A ORIXE DAS PALABRAS

A ORIXE DAS PALABRAS: POÑER EN TEA DE XUÍZO

 

"Poñer en tea de xuízo" é unha expresión usada cando temos dúbidas achega do éxito, a certeza ou a legalidade dalgunha cousa. Nela a palabra ‘tea’ deriva dun étimo latino diferente, tea, plural de telum, que significa dardo. Por ‘tea’ coñecíanse os valos construídos na liza dacabalo para separar o camiño dos contendentes, evitando deste xeito que os cuadrúpedos chocasen de fronte. Por extensión, pasou a definir ao recinto pechado disposto para as lides públicas, espectáculos e festexos varios e, co valor de espazo en que se dirimían os combates, palabra que pasou dende Roma ao antigo Dereito Procesual español, para referirse ao lugar pechado onde se arquivaban os expedientes cuxa resolución debía esperar, ben por falta de probas ou por outra causa que fixese necesaria a dilación do xuízo. Poñer en cuestión significaba, deste xeito, que un asunto quedaba en dúbida ata pasar á vista.

FONTE: fraseomania.blogspot.com IMAXE: elmarplatense.com

A ORIXE DAS PALABRAS: "ESTAR DE PUNTA EN BRANCO"

Armadura medieval / Imaxe: disfracesbacanal.com

Nos exercicios de combate, os cabaleiros mediavais empregaban armas de ferro ordinario que carecían de fío e levaban na punta un botón, como os floretes con que se aprende esgrima. Recibían o nome de armas negras, en oposición á que usaban nos torneos que eran de aceiro filoso e que tiñan o extremo afiado, ou como se dicía entón, a punta en branco. Nesas lizas, os contendentes presentábanse diante do árbitro ou mestre de armas acompañadas dos seus escudeiros, quen portaba helmos cos seus penachos e os respectivos escudos.

A grande pompa desta cerimonia con música de fanfarrias e o espectáculo das armaduras relucentes e os estandartes ao vento quedaron asociados á frase “estar de punta en branco”, que tomou o sentido de mostrarse coas mellores galas.

Pasaron os tempos feudais, pero o devandito subsiste. Só que agora aplícase a calquera que loce  impecablemente desde o peiteado ata os pés, ou como nós dicimos "estar de domingo".

Vestido de domingo. Como para un torneo… de elegancia.

FONTE: lasfrasesparahoy.com e outros

A ORIXE DAS PALABRAS: "CHÁNDAL"

 Chaqueta chándal / Imaxe: achhibaate.com

O termo ‘chándal’ apareceu aproximadamente cara a 1893, ten orixe francesa e provén da  abreviatura popular de dúas palabra: “marchand d’ ail”, que significa vendedor de allos (tamén xenericamente para chamar ao  verdulero e/ou  frutero); fai referencia ao xersei de canalé que usaban os vendedores de hortalizas de Ácheslles (París) para protexerse do frío.

No mercado os vendedores vociferaban ofrecendo o seu produto, pero para poñerlle máis énfase obviaban a primeira  sílaba, polo que quedaba algo como “chand d’ ail”. Cos anos popularizouse a palabra ‘chandail’ que se relacionou directamente co xersei de  canalé.

O uso deste tipo de peza aplicouse ao ámbito deportivo xa que se descubriu que era moi cómodo para o devandito fin, evolucionando no ‘chándal’ que hoxe en día coñecemos e que se fabrica en infinidade de modelos e con diversos materiais téxtiles.

FONTE: blogs.20minutos.es

A ORIXE DAS PALABRAS: "SESTA"

Cuadro "A sesta", de Francois Millet / Imaxe: eleconomista.es

A palabra sesta ten unha curiosa procedencia. Unha das Regras de San Bieito consistía en gardar repouso despois da ‘sexta hora’ latina, para nós o mediodía, que é a hora de máis calor. Así vén reflectido no capítulo  XLVIII que fala sobre ‘O traballo manual de cada día’:

“3. Desde Pascua ata o catorce de setembro, desde a mañá, ao saír de Prima, ata aproximadamente a hora cuarta, traballen no que sexa necesario. 4. Desde a hora cuarta ata aproximadamente a hora de sexta, dedíquense á lectura. 5. Despois de sexta, cando se levantaron da mesa, descansen nas súas camas con sumo silencio, e se talvez algún queira ler, lea para si, de modo que non moleste a ninguén. 6. Nona dígase máis temperán, mediada a oitava hora, e logo volvan traballar no que faga falta ata vésperas”.

Aquí ten a súa orixe a palabra ‘sextear’ ou ‘gardar a sexta’, que despois deformouse popularmente en ‘sestear’ ou ‘gardar a sesta’.

A sesta tamén ten unha explicación biolóxica. É unha consecuencia natural do descenso do sangue despois da comida desde o sistema nervioso ao sistema dixestivo, o que provocaba unha consecuente somnolencia.

Disfrutemos dos beneficios da sesta. Iso si, de xeito moderado!

