CURIOSIDADES

Aparece un peixe cavernícola sen ollos nunha cova de Alabama: podería ser un dos máis raros do planeta

Descobren en Alabama un peixe cavernícola cego bautizado en honra ao Demogorgon da mitoloxía / Matthew Niemiller/Universidade de Auburn en Montgomery

Durante máis de catro décadas, un pequeno sistema de covas do norte de Alabama recibiu a visita constante de biólogos, espeleólogos e especialistas en conservación. Mes tras mes, os investigadores percorrían as súas galerías alagadas para controlar o estado dunha das especies máis ameazadas dos Estados Unidos: o camarón cavernícola de Alabama. Parecía un lugar onde xa non quedaban grandes secretos por descubrir. Pero a natureza ten unha extraordinaria capacidade para desmentir as nosas certezas.

En febreiro de 2025, durante unha desas inspeccións rutineiras, un peixe branco, sen ollos e de apenas uns centímetros chamou a atención dos investigadores. A primeira ollada lembraba a outros peixes cavernícolas que xa habitan a rexión, pero había algo diferente no seu aspecto. A súa cabeza era máis robusta, o fuciño presentaba unha forma inusual e o corpo mostraba trazos que ningún dos especialistas esperaba atopar.

Aquela primeira impresión terminou converténdose nun dos descubrimentos zoolóxicos máis sorprendentes dos últimos anos. Tal e como revela un estudo publicado en Scientific Reports, as análises posteriores demostraron que non só se trataba dunha especie descoñecida, senón dunha liñaxe completamente nova para a ciencia, bautizado como Demogorgonichthys arcanus.

A noticia responde a unha pregunta que calquera pode facerse: como é posible que aínda aparezan novos vertebrados en lugares que os científicos levan estudando durante décadas? A resposta obriga a reformular a nosa idea do ben que coñecemos o planeta e demostra que, mesmo baixo os nosos pés, seguen existindo ecosistemas practicamente inexplorados.

Aínda que desde o exterior pareza unha simple cavidade na rocha, en realidade forma parte dun enorme sistema de acuíferos e galerías subterráneas. Son espazos onde nunca chega a luz solar, os alimentos son escasos e as condicións apenas cambian durante miles de anos.

Vivir alí supón enfrontarse a unha contorna radicalmente distinta ao de calquera río ou lago superficial. Nese escenario, moitas especies evolucionan de xeito independente durante centos de miles ou mesmo millóns de anos.

O resultado adoita parecer estraño para os nosos ollos. Peces completamente despigmentados, sen ollos funcionais, con órganos sensoriais extremadamente desenvolvidos e metabolismos moi lentos. Con todo, esa aparencia non representa unha perda evolutiva, senón todo o contrario: é unha extraordinaria adaptación a un dos ambientes máis difíciles do planeta.

Unha boa analoxía sería imaxinar un coche deseñado exclusivamente para circular polo deserto. Probablemente renunciaría a elementos innecesarios para gañar eficiencia. Nas covas ocorre algo parecido. Os ollos deixan de achegar vantaxes cando nunca existe luz, mentres que outros sentidos cobran unha importancia decisiva para localizar alimento ou detectar obstáculos.

Precisamente esa especialización extrema converte aos peixes cavernícolas nalgúns dos vertebrados máis singulares coñecidos.

Este pequeno peixe cego, de apenas cinco centímetros, podería vivir unicamente nunha soa cova coñecida / Matthew L. Niemiller et ao, Scientific Reports (2026)

O máis rechamante do descubrimento é que Demogorgonichthys arcanus non habitaba unha cova descoñecida nin un remoto recuncho inaccesible do planeta. Vivía en Bobcat Cave, un sistema kárstico situado dentro da base militar de Redstone Arsenal, preto de Huntsville (Alabama), que foi obxecto de estudos biolóxicos continuos desde principios da década de 1990.

Ata o de agora pensábase que o único peixe cavernícola habitual era o coñecido peixe das covas do sur (Typhlichthys subterraneus). Con todo, os investigadores comprobaron que ambos compartían as mesmas augas a pesar de pertencer a ramas evolutivas moi diferentes.

Tal e como indica o estudo, esta convivencia demostra que a adaptación á vida subterránea produciuse de xeito independente en distintas liñaxes, un fenómeno moito menos frecuente do que podería parecer.

É como descubrir que dúas persoas que parecen irmáns polo seu aspecto pertencen, en realidade, a familias completamente distintas e que simplemente desenvolveron características similares porque creceron en ambientes idénticos.

Ese fenómeno recibe o nome de evolución converxente e constitúe unha das mellores probas de como a selección natural pode conducir a solucións moi parecidas cando diferentes especies afrontan exactamente os mesmos desafíos ambientais.

