CURIOSIDADES

O discreto soporte que revolucionou o sono

Un somier de resortes antigo / Adobe Stock

O somier, ese obxecto discreto que queda sempre oculto baixo o colchón, non adoita espertar admiración nin curiosidade. É un mero soporte, un armazón metálico ou de madeira ao que apenas miramos, salvo cando renxen as táboas ou unha barra parece rebelarse contra a gravidade.

Con todo, o somier é unha desas invencións que cambiaron a forma de durmir sen que case ninguén lle pediu protagonismo. Non é un moble espectacular nin un dispositivo tecnolóxico, pero sen el moitos dos nosos descansos converteríanse en noites de dor, renxidos e taboleiros rotos.

Na Prehistoria durmir non era un ritual hixiénico e cómodo, senón unha necesidade á que se enfrontaba co que a contorna ofrecía. O home da época durmía sobre superficies duras, frías e, case sempre, incómodas. Non existían camas nin somieres, nin sequera palla organizada con intención de confort, o corpo descansaba directamente sobre o chan, sobre peles, sobre follas secas, ramas, area ou calquera material que servise de barreira mínima.

En covas ou abrigos rochosos o chan de pedra era o leito habitual. Os grupos engadían, cando podían, peles de animais, ramas entrelazadas ou montículos de follas para reducir o contacto directo coa rocha, pero seguían tratándose de bases duras, pouco ergonómicas e moi pouco adaptables á forma do corpo. O frío, a humidade, os insectos e o ruído da contorna convertían o soño en algo fragmentado, vixiante.

Co paso dos séculos, a cama foise convertendo en algo máis cómodo, pero aínda lonxe da visión moderna. Na Idade Media, por exemplo, as camas da aristocracia eran estruturas de madeira nobre, con cabeceros tallados e roupas finas, pero a base de descanso seguía sendo rudimentaria. Ás veces, usábanse vigas cruzadas ou táboas ensambladas, que soportaban os colchóns de la, plumas ou palla.

Con todo, a falta dun sistema de soporte flexible provocaba que o peso do corpo se concentrase nuns poucos puntos, o que xeraba afundimentos, deformacións e, no caso dos colchóns de plumas, a perda de materia rechea. O corpo afundíase, e o descanso volvíase incómodo.

A paternidade do somier, como ocorre con moitos inventos cotiáns, é compartida e está envolvida nunha bruma de patentes paralelas, melloras sucesivas e nomes que apenas transcenderon á historia popular. Non existe, pois, un ’Edison do somier’ cuxa figura monumente o descubrimento, senón unha cadea de axustes técnicos que foron perfeccionando unha idea sinxela: unha base elástica que sustentase o colchón e repartise o peso do corpo.

A idea do somier, tal como o entendemos actualmente, naceu da necesidade de crear un soporte máis estable e adaptable. No século XIX, coincidindo coa industrialización, a produción en serie e a mellora dos materiais metálicos, os fabricantes de mobles comezaron a experimentar con estruturas de resortes. A idea era sinxela: en lugar de depender de táboas ríxidas, que podían ceder co tempo, usáronse listóns metálicos ou resortes que se encargaban de repartir o peso de forma máis uniforme. Eses primeiros somieres eran aínda bastos, pero supoñían un avance importante: por primeira vez, o soporte volvíase flexible, capaz de absorber parte do peso e adaptarse ao corpo.

No século XX, o somier sufriu unha evolución rápida. A industrialización permitiu producir resortes de forma máis uniforme e económica, e os fabricantes comezaron a experimentar con distintos tipos de materiais. Apareceron somieres de resortes ensacados que reducían o ruído e melloraban a independencia dos movementos, e somieres de resortes de peto, que permitían unha maior adaptabilidade. A madeira, máis tradicional, uniuse á metalurxia, dando lugar a estruturas mixtas que combinaban a estabilidade da madeira coa elasticidade do metal.

O século XXI trouxo consigo novas innovacións. Os somieres volvéronse máis lixeiros, máis silenciosos e máis ergonómicos. Algúns modelos incorporaron resortes de alta resistencia, que permitían un mellor soporte e unha maior durabilidade. Outros, máis sofisticados, integráronse con sistemas de regulación da firmeza, adaptándose á situación do corpo e ás preferencias do usuario.

Desta forma, o somier deixou de ser un simple soporte e converteuse nun elemento clave do descanso, capaz de influír na postura, a circulación e, en última instancia, na calidade do soño.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es

Descobren o peixe máis insólito da Gran Barreira: 36 vértebras, “pelos” e un nome inesperado

Solenostomus snuffleupagus, in situ, Papúa Nova Guinea, 2003 / David Harasti

Un equipo de científicos confirmou que un peixe “peludo” de 36 vértebras é unha nova especie. O seu nome científico é Solenostomus snuffleupagus, unha homenaxe directa ao personaxe Snuffleupagus de Barrio Sésamo, polo seu fuciño alongado e o seu aspecto espeluxado. O achado foi publicado no Journal of Fish Biology. 

