarios), e estudan os fluxos de materia que emanan destes astros incipientes. A información recompilada polo Hubble é fundamental para entender como evoluciona o material ao redor das estrelas novas e como dese caos aparente poden xurdir planetas, atmosferas e, talvez, algún día, vida.

FONTE: Sergio Parra/nationalgeographic.com.es

SOPA DE LETRAS CLXXXVII

COMBARRO          PONTEVEDRA

OURENSE             CARNOTA

LUGO                    MUXÍA

CORUÑA               BETANZOS

SANTIAGO           TUI

CANTO SABES DE CHILE? X

Continúo coa serei adicada a Chile, ese país suramericano, tricontinental e colosal, xa que é o país máis longo e delgado do mundo.

A contestación correcta á pregunta de onte é Loa. Debido ás características do territorio, Chile está xeralmente cruzado por diversos ríos de curta lonxitude, torrentosos e de escaso caudal,​ que discorren comunmente desde a cordilleira dos Andes cara ao océano Pacífico en sentido este-oeste. O río Loa é un curso de auga intermitente do norte de Chile, entre a Rexión de Tarapacá e a Rexión de Antofagasta comuna de Tocopilla. Cunha lonxitude de 440 km, é o río máis longo de Chile, atravesando gran parte do deserto de Atacama desde a súa orixe na cordilleira dos Andes ata chegar ao océano Pacífico.

E imos coa pregunta de hoxe!

10. Cal é o lago máis grande de Chile?

- Llanquihue

- General Carrera

- O’Higgins

- Ranco

Mañá a solución e una nova proposta!

FONTE: es.wikipedia.org      Imaxes: riosdelplaneta.com e entrechile.com

2023, 2024 e 2025 foron os anos máis cálidos desde que hai rexistros

O informe climático que fai balance de 2025 confirma a tendencia de quecemento que vive a Terra: o ano que acaba de rematar foi o terceiro máis caloroso desde que hai medicións, e quedouse preto dos dous anos máis cálidos rexistrados ata a data: foi só 0,01 graos máis frío que 2023 e 0,13 graos máis frío que 2024, que segue liderando a clasificación dos anos máis caloroso a nivel mundial.

Así, a temperatura media global en 2025 foi de 14,97 graos (o que supón 0,59 graos por encima da media durante o período 1991-2020), tal e como detalla o informe anual publicado polo Centro Europeo de Previsións Meteorolóxicas a Prazo Medio (ECMWF), xestionado polo Servizo de Cambio Climático de Copernicus.

Por meses, xaneiro de 2025 foi o xaneiro máis caloroso rexistrado a nivel mundial, mentres que marzo, abril e maio foron os segundos máis cálidos para esa época do ano. Todos os meses de 2025, excepto febreiro e decembro, foron máis cálidos que o mes equivalente de calquera ano anterior a 2023.

Estímase que a metade da superficie terrestre mundial estivo exposta o ano pasado máis días do habitual a un estrés térmico intenso, que é a principal causa de morte vinculada ao clima, segundo a OMS, e que se define como unha temperatura percibida de 32 graos ou máis.

"As condicións excepcionais de 2025", sinala o informe, "prodúcense nun ano marcado por fenómenos extremos notables en moitas rexións, entre os que se inclúen ondas de calor récord, tormentas severas en Europa, Asia e América do Norte, e incendios forestais en España, Canadá e o sur de California".

Aínda que este traballo non analiza os fenómenos extremos, sinala que as altas temperaturas que se deron en zonas con condicións secas e a miúdo con vento contribuíron á propagación e intensificación de incendios forestais excepcionais nalgunhas partes de Europa (que experimentaron as súas maiores emisións anuais totais por incendios forestais) e de América do Norte. "Estas emisións degradaron significativamente a calidade do aire e tiveron efectos potencialmente nocivos para a saúde humana, pois xeran carbono e contaminantes atmosféricos tóxicos como partículas en suspensión e ozono", reza o informe.

Tal e como detallan os científicos de Copernicus, hai dúas razóns principais que explican por que o últimos tres anos -2023, 2024 e 2025- foron excepcionalmente cálidos. A primeira é a acumulación de gases de efecto invernadoiro na atmosfera, debido ás emisións continuadas e á redución da absorción de dióxido de carbono polos sumidoiros naturais.

En segundo lugar, "as temperaturas da superficie do mar alcanzaron niveis excepcionalmente altos en todo o océano, asociados a un episodio do Neno e a outros factores de variabilidade oceánica, amplificados polo cambio climático". Así, A temperatura global da superficie do mar foi de 20,73 graos, a terceira máis cálida despois de 2024 e 2023.

En 2025 houbo, con todo diferenzas, nas distintas rexións do planeta, do mesmo xeito que en 2023 e 2024. Por exemplo, as temperaturas do aire e da superficie do mar nos trópicos foron máis baixas que en 2023 e 2024. As temperaturas sobre o Atlántico tropical e o océano Índico tamén foron menos extremas que en 2024.

Segundo esta análise, as temperaturas máis altas dos dous anos anteriores víronse parcialmente influídas por un forte episodio do Neno, que adoita provocar un efecto de quecemento sobre as temperaturas globais, que se superpón ao quecemento global a longo prazo causado polo ser humano, mentres que A Nena tende a ter o efecto contrario.

Se se analizan os datos a longo prazo, as temperaturas globais do últimos tres anos (2023-2024 e 2025) superaron en media en máis de 1,5 graos o nivel preindustrial (1850-1900). Esta é a primeira vez que un período de tres anos supera o límite de 1,5 graos, que foi o obxectivo que o Acordo de París asinado en 2015 propúxose conseguir.

