CURIOSIDADES

Descuberto un tiranosauro descomunal que recoloca a orixe destes depredadores: “Foi o máis grande da súa época”

Recreación do Parasaurolophus, no actual Novo México, durante o Cretácico tardío, hai 74-75 millóns de anos / Chase Stone

Case un metro de pata pode dicir moito dun dinosauro. Unha morna de 96 centímetros de longo (como unha guitarra española estándar) con 12,8 de diámetro (como un prato de sobremesa) revela que debeu soportar unhas cinco toneladas de peso. A súa forma e estrutura contan que pertenceu á gran familia do Tyrannosaurus rex; os tiranosáuridos. O sitio onde apareceu, a formación Kirtland, en Novo México, Estados Unidos, confirma que hai 74 millóns de anos, moito antes do primeiro rei tirano, xa había tiranosauros xigantes no sur de América do Norte.

“Foi o máis grande da súa época”, destaca Lucas Spencer, investigador do Museo de Ciencias e Historia Natural de Novo México e un dos autores do artigo publicado en Scientific Reports. O individuo ao que puido pertencer a morna de Kirtland xa pesaba o mesmo que un T.rex media. Era case tan grande como o maior tiranosauro coñecido ata o de agora, achado en 1990 en Dakota do Sur, con máis de 12 metros de longo e entre 8 e 14 toneladas. En comparación, a nova morna era un 16% máis curta e un 22% máis delgada.

Recreación destes novos tiranosauros / ALAINA WIWI, Museo de Historia Natural e Ciencias de Novo México

Mentres no norte dos actual Estados Unidos, os seus colegas mantiñan formas máis lixeiras e gráciles, no sur, o ecosistema xa estaba a producir réptiles colosais. O tamaño importa, neste caso, porque ata o de agora o enfoque paleontolóxico dominante situaba o culmen do xigantismo dos tiranosaurios preto da súa extinción, hai uns 66 a 68 millóns de anos, co soado T. rex. Este novo exemplar demostra, con todo, que o tamaño descomunal xa era unha realidade oito millóns de anos antes.

Ademais, “os dinosauros grandes adoitan ser os extremos das súas liñas evolutivas, polo que os animais de gran tamaño revélannos información importante sobre a súa historia”, resalta Spencer. A enormidade era o destino inevitable dos tiranos do norte. Este achado “apoia a idea de que os tiranosaurios avanzados evolucionaron cara a grandes tamaños e este espécime suxire que esta tendencia ocorreu nunha xanela de tempo xeológicamente máis antiga do que se apreciou”, advirte Anthony R. Fiorillo, coautor do estudo e director do Museo de Historia Natural e Ciencias de Novo México.

A comunidade científica debate se os tiranosaurios orixináronse en América do Norte ou en Asia, desde onde cruzaron alén cando era posible facelo a pé (ou, mellor, a patas). Os autores deste estudo inclínanse pola primeira opción. Non pechan a discusión, pero con este achado en man, esixen mellores explicacións para o sustento da hipótese migratoria. “Este descubrimento demostra que os modelos de orixe asiática deben explicar agora a existencia deste gran tiranosaurio en Novo México”, advirte o estudo.

“Presumiblemente, tivo devanceiros máis pequenos e a evolución dun tiranosaurio tan grande levou algún tempo. Por tanto, isto podería atrasar a orixe dos tiranosaurios, e a localización do fósil no sur de América do Norte podería indicar que a evolución temperá dos tiranosaurios (e a súa orixe) tivo lugar no sur de América do Norte”, asegura Spencer.

O berce dos tiranos estivo, para eles, nun continente perdido: Laramidia. Unha illa separada por un mar occidental interior de Appalachia, a masa insular coa que finalmente se uniu para formar a actual América do Norte.

Aquela paisaxe prehistórica húmida e barroso que pisaron eses animais magnánimos é agora un deserto de monumentais rochas surrealistas. Nesa paisaxe daliniano, en 1970, Lucas Spencer, entón estudante, atopou o fósil que hoxe publica xunto a Nicholas Longrich, Sebastian Dalman e Anthony R. Fiorillo.

“Existe unha boa datación por cinzas, tanto por encima como por baixo da localización. Por tanto, podemos estar seguros de que o espécime é xeológicamente máis antigo que outros membros dos Tyrannosaurini”, reafirma Fiorillo.

O que este fósil cala, por agora, é a súa historia familiar. “Co único óso que temos, adoptamos un enfoque conservador e non nomeamos unha nova especie, aínda que no noso artigo recoñecemos que se se atopan elementos esqueléticos adicionais, este espécime podería terminar sendo unha nova especie”, anticipa Fiorillo. Con todo, xa hai algo claro. “É un parente próximo do T.rex”, asegura Spencer.

A Fiorillo, entusiásmanlle as dúbidas. “Documentamos dinosauros realmente grandes en rochas máis antigas aquí en Novo México. Necesitamos comprender mellor o porqué. Esa é a parte divertida da ciencia: xerar novas preguntas con cada novo descubrimento”.

Spencer espera que iso ocorra pronto. “Debe haber máis fósiles deste tiranosauro esperando ser descubertos”. 

FONTE: María Victoria Ennis/elpais.com/ciencia

Observan como unha supertreboada solar 'incendia' a atmosfera de Marte

A miúdo esquecemos que o noso mundo vive dentro dunha ’burbulla de seguridade’, un oasis de calma no medio dunha veciñanza cósmica que, en realidade, é un violento (e invisible) campo de batalla. En maio de 2024, os habitantes da Terra fomos testemuñas dun espectáculo inusual: auroras boreais en ceos tan ao sur como México ou as Illas Canarias. Foi a maior treboada solar en dúas décadas, un recordatorio de que a nosa estrela, que nos deu a vida, ten tamén un lado escuro e violento.