A análise xenética e anatómica revelou unha separación profunda fronte á especie coa que se confundía. O sorprendente non é só a súa aparencia laranxa avermellada, case de criatura inventada, senón que estivera diante de mergulladores, fotógrafos e museos sen ser recoñecido. Durante anos confundiuse co peixe pantasma rugoso, Solenostomus paegnius, ata que apareceu un 22% de diferenza en ADN mitocondrial COI. 

Os peixes pantasma imitan cores, texturas e formas vexetais ata desaparecer a plena vista. Son parentes próximos de cabaliños de mar e dragóns mariños, e viven como pequenas sombras entre algas, corais e estruturas do arrecife.

Solenostomus snuffleupagus usa os seus filamentos corporais para confundirse con macroalgas vermellas. O seu corpo compacto está cuberto por estruturas longas que parecen pelos, especialmente no fuciño, a cabeza e as aletas. Esa melena submarina axúdalle a fundirse cun dos ambientes onde se lle observou con maior frecuencia.

As fotografías, os rexistros cidadáns e os exemplares de museo xa contiñan pistas que foron mal interpretadas. Pero hai un detalle que desconcerta: non era unha criatura invisible para todos, senón unha especie mal lida pola ciencia, tomada durante anos como variación dunha especie coñecida.

Solenostomus snuffleupagus, recentemente colleitado: (a) holotipo, femia, AMS I.33751–047, 33,6 mm SL; (b) paratipo, macho, NTM S.13600-047, 21,3 mm SL. /  Journal of Fish Biology (2026).  

Os investigadores compararon o ADN mitocondrial e atoparon unha diferenza xenética demasiado grande para ignorala. A proba decisiva chegou con dous exemplares do mar do Coral fronte a rexistros de Solenostomus paegnius: un 22% de distancia xenética non encaixaba cunha simple variación local. 

As microtomografías mostraron que o novo peixe ten 36 vértebras fronte ás 32–34 dos seus parentes coñecidos. Tamén apareceron estruturas óseas distintivas baixo a pel e unha organización do esqueleto que reforzaba a conclusión: non se trataba dun impostor, senón dunha especie propia.  

A descrición formal inclúe exemplares de 18 a 34 milímetros de lonxitude estándar, procedentes de hábitats coralinos de Queensland, Australia. En ciencia, ás veces unha diferenza de apenas uns milímetros abre unha porta evolutiva completa.
Este antigo peixe pulmonado pertence a un liñaxe clave para comprender como os vertebrados comezaron a desenvolver adaptacións que máis tarde permitirían a vida fose da auga

O nome snuffleupagus resume o aspecto filamentoso e o fuciño longo do animal. Non é unha ocorrencia decorativa: segundo a descrición taxonómica, o epíteto alude ao aspecto peludo que lembra a Mr. Snuffleupagus. 

A Gran Barreira de Coral e o suroeste do Pacífico seguen escondendo especies en zonas observadas durante décadas. A distribución proposta inclúe o nordés de Australia, Papúa Nova Guinea, Nova Caledonia, Fiyi e Tonga. 

A xenética, os escáneres 3D, os museos e a ciencia cidadá permiten descubrir biodiversidade onde parecía non quedar sorpresa. O océano non sempre garda os seus segredos en abismos remotos; ás veces déixaos flotando entre algas vermellas, esperando que alguén mire dúas veces.

FONTE: Sergio Parra/muyinteresante.com

A gran divisoria europea: o mapa que parte en dous o continente a través das súas dúas grandes concas hidrográficas

Nin a intención de voto nin o equipo de fútbol nin por suposto as fronteiras: Europa está coitelada de leste a oeste e de norte a sur por unha liña invisible que divide o vello continente en dous para responder a unha pregunta: onde viaxan todas e cada unha das gota de auga de choiva que caen en Europa. Porque cada liña branca que suca o mapa representa a un río dos moitos que percorren todos e cada un dos estados e a súa cor desvela onde acabará: a vertente norte en azul inclúe o Océano Atlántico, o Mar do Norte ou o Mar Báltico e a vertente sur en vermello, para o Mar Mediterráneo, o Mar Negro, o Mar Adriático ou o Mar Caspio. 

Aínda que a liña que vai desde o Estreito de Xibraltar ata os montes Urais e a distinción entre as xélidas masas de auga abertas do norte e os mares interiores do sur é clara, a realidade práctica é intuitivamente máis difusa: a diferenza entre un e outro destino pode ser de só uns metros de altitude nos Alpes.