O novo peixe presentaba unha chepa moi marcada detrás da cabeza, un fuciño máis longo e aplanado e unha disposición distinta de determinados órganos sensoriais distribuídos sobre a pel. Tamén carecía completamente de pigmentación visible.

Pero os investigadores necesitaban probas moito máis sólidas. Para iso recorreron tanto a tomografías computarizadas de alta resolución como á análise de varios xenes e do xenoma mitocondrial completo.

Os resultados confirmaron que o animal estaba claramente separado do resto de peixes cavernícolas norteamericanos. De feito, a distancia xenética era suficiente para xustificar a creación dun novo xénero, algo extraordinariamente pouco habitual nun grupo tan estudado como os Amblyopsidae.

Un dos achados máis interesantes afectou o xene da rodopsina, fundamental para a sensibilidade á luz. No caso deste peixe, unha parte importante dese xene aparece eliminada, o que provoca que deixe de funcionar correctamente.

Noutras palabras, este peixe non só vive sen ollos visibles, senón que ademais perdeu parte da maquinaria xenética asociada á percepción da luz.

Os autores elixiron Demogorgonichthys polo Demogorgon, unha criatura vinculada desde hai séculos á mitoloxía do inframundo e posteriormente popularizada polos xogos de rol e a serie Stranger Things.

O termo arcanus, pola súa banda, significa "oculto", "secreto" ou "escondido" en latín. A combinación resulta especialmente apropiada para un animal que permaneceu inadvertido durante décadas nunha das covas mellor estudadas dos Estados Unidos.

Tal e como explican os investigadores no propio traballo científico, o nome reflicte tanto o seu hábitat subterráneo como o feito de que probablemente pase a maior parte da súa vida no acuífero profundo, fóra do alcance dos seres humanos.

Os científicos estiman que toda a súa área de distribución ocupa apenas uns poucos quilómetros cadrados e consideran que a especie cumpre os criterios para ser catalogada como En Perigo Crítico debido á súa distribución extremadamente restrinxida.

Paradoxalmente, o seu mellor aliado pode ser precisamente o lugar onde vive.

Bobcat Cave atópase dentro dunha instalación militar federal onde o acceso está moi restrinxido e o desenvolvemento urbanístico resulta limitado. Esa circunstancia contribuíu indirectamente a preservar a contorna durante décadas, aínda que os investigadores advirten de que o maior risco segue sendo a contaminación das augas subterráneas, especialmente conforme continúa crecendo a área metropolitana de Huntsville.

O descubrimento tamén lembra que protexer unha cova non basta. Todo o terreo situado sobre o acuífero forma parte do mesmo ecosistema. O que sucede na superficie acaba chegando á auga onde sobreviven estes animais.

Quizá o ensino máis importante desta historia non sexa o nome do peixe nin o seu peculiar aspecto.

O verdadeiramente sorprendente é comprobar que aínda existen vertebrados completamente descoñecidos en lugares onde os científicos levan traballando xeración tras xeración.

Durante moito tempo asumiuse que as grandes sorpresas biolóxicas só podían aparecer en selvas remotas ou en fondos oceánicos inexplorados. Con todo, este estudo demostra que mesmo un ecosistema monitorizado durante corenta anos aínda pode esconder especies novas.

Cada nova especie descuberta axuda a reconstruír a historia da evolución, mellora a nosa comprensión sobre como se adaptan os organismos a ambientes extremos e ofrece novas pistas sobre o funcionamento de ecosistemas que tamén abastecen de auga a millóns de persoas.

Nese sentido, o pequeno peixe branco de Bobcat Cave representa moito máis que unha curiosidade zoolóxica. É a proba de que a natureza segue gardando segredos extraordinarios xusto debaixo dos nosos pés e de que aínda sabemos moito menos do noso propio planeta do que nos gustaría crer.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.okdiario.com

O segredo está no xiro: ciencia, historia e potra detrás do pomo da porta

As portas, esas grandes esquecidas da historia, acompáñannos desde que o ser humano decidiu que a súa cova ou a súa choza necesitaban algo máis que un simple buraco para protexerse do frío e dos animais. Con todo, o verdadeiramente fascinante non é a porta en si, senón ese pequeno artefacto que accionamos case de xeito automático centos de veces ao día: o pomo.

E é que durante miles de anos abrir unha porta era unha tarefa bastante máis rudimentaria. No Antigo Exipto, por exemplo, as portas eran laxas pesadas de madeira ou pedra que se movían mediante pivotes inseridos no chan e o dintel. Para abrilas bastaba con empuxar ou tirar delas. En Mesopotamia, Grecia ou Roma atopamos sistemas similares: grandes follas que viraban sobre eixos e que, en ocasións, incorporaban barras horizontais ou simples argolas metálicas.