Para nós aquilo non foi máis que un bonito e inusual espectáculo de luces. Con todo, e ao mesmo tempo que gozabamos del, o noso veciño máis próximo, Marte, recibía un castigo moito máis severo. Sen un escudo magnético que o protexa, o Planeta Vermello viuse literalmente asaltado por unha ’supertreboada’ cuxo poder deixou pampos aos científicos.

Foi un exemplo do que pode facer o chamado ’clima espacial’. E non falamos de nubes de vapor de auga ou de frontes frías, senón dun fluxo incesante de partículas cargadas (electróns, protóns e núcleos de helio) e de radiación electromagnética que o Sol expulsa ao espazo sen descanso. En condicións normais, o vento solar é unha brisa constante. Con todo, cando o Sol entra nun período de máxima actividade, unha vez cada once anos, lanza auténticos ’furacáns’ de plasma magnetizado coñecidos como Execciones de Masa Coronal (CME).

A Terra ten un escudo, un campo magnético global, unha especie de ’armadura’ invisible que desvía a maior parte deste bombardeo cara aos polos. Pero Marte non dispón de nada parecido. Hai miles de millóns de anos, o seu núcleo arrefriouse e o seu escudo apagouse, deixando a súa atmosfera espida fronte á furia solar. Por iso, o impacto de maio de 2024 foi o escenario perfecto para que a Axencia Espacial Europea (ESA) observe, cun detalle sen precedentes, o que ocorre cando un planeta ’desarmado’ recibe un impacto directo desa magnitude.

Un novo estudo recentemente publicado en Nature Communications detalla a magnitude daquel evento. Grazas aos instrumentos das sondas Mars Express e ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO), os investigadores puideron cuantificar o golpe. E os datos resultan abafadores. Durante o pico da treboada, en efecto, o monitor de radiación da TGO rexistrou en apenas 64 horas unha dose de radiación equivalente á que un astronauta recibiría en 200 días de condicións normais.

«O impacto -explica Jacob Parrott, investigador da ESA e autor principal do estudo- foi extraordinario: a atmosfera superior de Marte viuse asolagada por electróns. Foi a resposta máis potente a unha treboada solar que xamais vísemos en Marte». As cifras falan por si soas: a densidade de electróns en dúas capas críticas da atmosfera marciana (a 110 e 130 quilómetros de altura) disparouse un 45% e un 278%, respectivamente. Un exceso de carga eléctrica que non é, nin moito menos, inocuo, xa que altera as comunicacións, quenta os gases e, o que é máis preocupante, acelera a erosión do pouco que queda da atmosfera marciana.

Para observar o fenómeno, os científicos da ESA perfeccionaron unha técnica chamada ’ocultación de radio’. E en lugar de mirar directamente ao planeta, utilizaron os sinais de radio que Mars Express enviaba á TGO xusto no momento en que unha das naves desaparecía tras o horizonte marciano.

Ao atravesar as distintas capas da atmosfera, os sinais de radio cúrvanse e sofren un pequeno atraso debido á densidade de partículas. É un proceso similar a como unha palliña parece dobrarse dentro dun vaso de auga pola refracción da luz. Pois ben, ao analizar eses cambios, os investigadores puideron ’radiografar’ a atmosfera centímetro a centímetro. «Esta técnica -comenta Colin Wilson, científico do proxecto- usouse durante décadas, aínda que sempre enviando sinais da nave á Terra. Pero no últimos cinco anos empezamos a usala entre dúas naves en órbita marciana. É incrible vela en acción durante un evento tan crítico».

Por que é importante o que lle ocorra á atmosfera dun planeta xeado a millóns de quilómetros de distancia? A resposta está no noso propio futuro como especie exploradora. Porque se algún día pretendemos enviar seres humanos a Marte, debemos saber a que se enfrontan. E durante treboada de maio de 2024, as dúas naves da ESA sufriron erros informáticos graves debido ao impacto de partículas de alta enerxía nos seus procesadores. «Afortunadamente -engade Parrott- as naves están deseñadas para isto, con compoñentes resistentes á radiación e sistemas de corrección automática». Pero un computador pódese reiniciar, e un tecido biolóxico humano, non.

Ademais, ese evento solar axúdanos tamén a resolver un dos grandes misterios de Marte: onde se foi a súa auga? Sabemos que, no pasado, Marte tivo ríos caudalosos e mares profundos, masas de auga que xa non están aí. Temos algunhas pistas: por exemplo, os datos de misións anteriores, como MAVEN da NASA, suxiren que o Sol estivo ’roubando’ a atmosfera marciana a un ritmo duns 100 gramos por segundo durante eóns E agora sabemos tamén que durante as supertreboadas, ese roubo convértese nun saqueo masivo. A enerxía depositada pola radiación e o plasma solar arrinca os electróns dos átomos neutros, converténdoos en ións que o vento solar varre facilmente cara ao espazo exterior.

En definitiva, Marte móstranos con toda crueza que sucede cando un planeta perde a súa protección e queda a mercé dos caprichos da súa estrela. A supertreboada de maio de 2024 non só foi un fito científico polos datos recolleitos, senón toda unha lección para os afortunados habitantes da Terra. Mentres as nosas naves en órbita loitaban por manter os seus sistemas acesos baixo un diluvio de partículas, nós, aquí abaixo, protexidos polo noso escudo invisible, puidemos permitirnos o luxo de mirar ao ceo e, simplemente, admirar a beleza das auroras sobre as nosas cabezas.