Este mapa visualiza as concas hidrográficas de Europa, é dicir, as áreas xeográficas onde toda a auga superficial converxe cara a un mesmo punto de desaugadoiro, neste caso os mares e océanos que rodean o continente. Esa liña é a gran divisoria continental, neste caso simplificada fronte á súa versión máis rigorosa para reducila á vertente norte e sur. O autor do mapa é o cartógrafo francés Pierre Remonté a partir da fonte Natural Earth, un proxecto de cartografía vectorial de dominio público desenvolvido pola North American Cartographic Information Society (NACIS). 

Na vertente norte e oeste destacan o larguísimo Rin, de 1.230 quilómetros de lonxitude, que nace nos Alpes suízos e desemboca no Mar do Norte por Róterdan, alén do Elba, o Oder e o Vístula, que acaban no Báltico ou o Sena e o Loira que flúen cara ao Atlántico. Ríos caudalosos que historicamente foron arterias comerciais do centro de Europa para chegar ao Atlántico e o báltico. 

Na vertente sur e leste o protagonista absoluto é o Danubio, con 2.860 quilómetros, que pasa por 10 estados e desemboca no mar Negro. Acompáñanlle o Dniéper que vai ao mar Negro, o Po que chega ao Adriático ou o Ródano e o Ebro que acaban no Mediterráneo. Esta conca caracterízase por réximes hídricos máis variables e unha xeografía marcada polas grandes penínsulas do sur.

A forma desta divisoria non é azarosa: é a consecuencia directa de millóns de anos de procesos tectónicos, principalmente da colisión entre a placa Africana e a Euroasiática. As zonas onde a cor cambia coinciden cos cumes dos Alpes, os Pireneos e o Macizo Central francés, que actúan como "teitos" que desvían a escorrentía ao carón ou outro. Desde o punto de vista xeolóxico, este mapa é un reflexo do relevo estrutural do continente. Nos altos cumes de Suíza ou Austria, a dirección do vento ou a inclinación dunha roca de poucos centímetros pode decidir se a neve derretida acabará nas costas dos Países Baixos ou no delta do Danubio en Romanía.

Algunhas curiosidades. Unha das situacións máis interesantes dáse en Múnic: unha gota que caia nesa cidade alemá chegará ao Isar, despois ao Danubio e logo viaxará máis de 2.000 quilómetros ata o mar Negro. Con todo, a menos de 100 quilómetros de distancia unha gota que caia alí finalizará no mar do Norte. Nalgúns puntos dos Alpes esa divisoria fai que lugares xeográficos extremadamente próximos pertenzan a concas con destinos finais separados miles de quilómetros. 

Na península Ibérica tamén hai rarezas: os ríos máis longos e caudalosos desembocan no Atlántico, pero hai unha excepción notable que rompe esa tendencia, o Ebro. Así, danse situacións como a de Pamplona, situada a menos de 100 quilómetros do Atlántico (Mar Cantábrico): unha gota que caia na capital navarra chegará ao Arga e de alí ao Ebro para terminar no Mediterráneo. 

FONTE: Eva R. De Luis/xataca.com

A cremalleira, o invento do que todos riron e que acabou salvando vidas na Segunda Guerra Mundial

A cremalleira dos pantalóns pódenos parecer un detalle insignificante, case invisible na nosa trasfega diaria, con todo, encerra unha historia palpitante de xenios frustrados, amores truncados e atroces batallas que transformaron para sempre a forma en que nos vestimos e movémonos polo mundo.

Para coñecer as súas orixes temos que retroceder ao bulicioso ano 1893, cando a Feira Mundial de Chicago estalaba nun bulebule de innovacións. Foi alí onde Whitcomb Judson desvelou o seu gran aposta: un peche de dentes metálicos destinado a enterrar dunha vez por todas aos engorrosos cordóns das botas.

Bautizouno ’clasp locker’, pero a realidade propinoulle unha inesperada poutada: os asistentes despachárono entre risos e susurros, ao tratarse dun dispositivo caprichoso que se abría só, que pesaba como o chumbo e que se atascaba a cada paso. Un fracaso en maiúsculas. Judson exhalou o seu último alento en 1909, arruinado e sepulto no esquecemento, legando á súa viúva un soño a medio ganduxar.

Foi xusto entón cando emerxeu das sombras Gideon Sundback. o seu xenro sueco, un enxeñeiro taciturno ao que a traxedia o marcara ao perder á súa esposa nun parto devastador. Desde ese instante mergullouse no seu taller coma se fose un refuxio, traballando de forma imparable días e noites no dispositivo inventando polo seu sogro.