A ORIXE DAS PALABRAS: "CAÑA"

Tirando unha "caña" / Imaxe:diariodepontevedra.es

Quen non escoitou, estando nun bar ou cafeteria, a expresión: "Dame unha caña!". Parémonos nesta palabra.

Entre as acepcións que contempla o dicionario da RAE, atopamos estas dúas: “vaso, xeralmente de forma  cilíndrica ou lixeiramente  cónica, alto e estreito, que se usa para beber viño ou cervexa” e tamén “líquido contido” no devandito recipiente.

Pero, por que recibe ese nome? Existen diversas versións sobre a súa orixe, pero una das máis estendidas é que lla chama así pola cervexa a presión; en concreto, polo conduto, ou cano, que une o barril coa billa e polo que circula a bebida cando o camareiro vai servírnola.

Tamén hai quen relaciona este nome coa expresión "dar caña", vinculada ao vendedor ambulante, propio do século  XIX e da zona de Andalucía, que levaba un depósito de bebida ás costas, normalmente viño, e que dispoñía dunha cana ancha que lle servía de unidade de medida.

FONTE: muyinteresante.es/curiosidades

A ORIXE DAS PALABRAS: "QUEN FOI A SEVILLA PERDEU A SÚA CADEIRA"

A frase “quen se foi a Sevilla perdeu a súa cadeira” adóitase aplicar para explicar o por que alguén perde os seus privilexios despois de ausentarse dun lugar durante un determinado tempo. Esta é a súa orixe:

Durante o reinado de  Enrique IV (1425-1474), foille concedido o arcebispado de Santiago de Compostela a un sobriño do arcebispo de Sevilla, don Alonso de Fonseca. Dado que o reino de Galicia andaba revolto, o arcebispo electo pensou que a toma de posesión do cargo non ía ser cousa sinxela, polo que pediu axuda ao seu tío. Don Alonso desprazouse ao reino galego, pero pediu ao seu sobriño que se ocupase do arcebispado sevillano durante a súa ausencia. O arcebispo, tras lograr  serenar os ánimos dos galegos, regresou a Sevilla, pero atopouse con que o seu sobriño non quería deixar de ningún modo a cadeira hispalense. Para que desistise, non só foi necesario un mandato do Papa, senón que interviñese o rei e que algúns dos seus seguidores fosen aforcados tras un breve proceso.

Nestes feitos ten orixe o refrán, polo que se deduce que a ausencia prexudica non ao que se foi a Sevilla, senón ao que se foi da cidade: "Quen se foi de Sevilla, perdeu a súa cadeira". No imaxinario colectivo quedou a historia da cadeira e propagouse ao longo do tempo, chegando aos nosos días con diferente significado do orixinario.

FONTE: nuevatribuna.es. Imaxe: arquidiocesisdeibague.org

A ORIXE DAS PALABRAS: "IMPÓRTAME UN PEMENTO!"

 

Bodegón / Imaxe: paisajesybodegones.com/

 

Impórtame un pemento! Esta expresión empregámola cando queremos dicir de algo que nos trae sen coidado, impórtanos pouco ou nada ou o desinterese que poida carrexa algo.

A expresión provén do mundo da pintura, máis concretamente da  pntura de bodegóns e naturezas mortas. Coa explosión deste xénero pictórico no século  XVII os artistas buscaban cada vez máis o virtuosismo en cada unha das súas teas, non só na composición das súas imaxes senón na recreación de todas e cada unha das texturas dos obxectos representados. É por este motivo que os pintores adoraban as granadas, os limóns e todo froito cuxa superficie fose un desafío á hora de ser reflectida fielmente. Unha das verduras que non gozou desta fortuna foi o pemento, que podería ser en cambio unha gran novidade considerando a súa chegada a Europa só despois da súa importación desde América. A superficie do pemento, tersa, brillante e case por completo  monocroma, non ofrecía ningún atractivo aos pintores de bodegóns, que de cando en cando o incluíron nos seus cadros. Por iso neste gremio comezou a utilizarse a expresión “impórtame un pemento”, propio pola “inutilidade” da verdura para as súas creacións.

FONTE: emitologias.wordpress.com

A ORIXE DAS PALABRAS: "PEPE"

 

De Xosé a Pepe / Imaxe: cosaspracticas.lasprovincias.es

De Manolo, Lolo. De Xavier, Xavi. E de Xosé... Pepe. Aínda que non pareza que o apelativo teña moito que ver co nome do que procede, todo ten unha lóxica.

Nos conventos, durante a lectura das Sacras Escrituras, mencionábase día si día tamén ao bo de San Xosé nelas. San Xosé era o pai putativo de Cristo, aparecendo nos textos como "Sanctus Josefus Pater Putativo Christi" e, sendo abreviado "Pater Putativo" en "P. P.", a xente lía "Sanctus Josephus, P. P. Christi" Así que para simplificar dicían "P. P" (non, o partido político non). Por iso é polo que aos Xosé chámeselles Pepe.

O día de San Xosé foi instaurado por primeira vez polo papa Sixto IV no século XV.

FONTE: abc.es/sociedade