FONTE: J. Manuel Nieves/abc.es/ciencia

As casualidades afortunadas que deron lugar ao teclado e ao rato

Bill English construyó el prototipo original del ratón Engelbart de madera / (RI International)

Nun mundo sen teclados nin ratos a interacción coas máquinas sería un exercicio de frustración constante: ditados interminables, xestos torpes e navegacións a cegas que converterían o envío dun simple correo electrónico nunha verdadeira odisea.

Estes dous artefactos, gardiáns da era dixital, non naceron dun escintileo xenial illado, senón dun armazón de casualidades afortunadas, inventores dispersos que nunca cruzaron os seus camiños e empresas visionarias que transformaron tropezos en revolucións. Xuntos desataron o potencial humano no universo binario: o teclado canalizou ríos de palabras, desde mensaxes efémeras en redes sociais ata obras literarias perdurables, e o rato, co seu clic intuitivo, fixo que as pantallas abstractas convertésense en lenzos accesibles a todos os públicos.

Todo comeza no Milwaukee do século XIX, unha época na que as máquinas de escribir eran excentricidades de oficina e a electricidade aínda se exhibía como un prodixio en feiras ambulantes. Alí, Christopher Latham Sholes, un impresor hastiado de compoñer noticias a man, decidiu mecanizar a palabra escrita. Xornalista de oficio, político local e fabricante de etiquetas de prezos, creou en 1867 unha máquina de escribir que lembraba a unha costurera con teclas: apenas tiña corenta e catro caracteres dispostos en dúas filas, limitados a maiúsculas e sen signos interrogantes refinados.

O primeiro revés chegoulle pronto, o seu invento atascábase con frecuencia, xa que os mecanógrafos destros provocaban que as barras de letras se entrechocaran e o carro inmobilizásese. Para contrarrestalo, Sholes reorganizou as teclas non en orde alfabética lóxico, senón de maneira estratéxica para retardar aos máis veloces: así xurdiu QWERTY, o deseño que aínda domina os nosos dedos.

O seu invento foi patentado en 1878 e vendeuno por 12.000 dólares a E. Remington & Son,  os fabricantes de fusís. O xornalista buscaba axilizar a escritura, pero o que conseguiu foi alfabetizar ao planeta enteiro. Sholes faleceu en 1890 alleo ao alcance colosal do seu legado.

Este deseño mecánico transcendeu ás computadoras dos anos corenta e sesenta mediante o teletipo militar, pero a súa evolución dixital requiriu novos visionarios.

Douglas Engelbar, protagonista tamén do rato, presentou no Stanford Research Institute un teclado baseado en pulsacións simultáneas de cinco teclas para xerar 32 combinacións, foi o precursor dos atallos informáticos que tanto nos gustan.

Mentres QWERTY consolidábase, Engelbart soñaba con interfaces que colaborasen co ser humano en lugar de dominalo. No fragor da carreira espacial entre Estados Unidos e a Unión Soviética unha noite de insomnio levoulle a esbozar nun papel engurrado un carriño con rodas e botóns: o ’mouse’, nomeado así polo seu cable en forma de cola. O seu prototipo era rudimentario (unha caixa de madeira do tamaño dun paquete de cigarros, dúas rodas perpendiculares para medir eixos X e Y, e un só botón), pero conectado a unha CDC 3100 fixo danzar un cursor na pantalla. A súa meta non era deseñar un periférico, senón habilitar o debuxo dixital.

A finais de 1968, en San Francisco, ante mil enxeñeiros pampos, Engelbart protagonizou unha demostración cun rato, un hipertexto, varias xanelas múltiples e unha videochamada. O estupor foi xeral, pero o mundo corporativo ignorouno. As computadoras, millonarias e do tamaño de salas enteiras, non auguraban un mercado fácil para un xoguete de madeira. Engelbart morreu en 2013, esquecido por moitos, pero honrado nos doodles de Google como o pai inmortal da interacción moderna.
O triunfo da cotidianeidad

O Macintosh 128K de 1984 irrompeu cun rato branco ergonómico dun botón e un teclado chiclet separado, de perfil baixo e con cursores intuitivos. Jobs promocionouno como o obxecto que democratizaba o control dixital: «Cun clic, dominarás o mundo». O éxito foi irresistible e ambos se converteron en iconas pop. IBM respondeu co seu PC dotado do robusto teclado Model F, con dez teclas de cursor independentes, que Microsoft puiría anos despois coa tecla Windows (1994) e controis multimedia.

En definitiva, o teclado e o rato, dous elementos que nos fan a vida máis fácil, son froitos dunha paternidade múltiple e dunha lección que aínda perdura: a innovación non é un raio illado, senón unha urdimbre caótica tecida por soñadores audaces. Pensa en todos eles a próxima vez que che movas a golpe de click.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

Achan na Patagonia a «patas fracas», un dos dinosauros máis pequenos do mundo

A Patagonia arxentina é famosa polos seus dinosauros colosais, como Patagotitan mayorum, considerado o máis grande do mundo con 40 metros de longo e o peso equivalente a catorce elefantes africanos. Pero na Buitrera, unha franxa de 30 quilómetros de rochas areniscas alaranxadas que conserva os restos do Kokorkom, un deserto de mediados do período Cretácico, hai 100 millóns de anos, o mundo parece reducirse. Alí, entre as finas areas e o sílice deixado polas erupcións volcánicas que deron orixe á cordilleira dos Andes, consérvanse de forma excepcional os restos óseos doutros habitantes moito máis diminutos, pero non menos fabulosos.