Sundback probou con dentes máis finos e precisos, con cintas flexibles que se adaptaban ao corpo e cun cursor deslizante que os unía. Así naceu en 1913 o ’Hookless Fastener’, nunha obsesión que rozaba a tolemia. O enxeñeiro sueco emigrou ao Canadá, onde abriu a súa propia fábrica e contemplou, en silencio, como a súa creación comezaba a estender as súas ás.

A Primeira Guerra Mundial chegou como un vendaval providencial, dando ao invento o impulso que necesitaba. E é que os soldados estadounidenses, afundidos no barro das trincheiras, necesitaban pechar as súas botas e os seus petos en cuestión de segundos. A cremalleira convertíase, desta forma, nun gran aliado.

Pouco tempo despois, os aviadores incorporaron o invento ás súas chaquetas de voo para non morrer conxelados nas alturas. En 1923 a empresa B.F. Goodrich púxolle un nome propio zipper, inspirado nun son seco e magnético que evocaba velocidade e precisión.

Mentres tanto, a alta moda resistíase con uñas e dentes a incorporar a cremalleira ás súas creacións, os xastres e as damas de sociedade seguían aferrados aos seus elegantes botóns, vían nela unha intrusa vulgar.

O impulso final chegou na década dos trinta cando a cremalleira lanzou o seu asalto definitivo aos pantalóns. A empresa francesa Éclair equipou os monos dos pilotos de avións con versións ocultas e elegantes e Talon (a firma herdeira de Sundback) respondeu incorporando un peche frontal nos pantalóns masculinos. Os homes, cansados dos botóns que saltaban nos peores momentos, caeron rendidos ante un pragmatismo sedutor.

A Segunda Guerra Mundial encargouse de facer o resto. Con Europa en chamas o metal para fabricar botóns converteuse nun verdadeiro luxo e Estados Unidos, o provedor clave, apostou polas cremalleiras de nailon. Foron incorporadas inmediatamente ás chaquetas, aos pantalóns e ás botas para que puidesen ser pechados en cuestión de segundos, unha rapidez impensable con cordóns ou botóns.

Desta forma, a cremalleira non só uniu teas, senón que liberou corpos e deseños enteiros de xeracións. Grazas a ela os nenos aprenderon a vestirse sós e con apenas dous dedos revolucionouse a moda feminina, permitindo o nacemento de saias curtas que se pechaban nun instante. Hoxe prodúcense uns 10.000 millóns de cremalleiras ao ano, un imperio tecido no máis estrito dos silencios.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

Breve historia do bolígrafo: desde a invención ata a actualidade

Antes do século XX, escribir era unha tarefa deliberada e a miúdo desordenada. Os bolígrafos de pluma requirían un constante remollo e unha man firme. Os bolígrafos fonte, unha mellora significativa, eran propensos a fugas, manchas e requirían un mantemento coidadoso. Había unha necesidade clara dun instrumento de escritura confiable, portátil e limpo. A solución non viría dunha empresa de papelería, senón dun xornalista frustrado que observaba a eficiencia das prensas de impresión de xornais.

Esta é a historia do bolígrafo!

O bolígrafo tal como o coñecemos foi inventado por László Bíró, un xornalista húngaro. A lenda di que mentres visitaba unha imprenta, Bíró notou como a tinta dos xornais secábase case instantaneamente, deixando marcas nítidas e sen manchas. Deuse conta de que a tinta espesa e de secado rápido usada na impresión era a clave para un mellor bolígrafo.

Con todo, esta tinta viscosa non podía fluír a través dunha plumilla tradicional de bolígrafo fonte. O avance de Bíró, desenvolvido coa axuda do seu irmán químico, György, foi unha nova punta de escritura: unha pequena bóla xiratoria libremente asentada nunha cavidade. A medida que o bolígrafo se movía sobre o papel, a bóla viraba, recollendo unha cantidade controlada de tinta espesa dun depósito e transferíndoa suavemente á superficie de escritura. Este mecanismo resolveu os problemas duais de fugas e secado lento.

Bíró patentou o seu deseño en 1938, e naceu o "biro".

O momento foi afortunado. A Real Forza Aérea Británica recoñeceu rapidamente a superioridade do bolígrafo para os pilotos: non tiña fugas a grandes altitudes como os bolígrafos fonte. Fixeron un gran pedido, consolidando a reputación práctica do bolígrafo.

Mentres tanto, a axitación da Segunda Guerra Mundial difundiu a invención. Bíró fuxiu dos nazis e finalmente estableceuse na Arxentina. Foi alí onde volveu rexistrar as súas patentes, que chamaron a atención de Milton Reynolds, un astuto empresario estadounidense. Vendo o seu potencial, Reynolds ignorou a patente e lanzou o bolígrafo nos Estados Unidos en 1945. O "Reynolds Rocket" causou sensación, vendendo miles de unidades no seu primeiro día a pesar dun prezo elevado (equivalente a máis de $100 hoxe).