Esas argolas, de feito, poderían considerarse os devanceiros máis directos do tirador. Eran prácticas: permitían agarrar a porta sen danala e facilitaban o movemento. Pero non había aínda un mecanismo interno que controlase a apertura. A porta, en esencia, era un obxecto pasivo. Abríase ou pechábase, pero non ’decidía’ quen podía pasar.

O gran salto conceptual chegou coa necesidade de dotar á porta de seguridade. A medida que as sociedades se volveron máis complexas xurdiu a obsesión por controlar o acceso aos espazos. Non bastaba con pechar, había que impedir que outros abrisen.

Así naceron as primeiras pechaduras, algunhas sorprendentemente sofisticadas. Os exipcios xa utilizaban sistemas de pasadores de madeira que se accionaban con chaves tamén de madeira, unha especie de antecedente primitivo das pechaduras modernas.

Con todo, durante séculos, o mecanismo de peche e o sistema de apertura permaneceron relativamente independentes. Podías ter unha pechadura, pero seguías necesitando empuxar ou tirar da porta para abrila. Faltaba integrar ambas as funcións nun único xesto. Aquí é onde entra en escena o tirador moderno e, máis concretamente, o pomo. A súa aparición está ligada a un problema práctico moi concreto: como accionar un mecanismo interno, un pestillo, de forma sinxela, rápida e sen necesidade de ferramentas externas?

O pomo, tal e como o coñecemos hoxe, combina dúas funcións nunha soa peza. Por unha banda, ofrece unha superficie ergonómica que permite aplicar forza para abrir ou pechar a porta. Por outro, e isto é o revolucionario, está conectado a un eixo que acciona un resorte interno. Ao viralo, retrae o pestillo que mantén a porta pechada. É dicir, converte un movemento simple da man nunha operación mecánica complexa.

A orixe deste sistema adoita situarse en Europa entre os séculos XVII e XVIII, aínda que a súa popularización chegou máis tarde, no século XIX, coincidindo coa Revolución Industrial. Foi entón cando a fabricación en serie permitiu estandarizar pezas e abaratar custos. Un dos nomes máis citados nesta historia é o do inventor estadounidense Osbourn Dorsey, quen en 1878 patentou un deseño de pomo de porta mellorado cun mecanismo interno máis eficiente. Non foi o primeiro en idear un sistema similar, pero si un dos que contribuíron á súa difusión masiva.

Agora ben, foi o pomo froito da potra? A resposta, como adoita ocorrer na historia da ciencia, é matizada. Non estamos ante un descubrimento accidental no sentido clásico, como a penicilina de Fleming ou o microondas derivado dun radar. O pomo non apareceu porque alguén buscase unha cousa e atopase outra inesperadamente.

Máis ben foi o resultado dunha evolución gradual, impulsada por necesidades prácticas moi concretas: seguridade, comodidade e eficiencia. Con todo, si hai un compoñente de creatividade inesperada, de combinación de ideas previas que encaixa co que poderiamos chamar unha «potra branda». Alguén tivo a intuición de unir tres elementos que xa existían por separado: o tirador, o eixo xiratorio e o pestillo con resorte. Esa integración non era obvia, requiría imaxinar que un simple xiro de boneca podía activar un mecanismo oculto dentro da porta.

Ademais, a forma esférica do pomo non é casual. Responde a unha solución ergonómica case universal: a esfera permite agarrar desde múltiples ángulos e distribuír a forza de xeito uniforme. Pero tamén ten un punto de intuición enxeñosa. A diferenza dunha panca ou unha barra, o pomo obriga a virar, e ese xiro é precisamente o que acciona o mecanismo interno. Forma e función fúndense de xeito case perfecto.

Porque, á fin e ao cabo, a historia da ciencia está chea de portas. E algunhas das máis interesantes non se abren empuxando, senón virando.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

Detectada por primeira vez a atmosfera dun planeta rochoso nunha zona habitable

Visualización artística do exoplaneta LHS 1140 b / Melissa Weiss

Astrónomos da Universidade de Harvard (EUA) detectaron por primeira vez unha atmosfera nun planeta rochoso similar á Terra que orbita dentro dunha zona habitable. Este achado achega a proba máis sólida ata a data de que poderían existir mundos similares máis aló do noso sistema solar. O estudo, publicado na revista Science, presenta os resultados de observacións que detectaron unha fuga de helio da atmosfera de LHS 1140, un exoplaneta rochoso que se sitúa a 48 anos luz do noso mundo.

“Unha atmosfera é esencial para que un planeta poida albergar vida tal e como a coñecemos”, explica o autor principal e investigador de Ciencias da Terra e Planetarias na institución americana, Collin Cherubim. “Esta é a primeira vez que se atopou unha atmosfera nun planeta rochoso situado na zona habitable doutra estrela”, indica.