O último en ser descrito é Alnashetri cerropoliciensis, un pequeno e livián dinosauro de 70 cm de lonxitude similar ao correcamiños (a maior parte do corpo era cola), que corría polas dunas hai 95 millóns de anos. Cun peso de ao redor dun quilo, inferior ao dun pito para consumo humano, e a altura dun corvo, era o dinosauro máis diminuto de Sudamérica e un dos máis pequenos do mundo. Moi poucas outras especies, como Anchiornis (achado en China) ou Archaeopteryx (Alemaña), terían un tamaño similar ou apenas un pouco menor. O seu nome na lingua indíxena Tehuelche significa «patas fracas» de Cerro Policía, o pobo máis próximo na provincia de Río Negro.

Os paleontólogos desenterraron en 2004 un primeiro fósil, unhas patas incompletas que daban moi pouca información, pero dez anos máis tarde deron cun novo exemplar que tiña todo o corpo preservado e perfectamente articulado, incluído o cranio, as falanxes dos dedos e algunhas vértebras da cola. Pertencía a unha femia adulta de 4 anos e permitiu coñecer a fondo a especie, que agora se presenta na revista Nature.

Alna, como chaman cariñosamente ao exemplar, é un membro da familia dos alvarezsaúridos, dinosauros terópodos de pequeno a mediano tamaño distribuídos en Asia e Sudamérica. Aínda que nalgún momento pensouse que estaban relacionados cercanamente coas aves (e mesmo que podían ser aves), en realidade son un grupo emparentado con outros pequenos carnívoros como os compsognátidos (os famosos Compis de Jurassic Park).

Pero, a diferenza dos seus parentes tanto en Arxentina como noutras partes do mundo, ’patas fracas’ tiña as extremidades dianteiras "sorprendentemente longas" con tres dedos moi desenvolvidos. Con todo, non podía voar. «En principio, poderiamos dicir que as súas ’medias ás’ diminutas non lles servían para nada. Non é necesario darlles unha función porque non todo a ten na natureza. Pero tamén é posible que lles desen estabilidade ou os axudasen a prolongar un salto demasiado longo», explica Sebastián Apesteguía, director da área de Paleontoloxía da Fundación de Historia Natural Félix de Azara e investigador do Concello Nacional de Investigacións Científicas e Tecnolóxicas de Arxentina (Conicet).

O fósil, excepcionalmente articulado e conservado, pertencía a unha femia adulta de 4 anos
Imaxe principal - Alnashetri foi rapidamente cuberto por unha duna de area que avanzaba e preservouno case intacto durante 90 millóns de anos. Abaixo, a silueta da animal
Imaxe secundaria 1 - Alnashetri foi rapidamente cuberto por unha duna de area que avanzaba e preservouno case intacto durante 90 millóns de anos. Abaixo, a silueta da animal
Imaxe secundaria 2 - Alnashetri foi rapidamente cuberto por unha duna de area que avanzaba e preservouno case intacto durante 90 millóns de anos. Abaixo, a silueta do animal
Alnashetri foi rapidamente cuberto por unha duna de area que avanzaba e preservouno case intacto durante 90 millóns de anos. Abaixo, a silueta do animal. (Peter Makovicky, U. de Minnesota / G. D. Yantén)

Os dentes de Alna tamén eran máis fortes e grandes que os dos seus parentes, asemellándose aos dun pequeno velociraptor. Alimentábase de animais pequenos, probablemente lagartos, serpes e mamíferos, no canto de especializarse en insectos. «Ata hai pouco, críase que todos os alvarezsaurios verdadeiramente diminutos tiñan extremidades anteriores moi curtas e robustas, cun polgar grande pero dedos laterais encolleitos, e dentes diminutos, e que estas características anatómicas evolucionaron xunto coa redución do seu tamaño corporal en resposta á evolución dunha ecoloxía de alimentación de formigas e termitas. Pero Alnashetri non encaixa nese molde», aclara Peter Makovicky, investigador da Universidade de Minnesota Twin Cities (EE.UU.).

Isto significa que o seu pequeno tamaño corporal xurdiu independentemente cada vez e que o grupo evolucionou e dispersouse desde Arxentina ata Asia cando as conexións globais do antigo supercontinente Pangea aínda non se interromperon.

Aínda que non hai evidencias de partes brandas nin plumas, os investigadores cren que Alna era un dinosauro emplumado, como outros alvarezsáuridos. É posible que a súa plumaxe fose «vistosa» e utilizase a súa longa cola para exhibirse, «levándoa alta como os coatíes». «Aínda que non sabemos as cores exactas dos dinosauros extintos, si os dos viventes, as aves, e tamén sabemos que os dinosauros tiñan boa vista e elementos corporais estrafalarios como cristas e velas, que nos permiten inferir que, como ás aves, gustáballes exhibirse. Creo que habería moitas cores no mundo dinosauriano», di Apesteguía.

«Cando pensamos en paisaxes con dinosauros ou a través da ficción das películas, pensamos en sitios amplos con grandes bestas movéndose, pero esa paisaxe esta desprovisto case sempre dun enorme compoñente do sistema que son os animais medianos e pequenos», apunta o investigador.

«Os dinosauros do tamaño de Alnashetri eran moito mais abundantes e movíanse ás veces en grupo e outras veces en forma solitaria -continúa-. No mesmo lugar atopamos tamén dentes soltos e algúns ósos illados de enormes carcarodontosáuridos como Giganotosaurus ou grandes titanosaurios como Andesaurus ou Argentinosaurus. O momento en que viviu Alnashetri, un dos dinosauros mais pequenos, é tamén o mesmo momento que adoitamos chamar ’a era dos xigantes do sur’. Alnashetri móstranos que non era un tempo de xigantes, senón un tempo de enorme diversidade».