Por un breve momento, o bolígrafo foi un símbolo de status de luxo. Pero os primeiros modelos tiñan problemas; eran caros, propensos a saltos e aínda podían ser desordenados.

O home que realmente levou o bolígrafo ás masas foi o francés Marcel Bich. Recoñeceu que para que o bolígrafo fose un éxito universal, debía ser confiable, funcional e, sobre todo, alcanzable.

Bich adquiriu a patente do mecanismo do bolígrafo e pasou anos perfeccionándoo. Perfeccionou o proceso de fabricación para producir unha bóla perfectamente esférica de carburo de tungsteno para un rodamiento suave, axustou a viscosidade da tinta e deseñou un corpo simple e transparente de polistireno. En 1950, lanzou o Bic Cristal.

O Bic Cristal foi unha obra mestra do deseño industrial e a economía. Vendíase como un artigo refugable ("Cómprao, úsao, tírao") un concepto radical nese momento. Cun prezo accesible para todos, converteuse nun fenómeno global. Ata hoxe, o Bic Cristal segue sendo un dos artigos de consumo máis producidos en masa na historia.

Co deseño básico perfeccionado, a finais do século XX e principios do XXI o bolígrafo evolucionou cara a unha ferramenta altamente especializada. O mercado se segmentó en categorías distintas:

- Bolígrafos Refugables: Os cabalos de batalla de oficinas e escolas, como o Bic Cristal e Round Stic.

- Bolígrafos Recargables: Bolígrafos premium de marcas como Parker e Cros que se converteron en símbolos de profesionalismo, a miúdo regalados e herdados.

- Rollerballs: Un híbrido que usa un mecanismo de bolígrafo con tinta líquida a base de auga, ofrecendo unha experiencia de escritura máis suave e parecida á dun bolígrafo fonte (por exemplo, Uni-ball Vision).

- Bolígrafos de Xel: Usando pigmento suspendido nun xel a base de auga, estes bolígrafos ofreceron un novo nivel de suavidade e unha ampla gama de cores vibrantes, mesmo metálicos, popularizados por marcas como Pilot G2 e Pentel Energel.

A viaxe do bolígrafo, desde a simple observación de Bíró ata os miles de millóns de Bics producidos cada ano, é unha historia de enxeño, persistencia e democratización. Transformou a escritura dunha tarefa deliberada a un acto espontáneo e accesible.

Hoxe, o humilde bolígrafo é máis que unha ferramenta; é un testemuño de como unha idea simple, cando se perfecciona, pode cambiar a vida cotiá. Está en escritorios e petos ao redor do mundo, un monumento silencioso aos innovadores que se negaron a aceptar un bolígrafo que pinga.

FONTE: ttpen.com/es     Imaxes: materialescolar.es e ttpen.com/es 

Resolven o misterio da “esfera dourada” achada a 3.250 metros en Alaska tras máis de dous anos de dúbidas

Esta enigmática esfera dourada foi localizada a uns 3.300 metros de profundidade no golfo de Alaska / NOAA Ocean Exploration/Christian Pérez

En agosto de 2023, unha inmersión do buque oceanográfico Okeanos Explorer detectou algo que non encaixaba con nada coñecido: unha masa redondeada, brillante, dourada e adherida a unha rocha a máis de 3.250 metros de profundidade. Tiña uns 10 centímetros de diámetro, unha pequena abertura rachada e o aspecto dun obxecto saído dunha película de ciencia ficción.

A imaxe percorreu medios de todo o mundo. En plena era da exploración remota, mesmo científicos acostumados a ver criaturas imposibles do fondo mariño quedaron sen resposta inmediata. Era unha cápsula de ovos? Un resto de esponxa? Un organismo xamais descrito?

A análise posterior revelou unha historia moito máis interesante: aquela esfera era o vestixio de Relicanthus daphneae, unha enorme anemone de augas profundas cuxa bioloxía segue sorprendendo aos investigadores.

O novo estudo, difundido como preprint por un equipo liderado polo Smithsonian e NOAA, conclúe que a denominada como “esfera dourada” non era o corpo do animal, senón unha cutícula residual formada na base coa que esta anemone fíxase ao substrato.

É dicir, non se observou á anemone viva, senón a estrutura que deixa atrás ou que permanece pegada á rocha mentres o organismo móvese, crece ou despréndese parcialmente.

Iso explica por que o obxecto desconcertou tanto ao principio. Non mostraba boca, músculos, tentáculos nin ningunha anatomía reconocible. Só unha superficie lisa e lamelada que cubría un interior fibroso.