LHS 1140 orbita ao redor dunha anana vermella dentro da zona habitable da súa estrela, é dicir, a rexión na que as temperaturas e as condicións ambientais se atopan nun rango que permitiría a existencia de auga líquida na superficie. Ata o de agora, os astrónomos descubriran miles de exoplanetas, entre eles algúns mundos rochosos situados en zonas habitables, pero determinar se eses planetas tiñan atmosfera era un reto.

“Hai 20 anos preguntabámonos se existían outros planetas parecidos á Terra”, afirmou o catedrático da mesma institución americana, Robin Wordsworth. “Descubrimos que algúns son comúns e atopamos outros na zona habitable. A seguinte pregunta era se algún deles lograría conservar unha atmosfera. Agora sabemos que polo menos un o fixo”, indica.

O modelo teórico dos investigadores predixo que LHS 1140 b ten unha atmosfera superior rica en helio que se está escapando lentamente ao espazo. Para comprendelo, o equipo utilizou o espectrógrafo Warm Infrared Echelle (WINERED) do telescopio Magellan situado no Observatorio das Campás, en Chile.

Nun principio, observaron unha aliñación pouco habitual entre este planeta e outro que transitaron por diante da súa estrela a mesma noite. Aínda que un deles non mostraba indicios de ter atmosfera, o outro, LHS 1140 b, presentaba fugas de helio ao seu redor, o que confirmou que conserva unha atmosfera.

Collin analizou os planetas que se coñecían e predixo que este tería unha atmosfera de helio, explicaron os autores. A continuación, organizou o tempo de observación co telescopio, obtivo os datos e a detección resultou ser estatisticamente sólida.

Segundo os astrónomos, é probable que a atmosfera do planeta sobrevivise durante máis de 3.000 millóns de anos, o que a converte nun obxectivo valioso para futuras observacións. Os expertos afirmaron que lles gustaría determinar a composición completa da atmosfera e investigar no futuro se o planeta ten océanos na súa superficie ou outras características asociadas á habitabilidade. El e os seus colegas tamén utilizarán o seu modelo para buscar outros mundos similares.

“Isto supuxo unha validación do modelo e, con sorte, será só a primeira de moitas máis observacións por vir”, afirmou Cherubim. Os achados suxiren que as observacións terrestres en busca de gases ‘escapistas’ poderían converterse nunha ferramenta importante para estudar as atmosferas dos exoplanetas rochosos.

FONTE: gciencia.com

Espellos espaciais para iluminar a Terra pola noite: así é o polémico proxecto para ter luz 24 horas

Espellos que reflicten a luz do Sol na Tierra / Reflect Orbital

As enerxías renovables están en pleno crecemento, xa que todos os países están a apostar por elas en detrimento de os combustibles fósiis. Prados cheos de placas fotovoltaicas e de aeroxeradores son a proba de que este xeito de producir enerxía colocouse como prioridade fronte ás habituais ata fai tan só uns anos.

Por iso, unha empresa estadounidense, Reflect Orbital, quixo ir máis aló e expor un proxecto canto menos polémico: enviar satélites ao espazo dotados de espellos para que a luz solar poida reflecir neles e poder iluminar zonas da Terra durante a noite. Deste xeito, as plantas solares non deixarían de producir enerxía nin sequera durante as horas de escuridade.

O ambicioso propósito desta startup con sede en Santa Mónica (California) é asegurar un fluxo constante de enerxía luminosa para as grandes plantas solares, de modo que poidan seguir xerando electricidade mesmo durante a noite, superando así unha das maiores limitacións da enerxía solar tradicional.

De momento, Reflect Orbital recadou 20 millóns de dólares nunha rolda de financiamento para acelerar o desenvolvemento da súa constelación de satélites que proporcionará enerxía solar a demanda. Ademais, a compañía foi seleccionada por AFWERX (do Departamento da Forza Aérea de EE.UU.) para un contrato SBIR-Fase II por 1,25 millóns de dólares orientado ao desenvolvemento desta tecnoloxía de reflexo de luz desde o espazo.

O primeiro satélite de Reflect tiña previsto o seu lanzamento na primavera pasada, dando inicio ao seu programa piloto de iluminación denominado «World Tour», que se despregará en dez localizacións emblemáticas do planeta. Tras esta fase inicial, a compañía planea ampliar os seus servizos para ofrecer solucións de iluminación destinadas a operacións en zonas remotas, defensa, infraestrutura civil e xeración enerxética.

Actualmente, Reflect atópase en proceso activo de captación de clientes, despois de recibir máis de 260.000 solicitudes de luz solar reflectida por satélite procedentes de 157 países durante o pasado outono.