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

A curiosa orixe do carriño de supermercado, recibido polos homes como «pouco masculino» e «humillante» para elas

Unha muller empurra o carriño da compra nun supermercado Humpty Dumpty en xullo de 1951 / Sociedad Histórica de Oklahoma

O carriño do supermercado naceu na década de 1930 como unha solución improvisada a un problema cotián dos primeiros supermercados en Estados Unidos: os clientes debían cargar con cestas pesadas mentres compraban, o cal limitaba o seu consumo. A invención combina un momento de casualidade coa colaboración de varios inventores, o que xera unha ’dobre paternidade’.

Os anos 30 en Estados Unidos marcaron unha era de penuria económica devastadora, azoutada pola Gran Depresión, pero paradoxalmente catalizaron innovacións disruptivas no comercio retallista como, por exemplo, o auxe imparable dos supermercados autoservizo.

Esta aparente contradición, unha crise fomentando o progreso tecnolóxico e operativo. explícase pola necesidade de optimizar a eficiencia en tempos de escaseza extrema.

Hai que ter en conta que o desemprego alcanzou o 25% e as familias racaneaban ata o último centavo para poder sobrevivir. Os emprendedores víronse obrigados a reinventar modelos de negocio que maximizasen o volume de vendas con recursos mínimos.

Aquí é onde entra en escena Sylvan Nathan Goldman, fillo de inmigrantes xudeus rusos, nacido en 1898 en Siberia e chegado a Estados Unidos na súa infancia. Este home de negocios abriu a súa primeira tenda de comestibles en 1924 en Oklahoma City baixo a cadea Humpty Dumpty. Cunha visión pioneira modernizou rapidamente os seus establecementos incorporando corredores estreitos flanqueados por andeis accesibles ao público, dúas accións que reduciron a dependencia da man de obra: os empregados pasaron de atender cada selección de produto a desempeñar roles de reposición e caixa, aforrando ata nun 50% os custos salariais.

Con todo, este avance chocaba contra un obstáculo cotián e frustrante: as cestas de man de vimbia ou metal, cunha capacidade limitada a dúas ou tres quilogramos, enchíanse con rapidez. Os clientes, na súa maioría mulleres, angustiadas polo peso acumulado de latas, sacos de fariña ou froitas frescas terminaban pronto a súa compra e pasaban por caixa, limitando así o gasto a uns poucos dólares.

Goldman probou varias solucións parciais, como adaptar carriños de madeira para transportar as verduras, pero ningunha resolveu o problema dunha maneira integral. O contexto económico, lonxe de aliviar a presión, exacerbábaa, xa que os supermercados competían por captar a familias de clase media baixa, golpeadas pola recesión, ofrecendo prezos baixos a cambio dun maior volume de transaccións.

Unha noite de 1936 cando Goldman paseaba polo seu almacén observou dúas cadeiras pregables de cámping con rodas (un obxecto bastante común naqueles momentos) amontoadas contra unha parede. A visión fugaz disparou a idea: e se unía dúas cestas de arame entre as cadeiras, agregando unhas rodas para poder desprazalas máis facilmente?

As cadeiras achegaban estrutura e mobilidade mentres que as cestas de metal incorporaban capacidade. Ao día seguinte Goldman convocou a Fred Young, o seu mecánico de confianza da ferraxería local, para soldar un prototipo rudimentario: un armazón metálico con dúas cestas apilables, rodas de carriño de bebé e un mango pregable.

Goldman patentou o seu ’carro pregable de compras’ o 25 de abril de 1937 e introduciu cincuenta unidades no seu supermercado Humpty Dumpty. Os primeiros prototipos custaban vinte e cinco centavos por uso, que eran reembolsados ao devolvelos, anticipándose así aos modelos de economía circular actuais.

A pesar da súa xenialidade o carriño enfrontouse a un rexeitamento inmediato, as mulleres tachábano de «cochiño de bebé humillante», argumentando que suxería unha incapacidade para cargar as compras «como señoras decentes». Os homes, pola súa banda, víano «pouco masculino» e preferían cargar cestas para demostrar a súa fortaleza física. Mesmo había empregados que murmuraban que aquel invento alentaría maior número de roubos e ensuciaría os corredores do supermercado.

No canto de amedrentarse e aceptar a derrota Goldman lanzou unha contraofensiva: contratou actores locais para empuxar carriños rebosantes de víveres, finxindo que realizaban as súas compras de forma entusiasta. Ademais, colocou carteis co seguinte slogan: «Por que non proba este novo carriño? Mire como o usan todos!». Esta psicoloxía social viralizó o seu uso nunhas poucas semanas e as vendas disparáronse nun 20-30%.

Neste punto da historia é cando aparece a «dobre paternidade» do invento. E é que, aínda que Goldman concibiu a idea, Fred Young executou o prototipo, converténdose nun socio esencial. En 1947 ambos fundaron Folding Carrier Company, vendendo miles de unidades a outras cadeas de supermercados.

Un ano antes Orla Watson patentou o «carriño telescópico», innovando cestas aniñadas que se amontoaban sen desarmarse, un método que aforraba espazo e que supuxo o nacemento do deseño en «niño de paxaros», tan estandarizado a día de hoxe.

Actualmente son miles de millóns de unidades de carriños as que circulan por todos os recunchos do planeta, algunhas das cales incorporan versións intelixentes con sensores e apps.