No laboratorio apareceu a primeira gran pista: a cuberta estaba repleta de espirocistos, unhas células adhesivas exclusivas dos hexacorais, o gran grupo que inclúe anemones e corais pétreos. A partir de aí, a investigación cambiou de rumbo.

Relicanthus daphneae presenta tentáculos de tons rosados ou violeta pálido que poden alcanzar case 2,1 metros de lonxitude / Craig Smith/Diva Amon, ABYSSLINE Project 

Os primeiros intentos de secuenciación xenética non funcionaron ben. O problema era lóxico: a mostra estaba colonizada por microorganismos e mesturada con ADN ambiental de múltiples especies.

Os investigadores recorriron entón a secuenciación xenómica máis profunda. O resultado foi decisivo: reconstruíron xenomas mitocondriais practicamente idénticos aos de Relicanthus daphneae.

Esta especie é unha das rarezas zoolóxicas do océano profundo. Pode alcanzar uns 30 centímetros de diámetro corporal e despregar tentáculos moi longos, serpentiformes, que superan con facilidade o tamaño do corpo.

Adoita presentar tons púrpura, rosados ou avermellados, e vive entre uns 1.667 e 3.948 metros de profundidade. Aínda que apenas se colleitou, os rexistros indican que podería estar distribuída por boa parte do planeta.

O caso de Relicanthus daphneae xa era estraño antes do orbe dourado. Foi observada décadas antes de recibir nome formal, e durante anos ninguén tivo claro onde colocala na árbore evolutiva.

Primeiro pensouse que pertencía a grupos coñecidos de anemones. Despois, estudos xenéticos mostraron que non encaixaba do todo con eles. De feito, chegou a requirir a creación de novas categorías taxonómicas.

O novo traballo achega ademais datos filoxenómicos que a sitúan preto doutras grandes liñaxes de hexacorais, axudando a resolver un debate científico aberto desde hai anos.

É unha pista importante porque demostra ata que punto o fondo oceánico conserva ramas evolutivas pouco coñecidas, con historias separadas durante millóns de anos.

Este exemplar de Relicanthus daphneae foi documentado durante unha expedición realizada en 2016 a bordo do buque oceanográfico NOAA Ship Okeanos Explorer, na rexión das Illas Marianas. 

Un dos aspectos máis rechamantes do novo estudo apenas apareceu en titulares internacionais: a esfera dourada non estaba soa. De feito, a mostra albergaba unha comunidade microbiana complexa con bacterias, arquexas e outros microorganismos adaptados á vida extrema. Algunhas liñas xenéticas recuperadas parecen pouco coñecidas ou mesmo potencialmente novas para a ciencia.

Noutras palabras, a base abandonada pola anemone funcionaba como un microhábitat. Unha pequena illa biolóxica no medio do fondo mariño, capaz de ofrecer refuxio e superficie colonizable nunha contorna onde cada soporte duro conta.

Isto converte ao “orbe dourado” en algo máis que unha curiosidade visual: tamén sería unha estrutura ecolóxica relevante para especies microscópicas do abismo.

As imaxes revisadas polo equipo mostran que exemplares vivos de Relicanthus daphneae aparecen ás veces sobre superficies douradas similares. Noutros casos, esas placas parecen quedar detrás do animal.

Iso suxire que a anemone podería desprazarse lentamente e abandonar fragmentos do seu cutícula adherente, algo comparable a unha pegada biolóxica persistente.

Outra hipótese exposta polos autores é que o fenómeno estea relacionado con reprodución asexual por laceración pedal: algúns cnidarios deixan parte da base atrás, e dese tecido pode rexenerarse un novo individuo.

Non está demostrado aínda, pero abre unha liña fascinante: que aquela esfera fose non só un resto anatómico, senón unha pista sobre como se reproduce unha das anemones máis enigmáticas do planeta.

Sen ningunha dúbida, o episodio lembra unha realidade incómoda: coñecemos moito mellor a superficie de Marte que numerosas paisaxes do fondo mariño terrestre.

Cada campaña con vehículos operados a distancia descobre especies novas, comportamentos nunca vistos ou estruturas difíciles de interpretar. E iso ocorre en augas nacionais de países desenvolvidos, non en recunchos remotos sen explorar.

O Golfo de Alaska, onde apareceu o orbe, forma parte dunha área cada vez mellor estudada grazas a campañas de cartografado e mostraxe. Aínda así, unha simple rocha a dúas millas de profundidade escondía un misterio mundial durante máis de dous anos.