Tras realizar probas exitosas con globos aerostáticos, agora a empresa quere lanzarse directamente ao espazo para comezar a ofertar o seu produto: «Queremos que sexa o máis doado posible: entras nunha web, disnos as túas coordenadas GPS e enviámosche algo de luz solar despois do anoitecer», explica o seu director, Ben Nowack.

A súa idea é comezar enviando satélites que só pesarían 16 quilogramos cada un e estarían equipados con espellos de mylar 18x18 metros para despois facelo con outros de 54x54 metros. Nos seus plans está que a flota estea dotada de ata 4.000 satélites que orbitarán a uns 625 quilómetros de altura.

Diversos expertos manifestaron profundas reservas sobre a viabilidade técnica do proxecto. O profesor Michael Brown, da Universidade Monash, sinalou a CBC que para recrear unha luz similar á do Sol do mediodía «sería necesario un espello que, visto desde a Terra, tivese o mesmo tamaño aparente que o Sol no ceo».

Así mesmo, os astrónomos móstranse radicalmente en contra desta proposta, xa que supoñería iluminar os ceos e, por tanto, dificultar o seu traballo de observación. De feito, estes científicos xa teñen unha pugna por reducir a contaminación lumínica proveniente de cidades ou fábricas, polo que non se mostran conformes con esta idea.

Segundo varios astrónomos consultados por Live Science e The Guardian, os reflexos dos espellos poderían brillar tanto como a Lúa en certas condicións, distorsionando imaxes científicas e obstaculizando a investigación do universo. Igualmente, isto podería afectar ao medio natural, xa que tanto a fauna como os ecosistemas tamén verían alterado os seus ciclos.

A pesar de que a idea busca ampliar as horas de luz solar dispoñible, os críticos sinalan que o custo enerxético e económico de lanzar e manter unha constelación de satélites podería superar os beneficios obtidos.

Ademais, a enerxía reflectida dispersaríase na atmosfera, reducindo a súa eficacia para a xeración eléctrica. Algúns enxeñeiros afirman que investir en baterías ou sistemas de almacenamento terrestre sería máis eficiente e sostible.

FONTE: Rodrigo Díez Manceñido/eldebate.com

Científicos descobren que

Sempre nos dixeron que o ouro non medraba nas árbores, pero un estudo acaba de descubrir que algúns abetos de Finlandia escóndeno nas súas follas grazas a unhas bacterias / ChatGPT-4o/Christian Pérez

Atopar ouro dentro das follas dunha árbore parece unha idea sacada dun conto ou dunha novela de ciencia ficción. Con todo, é un fenómeno real que acaba de dar un paso decisivo cara á súa explicación. Un equipo de investigadores de Finlandia descubriu que unhas bacterias que viven no interior dos abetos poderían desempeñar un papel fundamental na formación de diminutas nanopartículas de ouro, un achado publicado recentemente na revista Environmental Microbiome.

Os investigadores centraron o seu traballo nun bosque do norte de Finlandia, moi preto dun xacemento aurífero coñecido como Tiira. Alí analizaron 138 mostras de agullas de 23 abetos vermellos (Picea abies), unha das especies máis comúns dos bosques boreais europeos. O resultado foi tan inesperado como rechamante: só catro árbores albergaban diminutas nanopartículas de ouro no interior das súas agullas. Para detectalas fixo falta recorrer a microscopía electrónica de alta resolución e a técnicas de secuenciación de ADN capaces de identificar os microorganismos presentes nos tecidos vexetais.

O máis rechamante non foi só atopar ouro nas árbores, senón descubrir como chegara alí. O ouro non estaba simplemente adherido ao exterior das agullas, senón que formaba parte da estrutura interna dos tecidos vexetais, rodeado por comunidades bacterianas incrustadas en matrices de biofilm.

Durante moito tempo sóubose que as plantas poden absorber trazas de metais desde o chan, pero o mecanismo exacto de como certos minerais chegan a integrarse nos seus tecidos segue sendo en gran parte un misterio. Esta investigación achega unha nova peza ao crebacabezas ao mostrar que certos grupos de bacterias, coñecidos como endófitos, poderían desempeñar un papel crave nese proceso.

Microscopía electrónica de varrido (SEM) que mostra nanopartículas de ouro no tecido dunha agulla de abeto vermello, colonizado por bacterias / Environmental Microbiome (2025)

Estas bacterias, que viven de forma natural no interior das plantas sen causarlles dano, parecen ser capaces de transformar o ouro disolto na auga do chan en partículas sólidas de tamaño nanométrico. É dicir, estariamos ante un fenómeno de biomineralización inducido por microorganismos. E aínda que esas partículas son tan pequenas que resultan invisibles ao ollo humano (apenas unha millonésima parte dun milímetro) a súa implicación é enorme.