Achado histórico en China: un dinosauro con púas exhibe propiedades sen precedentes e revela unha innovación evolutiva inesperada

Durante máis de dous séculos, os iguanodóntidos foron unha das familias de dinosauros herbívoros mellor coñecidas pola ciencia. Grandes, robustos, con picos adaptados a triturar vexetación e, nalgúns casos, con estruturas defensivas ben documentadas, parecían non gardar xa demasiadas sorpresas. Con todo, a paleontoloxía volve demostrar que o pasado nunca está completamente escrito. Un fósil excepcional achado en China abriu unha greta inesperada no que criamos saber sobre a pel, a defensa e a evolución destes animais do Cretácico temperán.

O protagonista desta historia é Haolong dongi, unha nova especie identificada a partir dos restos dun exemplar xuvenil que viviu hai uns 125 millóns de anos. A primeira vista, podería parecer “outro” iguanodonte máis. Pero o extraordinario non está no seu esqueleto, senón en algo que raramente chega ata nós desde o Mesozoico: a súa pel.

O achado, realizado en sedimentos do leste de China e estudado por un equipo internacional de investigadores, permitiu observar cun nivel de detalle sen precedentes tecidos brandos fosilizados. Grazas a técnicas modernas de imaxe, os científicos detectaron estruturas cutáneas xamais descritas en dinosauros: púas ocas, de orixe epidérmico, distribuídas por gran parte do corpo do animal.

A conservación de pel en dinosauros xa é, de seu, un acontecemento pouco común. A maioría dos fósiles chégannos reducidos a ósos, dentes e, no mellor dos casos, impresións superficiais de escamas. No caso de Haolong dongi, a preservación vai moito máis alá. O fósil conserva capas da pel a nivel microscópico, permitindo estudar células individuais atrapadas no tempo.

Este grao de detalle foi posible grazas ao uso combinado de escaneos por raios X e cortes histolóxicos de alta resolución. O resultado é unha xanela directa ao pasado biolóxico do animal. As espiñas, lonxe de ser simples prolongacións óseas, orixinábanse na pel e estaban formadas por unha estrutura oca, similar á queratina dalgúns animais actuais.

Non se trata de placas dérmicas como as dos anquilosaurios nin de cornos óseos como os dos ceratópsidos. Estas espiñas representan un tipo completamente distinto de adaptación, máis próxima, en termos funcionais, aos mecanismos defensivos de certos mamíferos modernos. No mundo dos dinosauros, algo así non se documentou xamais.

A primeira hipótese que xorde ao observar estas estruturas é a defensa. Este dinosauro era un herbívoro relativamente pequeno en comparación con xigantes posteriores, e convivía con numerosos dinosauros carnívoros de menor tamaño pero altamente activos. Nese contexto, unha pel cuberta de espiñas ríxidas sería un formidable elemento disuasorio.

As comparacións con animais actuais suxiren que estas espiñas poderían funcionar de forma similar a do porco espiño: non necesariamente para ferir de forma activa, senón para facer do ataque unha opción pouco rendible para calquera depredador.

Con todo, os investigadores non descartan outras funcións complementarias. Ao ser ocas, as espiñas poderían contribuír á regulación térmica, axudando a disipar a calor corporal en climas cálidos. Tamén se expón un posible papel sensorial: ao estar conectadas á pel, poderían transmitir vibracións ou cambios de presión, alertando ao animal de movementos próximos.

Este abanico de funcións lembra que, na evolución, unha mesma estrutura de cando en cando serve para un único propósito. A selección natural tende a reutilizar e optimizar, e as espiñas de Haolong dongi poderían ser un exemplo perfecto desa versatilidade biolóxica.

O fósil estudado corresponde a un exemplar novo, o que engade un elemento adicional de intriga. Non está claro se os adultos desta especie conservaban as espiñas, se as perdían coa idade ou se, pola contra, desenvolvíanas aínda máis. En moitos animais actuais, as características defensivas cambian drasticamente entre etapas de crecemento.

Este detalle abre unha liña de investigación fascinante: estamos ante unha adaptación específica dos xuvenís para sobrevivir nunha contorna especialmente hostil? Ou se trata dunha característica permanente da especie que simplemente non foi documentada aínda en exemplares adultos?

A paleontoloxía avanza moitas veces a base de fragmentos. Cada novo fósil responde algunhas preguntas, pero xera moitas máis. Neste caso, o descubrimento convida a revisar coleccións antigas e a observar con novos ollos restos que quizá foron interpretados de forma incompleta no pasado.

Un achado en China revela un dinosauro con espiñas de propiedades nunca observadas ata o de agora / Nature Ecology & Evolution (2026)

O nome Haolong dongi non é casual. O epíteto honra a Dong Zhiming, unha figura clave no desenvolvemento da paleontoloxía chinesa. Durante décadas, o seu traballo contribuíu a situar a China como un dos territorios máis ricos do mundo en fósiles de dinosauros, especialmente do Mesozoico.

O exemplar consérvase e estuda no Anhui Geological Museum, unha institución que se converteu en referencia internacional grazas á calidade e diversidade das súas coleccións. Museos como este non só custodian fósiles, senón que funcionan como auténticos laboratorios do pasado, onde novas tecnoloxías permiten reinterpretar achados antigos.

A publicación científica, Nature Ecology & Evolution, que describe a especie marca un antes e un despois no estudo da pel dos dinosauros. Ata o de agora, asumíase que moitas innovacións cutáneas apareceron máis tarde ou estaban restrinxidas a liñaxes moi concretas. Este fósil obriga a reformular esa narrativa.