Quizá o máis interesante desta historia é que terminou mostrando que unha especie rara produce estruturas externas pouco documentadas, que esas estruturas poden persistir no leito mariño, que serven de refuxio microbiano e que aínda ignoramos boa parte do seu ciclo vital.

É dicir: unha esfera dourada aparentemente absurda acabou ampliando o que sabemos sobre evolución, ecoloxía profunda e biodiversidade escondida. E é que, no océano abisal, incluso os restos dun animal poden converterse en descubrimento.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.okdiario.com

Achan unha lagosta que aparece unha vez cada 50 millóns: ten unha mutación xenética tan sorprendente que deixou perplexos aos expertos

Unha lagosta achada en Cape Cod tiña unha mutación xenética extraordinaria / Wellfleet Shellfish Company

No Atlántico norte aparecen miles de lagostas cada tempada. A inmensa maioría comparten o mesmo patrón apagado de marróns, verdes e tons escuros que lles permite confundirse co fondo mariño. Por iso, cando unha tripulación sobe a cuberta un exemplar que rompe todas as regras, ninguén tarda en darse conta de que está ante algo fóra do común.

Iso foi o que ocorreu fronte á costa de Massachusetts, en augas próximas a Cape Cod. A empresa Wellfleet Shellfish Company recibiu un exemplar capturado polo barco Timothy Michael que non parecía real: unha metade do corpo mostraba un ton laranxa intenso e a outra conservaba a cor marrón habitual.

A imaxe corría soa. Unha liña case perfecta dividía o caparazón desde a cabeza ata a cola, coma se dous animais distintos quedarían unidos nun só.

O máis rechamante do caso non era unicamente o seu aspecto. Tamén sorprendía o seu tamaño. O exemplar pesaba algo máis de quilo e medio, o que indica que lograra sobrevivir durante anos en mar aberto a pesar de ser moito máis visible para depredadores.

No océano, pasar desapercibido adoita marcar a diferenza entre vivir ou acabar devorado. As lagostas comúns deben parte do seu éxito a esa camuflaxe natural. Un animal dividido en dúas cores rechamantes xoga con desvantaxe desde o primeiro día.

Tal e como revelou Popular Science, especialistas vinculados ao acuario científico de Woods Hole destacaron precisamente ese detalle: chegar a ese tamaño sendo tan visible suxire unha historia de supervivencia pouco habitual.

Moitos exemplares raros terminan sen máis percorrido que o comercial. Nesta ocasión ocorreu o contrario. A compañía decidiu doar a lagosta ao Woods Hole Science Aquarium, centro histórico xestionado por NOAA Fisheries e actualmente en proceso de renovación.

Mentres o acuario reabre as súas instalacións, o animal permanecerá en dependencias temporais baixo coidado especializado. Cando o recinto volva recibir visitantes, será unha das súas grandes atraccións.

A explicación apunta a un fenómeno extremadamente raro coñecido como quimerismo. Tal e como adiantou o Cape Cod Times, pode producirse cando dous ovos fecundados entran en contacto antes do desenvolvemento e un absorbe parcialmente ao outro. O resultado é un só individuo con dúas liñas xenéticas distintas no seu organismo.

Iso permite que cada lado procese e almacene pigmentos de xeito diferente. Neste caso, unha metade expresa unha cor laranxa intensa e a outra mantén a tonalidade escura habitual da especie.

Non é simplemente unha mancha ou unha alteración superficial. É un sinal visible de que nese corpo conviven dúas informacións biolóxicas distintas.

Os expertos sitúan este tipo de lagostas partidas en dúas cores entre as variantes máis escasas do planeta, cunha frecuencia aproximada dunha entre 50 millóns.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.okdiario.com

Os Maios, a tradición prehistórica que mantivo a súa esencia a través dos milenios

Celebración da festa na Praza de Touros. Maio pontevedrés / Francisco Zagala, ca. 1900, a través do Museo de Pontevedra

As rúas vístense de gala para celebrar a chegada de maio: pólas de exuberante vexetación, cores salpicando cada oco con intensidade e coplas apaixonadas cantadas dende a sátira e a devoción. O pasado venres non só deu inicio ao quinto mes do ano, senón que marca o festexo dos Maios, unha tradición acollida en múltiples puntos da xeografía galega e foránea.

Esta celebración, habitualmente realizada entre as semanas que pechan o mes de abril e as que abren o de maio, ten connotacións rituais de adoración divina. Porén, a súa orixe exacta é un misterio para os estudosos do tema, que, non obstante, concordan en atribuírlle o espazo central da festa a unha única entidade: a natureza. Como indica o etnógrafo Miguel Losada, responsable da área de historia da Sociedade Antropolóxica Galega, o carácter sacro dos maios ten un fondo innegablemente pagán: é un costume que precede con longa folgura á chegada do cristianismo. A súa extensa tradición popular non o escudou do escrutinio de desaprobación da Igrexa, que tratou de redirixir a fe da poboación cara ao dogma da súa relixión.