Os investigadores atoparon unha relación clara entre a presenza de certos xéneros bacterianos e a existencia de nanopartículas de ouro nas agullas. Bacterias como Cutibacterium, Corynebacterium e unha aínda pouco coñecida do grupo P3OB-42 foron máis abundantes nas mostras que contiñan ouro. Isto suxire que estas especies microbianas poderían estar a actuar como axentes bioquímicos que converten o ouro soluble en sólidos metálicos dentro da árbore.

A primeira reacción podería ser pensar que estas árbores esconden un pequeno tesouro. A realidade é moito menos espectacular desde o punto de vista económico. As concentracións detectadas apenas oscilan entre 0,2 e 2,8 microgramos de ouro por quilogramo de agullas secas, unha cantidade tan reducida que mesmo unha árbore completa apenas contería uns céntimos de euro neste metal.

Pero esa nunca foi a parte interesante do estudo. O realmente relevante é que as árbores poderían actuar como indicadores naturais dos xacementos ocultos baixo o chan. Se futuras investigacións confirman estes resultados, bastaría analizar as follas e as bacterias que viven nelas para localizar zonas con potencial mineiro, reducindo a necesidade de realizar campañas de perforación moito máis custosas e invasivas para o medio ambiente.

E iso non é todo. A mesma lóxica podería aplicarse para detectar outros metais valiosos ou tóxicos, e mesmo para limpar ambientes contaminados. De feito, os investigadores xa están a explorar a posibilidade de utilizar musgos acuáticos, que tamén conteñen comunidades microbianas complexas, para filtrar metais pesados en augas afectadas pola minería.

E, como ocorre cos mellores descubrimentos científicos, este estudo deixa abertas máis preguntas que respostas. Sucede o mesmo fenómeno noutros bosques do mundo? Existen plantas capaces de acumular outros metais mediante mecanismos parecidos? Ata que punto os microorganismos que viven ocultos no interior das follas son capaces de modificar a química das plantas? Resolver esas incógnitas non só axudará a comprender mellor como interactúan os seres vivos cos minerais, senón que tamén podería cambiar a forma en que buscamos recursos naturais e recuperamos paisaxes alteradas pola minería.

Aínda hai moito por entender, o certo é que estas bacterias parecen atopar unha forma eficiente e sutil de convivir cun metal que, en altas concentracións, sería tóxico tanto para elas como para a árbore. Ao converter o ouro disolto en partículas sólidas, poderían estar a neutralizar a súa toxicidade. E, de paso, están a mostrarnos un novo camiño para detectar tesouros invisibles baixo os nosos pés.

FONTE: Christian Pérez/muyinteresante.com

Unha lagartixa que farda de papada

O anolis pardo, arborícola e insectívoro, mide entre 16 e 18 centímetros; os machos son algo máis grandes / Istock

Orixinaria de cuba e bahamas, a lagartixa caribeña que ilustra esta páxina é un macho de anolis pardo (Anolis sagrei), especie que hoxe se introduciu noutros lugares de América e Europa. Máis grandes que as femias, só eles locen este encarte gular tan colorido e granulado, que pode ir do amarelo a lume alaranxado. Extremadamente territoriais, cando un macho rival entra no seu territorio, os anolis despregan a súa papada como sinal de advertencia antes de –se cadra– atacar. 

«Este abanico é unha membrana extensible que accionan mediante o aparello óseo hioideo, que é flexible, e constitúe un importante elemento distintivo á hora de cortexar ás femias», explica Albert Masó, doutor en ecoloxía e evolución.

Durante a época de cría, engade o experto, os machos defenden territorios que albergan varias femias e aparéanse con todas as que poden. Elas, que tamén son promiscuas, almacenan o esperma de varios machos e depositan un só ovo cada semana ou dúas ao longo de varios meses.

Para o apareamiento, o anolis macho inicia a súa aproximación á femia movendo a cabeza arriba e abaixo e despregando repetidamente o saco gular. Se ela está receptiva, el aproximarase lucindo papada e, tras suxeitala mordéndolle o dorso ou o pescozo, terá lugar a cópula. Misión cumprida!

FONTE: Eva van den Berg/nationalgeographic.com.es

Confirmado: o megalodón podería medir 24,3 metros de longo e pesar case 100 toneladas

Recreación dun megalodón / Alex Boersma/PNAS

“É unha auténtica alegría” expresa Kenshu Shimada, profesor de paleobioloxía na Universidade DePaul de Chicago, referíndose ao achado. Ata o de agora, gran parte das reconstrucións de megalodón (Otodus megalodon) sustentábanse nunhas poucas fotografías e medicións duns fósiles achados nos anos 70 en Dinamarca. O problema é que estes fósiles desapareceron hai máis de 30 anos, cando trasladaron o Museo Xeolóxico de Copenhague ao actual Museo de Historia Natural de Dinamarca. Naquel momento, coa trasfega de caixas, os fósiles extraviáronse, e ata hai pouco ninguén volvera a saber do seu paradoiro.