Máis aló da anécdota dun dinosauro “con púas”, o achado ten implicacións profundas. Demostra que a diversidade de adaptacións nos dinosauros era moito maior do que suxiren os esqueletos espidos que adoitamos ver en museos. Baixo esa aparencia ósea escondíase un mundo de tecidos, cores e estruturas que apenas empezamos a comprender.

Este descubrimento tamén reforza unha idea clave: a evolución non segue camiños simples nin previsibles. Mesmo en grupos aparentemente ben coñecidos, poden xurdir innovacións radicais que cambian a nosa comprensión do pasado. Haolong dongi non é só unha nova especie; é unha pista de que aínda quedan capítulos enteiros da historia da vida por descubrir.

FONTE: Chistrian Pérez/muyinteresante.com

Unha medusa do tamaño dun autobús escolar: o novo descubrimento científico no Mar Arxentino

As profundidades mariñas de Arxentina teñen máis biodiversidade do que crían os científicos. Unha expedición que percorreu desde o norte da provincia de Bos Aires ata Terra do Fogo, o punto máis austral do país, observou o arrecife de coral de Bathelia candida coñecido máis grande do mundo, vermes, ourizos de mar, caracois, anemones e un exemplar que acaparou a atención do público xeral: unha rara medusa pantasma que pode crecer tanto como un autobús escolar.

A expedición, liderada por científicos arxentinos da Universidade de Bos Aires e o Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas (Conicet), partiu a bordo do buque Falkor e percorreu toda a plataforma continental do país entre decembro e xaneiro pasados. Este buque, pertencente ao Schmidt Ocean Institute, é o mesmo que aloxou o ano pasado outra campaña científica no canón submarino de Mar do Prata (a 400 quilómetros de Bos Aires), que se volveu viral coas súas transmisións en vivo por redes sociais.

Nese entón, a protagonista foi a xa icónica “estrela culona”, un exemplar de Hippasteria phrygiana atopado no leito mariño. Esta vez a atención levoulla a Stygiomedusa gigantea, comunmente coñecida como medusa pantasma xigante. Na imaxe que capturaron os científicos ven peixes xuvenís (Centrolophus) nadando ao redor da súa inmensa campá, a 250 metros de profundidade. Segundo detallaron, a súa campá pode alcanzar ata un metro de diámetro e os seus catro brazos poden alcanzar ata 10 metros de longo. Carecen de tentáculos urticantes, pero utilizan os seus brazos para atrapar presas, como plancto e peixes pequenos.

“Non esperabamos ver este nivel de biodiversidade nas profundidades mariñas arxentinas, e estamos moi emocionados de velas tan cheas de vida”, declarou a científica a cargo da expedición, María Emilia Bravo. “Foi incrible ver toda a biodiversidade, as funcións ecosistémicas e a conectividade despregándose xuntas. Abrimos unha xanela á biodiversidade do noso país, só para descubrir que aínda quedan moitas máis por descubrir”, engadiu.

Cunha superficie de polo menos 0,4 quilómetros cadrados, o arrecife de Bathelia que tamén foi documentado polos científicos desta expedición, ten un tamaño próximo ao da Cidade do Vaticano. Este coral pétreo de augas frías proporciona hábitat a outros organismos, como peixes, crustáceos e polbos. Recoñecida como especie indicadora dun Ecosistema Mariño Vulnerable (EMV), Bathelia candida documentouse en todo o océano Atlántico suroccidental, coas maiores áreas fronte á costa de Arxentina. Con todo, os científicos non comprenderan a súa extensión ata esta oportunidade, na que atoparon arrecifes máis ao sur da súa área de distribución coñecida.

“Con cada expedición ás profundidades mariñas, descubrimos que o océano está cheo de vida, tanto como a terra e quizais máis, xa que contén o 98% do espazo vital deste planeta”, afirmou a directora executiva do Schmidt Ocean Institute, Jyotika Virmani. “Tivemos o privilexio de traballar con científicos destacados en tres expedicións en augas arxentinas e esperamos ver como as súas investigacións continúan avanzando, xerando novos coñecementos e inspiración”, sostivo.

O equipo observou tamén lixo nalgunhas zonas, incluíndo redes de pesca, bolsas e unha cinta VHS en perfecto estado, grazas á durabilidade dos plásticos. O adhesivo lateral da cinta está en coreano, pero o equipo descoñece como chegou ás costas arxentinas e a súa antigüidade.

FONTE: Delfina Torres cabreros/elpais.com/ciencia

Hai 518 millóns de anos, un peixe con catro ollos xa tiña unha visión sorprendentemente avanzada

Reconstrución artística baseada en fósiles de myllokunmingids, vertebrados primitivos do Cámbrico con catro ollos funcionais. Esta ilustración non representa con exactitude a súa aparencia real, senón que busca visualizar, de forma interpretativa, a súa posible morfoloxía e contorna / ChatGPT

Aínda que hoxe só teñamos dous ollos, non sempre foi así ao longo da evolución. Un novo achado fósil en China revelou que algúns dos vertebrados máis antigos posuían non dous, senón catro ollos funcionais, capaces de formar imaxes. Estes animais, coñecidos como myllokunmingids, viviron nos mares do Cámbrico hai máis de 500 millóns de anos. Agora, grazas a tecnoloxías de análise química de alta precisión, os investigadores descubriron que os seus ollos centrais non eran simples órganos fotosensibles, senón verdadeiros ollos tipo cámara, similares aos que usamos hoxe para ver o mundo.