Estas cuestións volven a evolución dos maios un reflexo das crenzas e fervores da poboación. E, como é de agardar, as imaxes amosadas nese espello experimentaron varias matizacións ao longo dos séculos.

A tradición dos Maios non ten unha orixe definida. Miguel Losada explica: “O que hoxe denominamos así é a forma contemporánea dunha tradición moi antiga”. Puido estar ligada á chegada da agricultura europea por Asia Menor; así, esta festividade sería a representación do desexo de prosperidade agraria, a ilusión de deixar atrás as dificultades atribuídas ao inverno e a esperanza da revitalización da natureza.

“Este día celebra unha entidade divina que entronca directamente cun paradigma moi distinto ao de hoxe en día: personifica unha divinidade da natureza, celebra o rexurdimento da vida e axuda a que a natureza provexa boas colleitas. Isto é un elemento universal compartido por comunidades humanas en moitos lugares, pero que, neste caso, ten especial incidencia nas comunidades agropecuarias europeas”, conta Losada.

O propio nome da festa apunta un dos compoñentes que aínda mantén a súa esencia: os maios. Son estruturas vexetais que materializan o poder da natureza sobrepoñéndose á invernada. O etnógrafo sinala que os maios están no espazo de transición entre a crenza de que os deuses eran seres incorpóreos capaces de adoptar calquera forma (e cando trata de representar esa divinidade podía chegar a considerarse unha blasfemia) e o punto no que se lles atribúe aparencia humana. “Por iso moitos maios son antropomorfos”, engade.

Estas estruturas buscan apelar á bondade sobrenatural: son unha ofrenda que propicia o bo trato para as comunidades que celebran o trunfo da primavera sobre os pesares do inverno.

Este evento non é exclusivo de Galicia nin da península. Existe a mesma tradición, aínda que con pequenas diferenzas, nas illas británicas, Irlanda, centroeuropa, etc. Losada pon como exemplo Suecia: “Aí aínda persiste a tradición e o costume de regalar uns ramiños de flores amarelas. Tamén en Galicia teñen moito protagonismo as xestas amarelas. Esa cor parece desempeñar un rol fundamental”. A continuidade de tradicións e detalles entre comunidades que non comparten nin lingua nin proximidade xeográfica dan parte do amplo arraigo desta tradición.

“Hai documentación medieval e altomedieval na que se recolle esa citrolatría, esa veneración dos elementos vexetais da natureza e, polo tanto, das divinidades que rexen estes movementos”, comenta o etnógrafo. Hai rexistros que se remontan a unha antigüidade máis afastada: é o caso do Concilio de Elvira, unha asemblea na que a Igrexa pactou 81 cánones para rexer a moral cristiá a comezos do século IV, e que fai alusión a estas celebracións.

Ao ser unha festa tan recoñecida en tempos e lugares tan afastados, pode determinarse que ten unha antigüidade practicamente prehistórica.

Como conta o etnógrafo, a inclinación da Igrexa por resignificar, cando non erradicar, celebracións de orixe popular é sobradamente coñecida e aceptada nos estudos do pasado. O caso dos Maios non foi unha excepción: “No século XVIII, o cabildo compostelán condenou a entrada das maias [grupos que danzaban durante os maios] na catedral. En tempos de Carlos III proscribiuse vestirse para o evento [con vexetación cubrindo o individuo]. Nos séculos posteriores, en lugar de combater o rito de veneración a estas divinidades, a Igrexa transformouno nun xogo infantil, nunha actividade lúdica, nun evento cívico”, explica Losada.

Con isto, na historia recente deixouse atrás o seu afán de veneración sacra a entes sobrenaturais asociados á flora e, pola man dos dirixentes cristiáns, redirixiuse ese fervor cara a unha actividade de celebración comunitaria. Para iso, a Igrexa ampliou esta festa para extraela do grupo social ao que estivera tradicionalmente ligado: a mocidade. A xuventude, asociada á vitalidade da natureza, deixou de ser a responsable principal da preparación dos maios e, no seu lugar, achegouse este costume a outros grupos demográficos coa fin de aliñar a festividade co paradigma cristián.

“A festa que hoxe coñecemos é o resultado dunha adaptación aos novos tempos e aos novos espazos sociais, tanto materiais como simbólicos. A esencia daquelas antiquísimas tradicións (neste caso cunha enorme probabilidade prehistórica)  mantense; o que cambiou só foi o accesorio. E niso está a tradición: en conservar a esencia e mudar o demais”, conclúe Losada.

FONTE: Noelia gallego/gciencia.com