Pero un traballador do museo atopábase un día revisando material antigo cando se topou cunhas vellas caixas cheas de po. No seu interior había fósiles de todo tipo e, entre elas, unha vértebra chamou a súa atención. Rapidamente chamou aos investigadores e comentoulles que atopara os fósiles de megalodón perdidos, e entre eles, unha vértebra de 23,5 cm. “O espécime non só representa a vértebra de quenlla máis grande coñecida ata a data, senón, ata onde sabemos, tamén se trata da vértebra de peixe máis grande xamais rexistrada”, explica Shimada.

A Dra. Mette Elstrup, directora da sección de Historia Natural do museo, a quen podo ver na fotografía coa vértebra, explica que o redescubrimiento é clave para entender á especie máis aló do seu tamaño. Nas súas propias palabras: “As vértebras xigantes de megalodón revisten gran importancia, xa que o tamaño é un factor clave á hora de comprender a bioloxía, o impacto ecolóxico e o patrón de distribución xeográfica deste depredador xigante extinto”.

A Dra. Mette Elstrup sostén un fósil vertebral de 10,8 millóns de anos de antigüidade pertencente ao extinto megalodón, procedente da Formación Gram de Dinamarca, que aparece no novo estudo, cun modelo reconstruído da mandíbula de Ou. megalodon ao fondo.

A Dra. Mette Elstrup sostén un fósil vertebral de 10,8 millóns de anos de antigüidade pertencente ao extinto megalodón, procedente da Formación Gram de Dinamarca, que aparece no novo estudo, cun modelo reconstruído da mandíbula de Ou. megalodon ao fondo / Museum of Southern Jutland, Denmark

O problema que teñen os paleontólogos á hora de estudar ao megalodón é que se trata dun peixe cartilaxinoso. É dicir, que no canto de ósos mineralizados e vascularizados o seu “esqueleto” está formado por cartilaxe, similar ao tecido que temos nas nosas articulacións. Este tecido, ao non conter tantos minerais, é moito máis complicado que fosilice, por tanto, as evidencias que adoitan quedar destas xigantes peces son os seus aterradores dentes, que si que están formados por tecidos máis duros.

Pero en Gram, Dinamarca, hai unha área que foi parte do leito mariño hai aproximadamente 10 millóns de anos que reúne unhas condicións excepcionais. Trine Sørensen, Conservadora do museo de Southern Jutland, explica que esta antiga canteira comercial de arxila conta con múltiples exemplos de vértebras de quenlla fosilizadas e ben conservadas, o que é moi estraño. “Ademais tamén se acharon dentes de numerosas especies de quenllas entre os que se atopa un dente xigantesco de megalodón”. Pero como indica: “o exemplar obxecto deste estudo é a únicas vértebra de megalodón achada no xacemento”.

Segundo as estimacións, recreadas con técnicas modernas a partir do fósil, debía medir aproximadamente 24,3 metros de lonxitude, e debía pesar aproximadamente 94 toneladas, o equivalente a 8 ou 9 autobuses urbanos. Trátase do espécime achado máis ao norte, no que se supón que eran augas frías, o que achega novos datos acerca do ecosistema no que se movía hai 10,8 millóns de anos, cando se dataron os restos.

Ademais, o fósil revela un novo dato moi interesante. Como se puido ver mediante un escáner de tomografía computarizada, a vértebra ten unhas especies de aneis similares aos que se poden observar nos troncos das árbores e que permiten afirmar que este exemplar de megalodón debeu morrer á idade de 64 anos, cando o máximo teórico que se inferiu por comparación con quenllas actuais é de 96.

Xunto á vértebra tamén se acharon escamas e restos doutras quenllas que aínda se poden atopar na actualidade, especialmente da quenlla peregrina (Cetorhinus maximus), que é o segundo peixe en tamaño xusto despois do quenlla balea (Rhincodon typus). A posición e o estado dos restos levou aos investigadores para interpretar que estes restos eran parte do contido estomacal do megalodón. Así pois, parte da dieta esta xigantesca quenlla serían outras quenllas tamén enormes. Mikael Siversson, paleontólogo do Museo de Australia Occidental en Welshpool, e coautor do estudo apunta que se trata dunha primeira vez no rexistro fósil.

Así pois, un achado fortuíto nun museo logrou reconstruír os últimos momentos dunha criatura que aterra e fascina a partes iguais. Aínda que isto non significa que non queden cousas por dicir. Aínda quedan algúns aspectos, como o tamaño, que non están do todo claros: “A lonxitude de 24,3 metros é, na actualidade, a estimación máis alta posible e cientificamente xustificable para o Ou. megalodon”, indica Shimada. “Pero o noso modelo de crecemento suxire que o megalodón podería chegar a ser, en teoría, incluso un pouco máis grande”.