O estudo, liderado por científicos da Universidade de Yunnan e publicado como preprint en Research Square, achega probas físicas de que os myllokunmingids tiñan unha parella de ollos laterais e outra na parte media superior da cabeza. Estas estruturas non só compartían características cos ollos modernos, senón que poderían representar unha fase crave na evolución do sistema visual dos vertebrados, incluíndo a orixe do chamado "terceiro ollo" ou complexo pineal.

Os fósiles examinados proceden da biota de Chengjiang, unha formación excepcionalmente ben conservada na provincia de Yunnan, ao sur de China. Alí, os investigadores analizaron dez especímenes de dúas especies diferentes de myllokunmingids, entre elas Haikouichthys ercaicunensis, considerados entre os primeiros vertebrados coñecidos.

En todos os exemplares observábanse claramente catro manchas escuras na parte anterior do corpo, interpretadas tradicionalmente como dous ollos e dous sacos nasais. Pero a nova análise química e estrutural demostrou que esas manchas centrais non son narices primitivos, senón que presentan melanosomas (estruturas portadoras de melanina características das retinas) e, o máis rechamante, unha lente no seu interior.

Segundo os autores, “en ambas as especies de myllokunmingids, o complexo pineal contén abundantes melanosomas con melanina, idénticos aos que aparecen no epitelio pigmentario da retina dos ollos laterais, e unha estrutura ovoide distintiva que se interpreta como unha lente”.

Este avance foi posible grazas ao uso de técnicas sofisticadas como a espectroscopía Raman, a espectroscopía de fotoelectrones de raios X (XPS), a microscopía electrónica de varrido (SEM), a microscopía electrónica de transmisión (TEM) e a espectrometría de masas de ións secundarios por tempo de voo (ToF-SIMS). Estas ferramentas permitiron detectar a firma química da melanina nos ollos centrais, reforzando a súa interpretación como órganos visuais verdadeiros.

Un dos elementos máis sólidos do achado foi a presenza de estruturas ovoides con relevo, que os investigadores interpretan como lentes pola súa forma, tamaño e localización. En ambos os tipos de ollos, lateral e central, atopáronse estes compoñentes duros que poderían enfocar luz sobre unha retina primitiva.

A estrutura do ollo consérvase no fósil como unha impresión con volume, o que indica que se trataba dun tecido resistente á descomposición. Isto suxire que estas lentes desprazaron o resto dos tecidos durante o proceso de fosilización. A similitude con ollos modernos é clara: "Interpretamos esta estrutura ovoide como unha lente ocular pola súa forma, tamaño e posición".

 Nalgúns vertebrados actuais, como certos réptiles, existe un “ollo parietal” ou “terceiro ollo”, unha estrutura fotosensible situada na parte superior do cranio, relacionada coa glándula pineal, que regula ritmos circadianos. En mamíferos, este órgano perdeu a súa capacidade de formar imaxes e converteuse nunha glándula neuroendocrina sensible á luz. Pero nestes peixes fósiles, os órganos medianos non eran sensores simples: estaban deseñados para formar imaxes reais.

O artigo propón que estes peixes tiñan catro ollos con funcións similares, o que apoia a hipótese de que os compoñentes do sistema pineal actual evolucionaron a partir de órganos visuais completos. Como explican os autores, “propoñemos que catro ollos tipo cámara son unha característica ancestral dos vertebrados, o que corrobora as hipóteses sobre a profunda homoloxía entre os ollos e o complexo pineal”.

Este achado encaixa coa teoría do "terceiro ollo", que suxire que o complexo pineal evolucionaría por degradación progresiva a partir dun ollo funcional. Neste caso, o sorprendente é que non só existiría un terceiro ollo, senón unha cuarta estrutura visual completamente operativa.

Durante o Cámbrico, os mares eran hábitats turbulentos, con novos depredadores e unha biodiversidade explosiva. Os myllokunmingids, pequenos peixes sen mandíbulas, probablemente eran presas frecuentes. Ter máis ollos axudoulles a detectar perigos e escapar de depredadores visuais máis rápidos ou grandes, como os radiodontes ou os chaetognatos.

Segundo os autores, “a presenza de catro ollos en vertebrados primitivos, probablemente adaptados a diferentes campos visuais, encaixaría cunha función orientada á navegación e evasión de ameazas no Cámbrico”. Noutras palabras, estes ollos adicionais non serían unha rareza sen función, senón unha adaptación eficaz nun ecosistema altamente competitivo.

Árbore evolutiva que mostra a transformación do sistema visual nos primeiros vertebrados / Research Square

Nos vertebrados modernos, a visión é fundamental para a supervivencia. Este estudo mostra que ese papel xa era clave hai máis de 500 millóns de anos. E tamén suxire que algúns trazos que hoxe consideramos simples accesorios anatómicos, como a glándula pineal, poderían ter unha orixe moito máis activa e complexo do que se cría.

O estudo non só ofrece unha nova interpretación anatómica, senón tamén unha reconstrución evolutiva do sistema visual dos vertebrados. Na árbore evolutiva proposta polos autores, os myllokunmingids aparecen como un dos puntos de partida para unha liña evolutiva na que os catro ollos redúcense progresivamente.

En fósiles posteriores como Euphanerops ou Sacabambaspis, xa se observan sinais de simplificación do complexo pineal. Nalgúns casos, este consérvase como unha apertura, noutros como unha membrana translúcida, pero sen función visual definida. O camiño leva, finalmente, aos vertebrados actuais, onde a función visual dos ollos centrais ha desaparecido, quedando só a función hormonal.

Así, os resultados deste traballo permiten situar un punto de inflexión clave: un momento na historia evolutiva en que os vertebrados pasaron de ter catro ollos capaces de ver, a un sistema visual máis especializado e centrado na percepción lateral da contorna.

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com