"Superar a media de tres anos de 1,5 graos por encima dos niveis preindustriales é un fito que ningún de nós desexaba alcanzar, pero que reforza a importancia do liderado de Europa na vixilancia do clima para informar tanto sobre a mitigación como sobre a adaptación", sinalou nun comunicado Mauro Facchini, xefe de Observación da Terra da Dirección Xeral de Industria de Defensa e Espazo da Comisión Europea.

Para Carlo Buontempo, director do Servizo de Cambio Climático de Copernicus, "o feito de que os últimos 11 anos fosen os máis cálidos xamais rexistrados proporciona unha proba máis da tendencia inequívoca cara a un clima máis cálido".

No que respecta a a evolución das superficies xeadas da Terra, a cobertura combinada de xeo mariño de ambos os polos alcanzou en febreiro de 2025 o seu valor máis baixo desde, polo menos, o inicio das observacións por satélite a finais da década de 1970.

A extensión mensual do xeo mariño no Ártico foi a máis baixa rexistrada para a época do ano en xaneiro, febreiro, marzo e decembro, e a segunda máis baixa en xuño e outubro. Na Antártida, a extensión mensual alcanzou o seu cuarto mínimo anual máis baixo en febreiro e o seu terceiro máximo anual máis baixo en setembro, segundo o informe.

FONTE: Teresa Guerrero/elmundo.es/ciencia

SABÍAS QUE... CATRO COUSAS SOBRE GROENLANDIA

Lamentablemente, Groenlandia, está nos últimos días en boca de tod@s. Pero que sabes realmente dela? Pois imos saber catro cousas dobre esta illa, a máis grande do mundo!

Groenlandia é un territorio de Dinamarca, situado xunto ao océano Ártico e ao norte do océano Atlántico.

É a illa máis grande do mundo, estando case o 84% da súa superficie cuberta por xeo, ademais de ser o país cunha menor densidade de poboación.

Ten unha extensión de 2.166.086 km2 e 55.701 habitantes.

Aínda que fisicamente é parte do continente norteamericano, Groenlandia atópase politicamente ligado a Europa dende hai máis dun milenio, pertencendo ata 1814 a Noruega pasando, ese mesmo ano, ao dominio de Dinamarca.

En 1979, foille concedido autogoberno á illa, cunha relación coñecida en dinamarqués como Rigsfællesskabet, e en novembro de 2008 celebrou un referendo para ampliar a autonomía con vistas a unha futura independencia.

A súa capital é Nuuk que conta con 20.288 habitantes.

O Xefe de Estado é actualmente o rei Frederico X e o goberno da rei en Dinamarca nomea un Rigsombudsmand (Alto comisionado) que representa ao goberno e a monarquía danesa.

Como parte integrante de Dinamarca elixe dous representantes no parlamento danés.

O poder lexislativo corresponde a un Parlamento de trinta e un membros.

O xefe de goberno é o Primeiro Ministro, é, dende o 28 de marzo de 2025, Jens-Frederik Nielsen.

En 1985 Groenlandia deixou a Comunidade Europea (actual Unión Europea), a diferenza de Dinamarca que segue sendo un membro, aínda que mantén algúns lazos coa organización a través de Dinamarca. No entanto, a lei da Unión Europea en gran parte non se aplica a Groenlandia excepto na área do comercio.

Groenlandia é mebro de pleno dereito da OTAN como parte do Reino de Dinamarca.

Esperemos que aiga sendo unha illa tranquila, polo ben de tod@s!

CANTO SABES DE CHILE? IX

Continúo coa serei adicada a Chile, ese país suramericano, tricontinental e colosal, xa que é o país máis longo e delgado do mundo.

A contestación correcta á pregunta de onte é Nevado Ojos del Salado. O Nevado Ojos del Salado é un estratovolcán pertencente á cordilleira dos Andes, situado sobre o límite entre Chile e Arxentina. Con 6891 m s. n. m., é o volcán máis alto da Terra e a segunda cima dos hemisferios sur e occidental, sendo só superado polo Aconcagua (6960 m s. n. m.).

E imos coa pregunta de hoxe!

9. Cal é o río máis longo de Chile?

- Biobio

- Baker

- Loa

- Maule

Mañá a solución e una nova proposta!

FONTE: es.wikipedia.org  Imaxes: es.wikipedia.org e riosdelplaneta.com

PREMIOS FRONTEIRAS DO COÑECEMENTO: CIENCIAS BÁSICAS

Á esquerda Allan H. MacDonald, é a dereita Pablo Jarillo-Herrero / ABC

O Premio Fundación BBVA Fronteiras do Coñecemento en Ciencias Básicas distinguiu na súa XVIII edición aos físicos Allan H. MacDonald (Antigonish-Nova EscociaDecember-Canadá, 1951) e Pablo Jarillo-Herrero (Valencia, 1976), por descubrir e desenvolver o chamado «ángulo máxico», un achado que permite transformar e controlar as propiedades de materiais bidimensionais como o grafeno mediante unha rotación extremadamente precisa entre as súas capas. O xurado recoñece así un traballo pioneiro que abriu un novo campo de investigación, coñecido como twistrónica, con importantes implicacións científicas e tecnolóxicas.

Parabéns!

FONTE: D. J./abc.es/ciencia

HUMOR REAL: UN AUTÉNTICO DISPARATE

Coma sempre, o xenial Davila (Luis Davila, Bueu-Pontevedra, 1972), saca punto a ctualidade na súa viñeta diaria no Faro de Vigo, neste caso os aspectos da nova lexislación europea de pesca de baixura e artesanal que, entre outras cousas, obriga aos barcos para declarar as capturas antes de chegar a terra, cunha antelación mínima de catro horas.

Un auténtico disparate!