FONTE: Daniel Pellicer Roig/nationalgeographic.com.es

A primeira persiana da historia naceu nun deserto

A persiana que hoxe vemos en calquera vivenda, coas súas lamas de aluminio ou plástico, móbiles e regulables, é o resultado de milenios de evolución tecnolóxica. Con todo, o seu nacemento non foi o produto dun plan mestre, senón o froito da observación aguda dun ser humano que, ao enfrontarse ao desafío de controlar a luz e a calor no seu fogar, atopou unha solución inesperada.

Para entender como xurdiu a persiana, hai que retroceder moito antes de que existise a escritura. Nese momento, as vivendas xa buscaban protexerse da contorna. Os primeiros fogares utilizaban métodos directos e rudimentarios: tapar fiestras con peles, manter portas abertas para que circulase o aire, colocar esteiras de fibras vexetais sobre os ocos, ou, simplemente, usar a sombra natural de árbores e edificios.

Estes métodos funcionaban, pero tiñan limitacións evidentes. Requirían pechar completamente o oco para evitar a luz, perdendo a ventilación, ou deixalo aberto e quedarse coa exposición directa ao sol. Non existía unha forma de regular a luz sen perder o aire, de axustar a privacidade sen pechar todo, e con maior flexibilidade segundo a hora do día. A pregunta que se expuñan os nosos antepasados era sinxela pero profunda: como controlar a luz e a calor sen ter que pechar completamente a fiestra, sen necesidade de perder a ventilación, e con maior capacidade de axuste?

O escenario máis probable é que un habitante dunha vivenda antiga, ao traballar con esteiras, cortinas ou táboas de madeira, notase que unha peza con aberturas ou ranuras tiña unha propiedade especial: unha vez que se colocaba nun oco, permitía que o aire circulaba mentres bloqueaba parte da luz.

Talvez, só talvez, un artesán do antigo Oriente Próximo, hai máis de 3.000 anos, mentres construía unha esteira de xuncos para cubrir unha fiestra, entrelazou os xuncos e notou que deixaba pequenas aberturas entre eles. Cando colocou a esteira no oco, o aire entrou, pero a luz directa reduciuse. En lugar de pechar completamente as aberturas, probou a inclinar a esteira e observou que a luz cambiaba segundo o ángulo.

Ese momento, aparentemente insignificante, foi revolucionario. A xente comezou a reproducir a forma, creando táboas ou listóns con aberturas regulables, deseñados especificamente para controlar a luz sen perder o aire. Así naceu a primeira persiana.

A arqueoloxía e a historia confirmaron que a persiana é unha das solucións arquitectónicas máis antigas para o control da luz. Os primeiros rexistros de persianas móbiles aparecen no antigo Oriente Próximo, onde se utilizaban táboas de madeira con aberturas regulables para controlar a luz en templos e vivendas. Outras fontes sitúan as primeiras persianas en Persia, hai uns 2.000 anos, onde se fabricaban con listóns de madeira inclinables que permitían axustar a luz segundo a hora do día.

O máis interesante é que algúns estudos suxiren que as primeiras persianas foron creadas para regular a calor en climas solleiros. As comunidades do deserto necesitaban protexerse do Sol intenso sen perder a ventilación, e foron elas quen, probablemente, observaron a utilidade dos listóns inclinados.

Una vez que se comprendeu o principio da persiana, a evolución tecnolóxica comezou a traballar sobre ela. As primeiras persianas de madeira deron paso ás realizadas en bambú, cando o ser humano atopou materiais máis flexibles na contorna natural. Os romanos xa utilizaban persianas de madeira con listóns inclinables, e os persas perfeccionaron o seu deseño, creando pezas con mecanismos máis refinados para regular o ángulo.

Co paso dos séculos, a persiana foise especializando. Creáronse materiais diferentes para diferentes climas, sistemas de regulación máis precisos, e mecanismos que permitían levantar e baixar a persiana completa. O aluminio, o plástico e os recubrimentos resistentes son o resultado de séculos de perfeccionamento técnico.

Máis aló da súa utilidade práctica, a primeira persiana representa un fito na evolución técnica da humanidade. Foi unha das primeiras solucións que permitiu ás persoas controlar a luz e a calor no seu fogar de forma máis eficiente, sen necesidade de pechar completamente a fiestra nin perder a ventilación. Isto liberou confort e enerxía para outras actividades, contribuíndo ao desenvolvemento de vivendas máis estables e cómodas.

FONTE: Pedro Gargantilla/radiolaciana.es     Imaxe: es.wikipedia.org